EconomieAfstand houden

Het nieuwe normaal in bus en trein: minder passagiers, die meer verspreid over de dag reizen

Medewerkers van het Amsterdamse openbaarvervoerbedrijf GVB vervoeren zorgmedewerkers naar hun werk. Vanwege het coronavirus zijn beschermende maatregelen genomen. Beeld ANP

De anderhalvemetersamenleving lijkt in bus, tram of metro bijna onmogelijk te realiseren. Toch kan het wel, al kost het bakken met geld.

Waarom openbaar vervoer normaal gesproken zo’n handige en goedkope vorm van vervoer is? Omdat iedereen bereid is dicht op elkaar in een voertuig te zitten of staan. En juist dat is sinds de uitbraak van het coronavirus niet meer mogelijk. Als straks de anderhalvemetersamenleving vorm moet krijgen, wordt dat erg lastig.

Bij de NS denken ze er wel over na, zegt woordvoerder Erik Kroeze. “Maar concrete plannen zijn er nog niet. Het hangt allemaal af van wat het kabinet gaat zeggen over de volgende fase. We moeten dan niet alleen een oplossing vinden voor die anderhalve meter afstand in de trein zelf, maar ook op de stations, de perrons, de roltrappen.”

Nu ligt de verantwoordelijkheid voor het afstand houden in het ov voornamelijk bij de reizigers. Dat kan omdat het er weinig zijn. Normaal gesproken zijn er zo’n vijf miljoen ov-reizigers per dag. Nu zijn dat er nog maar circa 500.000, oftewel 10 procent. “Dat is een financieel drama voor de ov-bedrijven, maar het lukt wel om met zo weinig mensen die anderhalve meter te respecteren”, zegt mobiliteitsdeskundige Erik van der Kooij van adviesbureau APPM.

In Oostenrijk is een mondkapje in het ov verplicht

Het ov heeft natuurlijk al wel maatregelen doorgevoerd, zegt Floor Vermeulen, gedeputeerde voor de VVD in Zuid-Holland, die deelneemt aan landelijk overleg over de problematiek in het ov. “In de bus stap je achterin in, de chauffeur is afgeschermd en er wordt meer schoongemaakt. Maar hoe gaan we het organiseren als er straks weer meer reizigers komen?”

Vermeulen kijkt naar voorbeelden uit het buitenland. “Denk bijvoorbeeld aan Oostenrijk, waar het dragen van een mondkapje verplicht is in het ov. Ik zeg niet dat dit ook een oplossing is voor ons, maar het is goed om te kijken wat er allemaal mogelijk is.” Vooralsnog denkt Vermeulen dat de oplossing toch gezocht moet worden in alleen bepaalde groepen laten reizen. De rest blijft dan zo veel mogelijk thuiswerken. “Hoe het precies zal gaan, hangt af van het kabinet.”

Inderdaad is het noodzakelijk dat minder mensen dan normaal het ov gebruiken, zegt Van der Kooij van APPM. “Als je in het ov afstand wil kunnen houden, schat ik in dat je nog een derde van de capaciteit hebt.” Twee derde moet dus op de een of andere manier uit het ov wegblijven, of op een ander moment reizen. 

Van der Kooij: “Het gaat om twee manieren van spreiden: over de dag en over de week. Als het onderwijs niet meer om negen uur begint, maar om tien uur of elf uur, dan kun je de spits enorm verminderen. Ook andere branches kun je dat vragen.”  Verder zou het normaal moeten zijn om niet meer elke dag naar het werk te gaan, zegt Van der Kooij. “Je hoeft niet elke dag je collega’s fysiek te zien.”

Ov-poortjes kun je programmeren om dicht te gaan als het maximumaantal reizigers is bereikt

Ook Wijnand Veeneman, universitair hoofddocent aan de TU Delft, wijst erop dat de vraag blijvend beperkt moet worden. “Technisch en logistiek gezien kun je vervolgens die anderhalve meter afstand in het ov wel regelen”, zegt Veeneman, die gespecialiseerd is in besluitvorming rond infrastructuursystemen. “Je kunt bijvoorbeeld een maximum stellen aan het aantal mensen dat op een station mag zijn. Ov-poortjes kun je programmeren om dicht te gaan als het maximum is bereikt.”

Ook in de trein ziet Veeneman mogelijkheden. “Je kunt de gangpaden eenrichtingsverkeer maken, markeren welke deuren instapdeuren zijn en welke uitstapdeuren. Zo ontkoppel je de in- en uitstromende passagiers. En je moet natuurlijk de stoelen voor een deel blokkeren. 

Vervolgens is het wel de vraag hoe mensen zich gaan gedragen, zegt Veeneman. “Logistiek en technisch kun je hele goede ideeën hebben, maar uiteindelijk is het de vraag hoe mensen reageren als ze per se een trein willen halen.” Hij noemt het voorbeeld van een student die op tijd wil zijn voor zijn college. “Als die student ziet dat de ov-poortjes van het station dicht zijn, omdat het te vol is. Accepteert hij dan dat hij zijn trein mist? Of springt hij over de poortjes heen?”

En dan het belangrijkste probleem van afstand in het ov: hoe dan ook kost het heel veel geld. Veeneman: “Het kan gewoon financieel niet uit op anderhalve meter afstand. Je bent immers voor een groot deel lucht aan het verplaatsen. Het kan dan ook niet anders dan dat dit een heel tijdelijke situatie is.”

Het is overigens nog afwachten of de vraag naar openbaar vervoer op het oude niveau komt, zegt Dick Ettema, hoogleraar bereikbare steden aan de Universiteit Utrecht. “Er zijn mensen die nu liever niet meer met het ov reizen uit angst voor besmetting. Zij pakken nu misschien de auto. Het is de vraag of ze straks weer de stap terug maken naar het openbaar vervoer.” 

Lees ook:

Anderhalve meter afstand houden is niet haalbaar, zegt de horeca

Hoe maak je als café plannen voor een anderhalvemetersamenleving? Onmogelijk, zegt Koninklijke Horeca Nederland.

Hoe gaat de anderhalvemetereconomie er uitzien?

Premier Rutte riep bedrijven op om na te denken over een toekomst waarin anderhalve meter afstand de norm is. Zijn er al oplossingen voor sectoren waarin contact tussen mensen onvermijdelijk is?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden