De toeristen zijn terug, alsof er nooit een lockdown is geweest. Beeld Anita Huisman
De toeristen zijn terug, alsof er nooit een lockdown is geweest.Beeld Anita Huisman

Overlast

Het massatoerisme is terug: waar blijven die mooie ideeën uit de coronatijd?

Tijdens de lockdowns dachten gemeenten na over een nieuw soort toerisme: minder bezoekers en minder schade aan de omgeving. Maar nu de toeristen terug zijn, liggen er nog geen plannen op tafel.

Rick van de Lustgraaf

Toen steden en kustplaatsen in 2019 voor het zoveelste jaar overspoeld werden door massa’s toeristen, kwamen de coronalockdowns vlak daarna ergens niet eens ongunstig. ‘Een adempauze’, klonk het in gemeenteraden. Die moest benut worden om iets aan de bijeffecten te doen: overlast voor bewoners en schade voor de leefomgeving en natuur. Maar concrete plannen zijn er niet nu we, gelet op het aantal toeristen, afstevenen op een ouderwetse zomer.

Want wie rond Hemelvaart of Pinksteren in een vakantiehuisje wil ontspannen, moest ruim van tevoren boeken. Vakantieparken en hotels zitten weer net zo vol als anders. De prijzen zijn gemiddeld 10 procent hoger dan in het toeristische topjaar 2019. Ook het aantal zakelijke reizigers stijgt rap, blijkt uit cijfers van hoteladviesbureau Horwath HTL. De zomer belooft zelfs nóg drukker te worden. Alsof er nooit een lockdown is geweest.

Toch is er wel iets veranderd: we blijven vaker in eigen land en er komen meer Belgen, Duitsers en Fransen onze kant op. Die compenseren de mindere aantallen toeristen van buiten Europa. Alleen Amsterdam, waar veel internationale toeristen komen, ontvangt minder bezoekers dan normaal.

Minder drank, meer cultuur

Maar dat vindt vast niet iedereen in de stad een probleem. Sterker, de gemeente besloot tijdens de lockdowns dat het gedaan moet zijn met ‘toeristen die alleen maar komen om te drinken, te blowen en naar de Wallen te gaan’. Alleen nog welkom zijn degenen die een bezoek brengen aan musea, restaurants en winkels. Liever kwaliteit dan kwantiteit, is de gedachte van de nieuwe toeristencampagne.

Zo ook in Leiden waar de gemeente klaar is met ‘watertoeristen’. Liever geen vervuilende rondvaarten en boottochtjes meer door de oude grachten. Wie wel welkom is? Bezoekers voor kunst en cultuur en zakelijke congressen. Zolang ze maar niet met veel tegelijk zijn. Meer toeristische gemeenten dachten tijdens de lockdowns aan manieren om de massale instroom een halt toe te roepen. De grens is bereikt, klonk het. Wie wil je wel, en wie liever niet?

Ondanks al die mooie ideeën in coronatijd om toerisme een leef- en milieuvriendelijke kant op te sturen, zijn er nog bar weinig concrete plannen, ziet Ko Koens, lector aan de Hogeschool Inholland. Alleen een beetje in Amsterdam waar strenge regels voor alcoholgebruik op de Wallen zijn gekomen. “We willen alleen nog toeristen die passen bij de identiteit van de stad, hoor ik dan. Maar hoe ga je dat vormgeven? Ik ben niet hoopvol en vrees dat we snel terugvallen in oude patronen.”

Marketingbureaus denken mee

Een oorzaak is dat gemeenten toerisme uitbesteden aan marketingbureaus, waarin ook lokale ondernemers als hoteliers, campingbazen en café-uitbaters vertegenwoordigd zijn, ziet toerismeonderzoeker Egbert van der Zee aan de Universiteit Utrecht. Die willen over het algemeen, zeker na corona, maar één ding: zoveel mogelijk vakantiegangers, dagjesmensen en andere passanten. “Het is een utopie dat je zomaar aan de knoppen kan draaien en bepaalt wie wel en niet komt”, zegt hij. “Een campagne houdt mensen echt niet tegen.”

Daar komt bij dat gemeenten vrijwel niets weten over hun bezoekers. Er is een gebrek aan data en kennis, merkt Van der Zee. Waar komen toeristen vandaan? En hoe komen ze: met de auto, de trein, het vliegtuig of de fiets? Wat gaan ze vervolgens doen? Niemand weet het. “Een onderbuikgevoel is vaak de aanjager van beleid. Er zijn gemeenten die strenge Airbnb-regels invoerden, terwijl de problemen marginaal waren. Maar over Airbnb verschijnen kritische verhalen in de media”, zegt Van der Zee.

Maar het feit dat gemeenten nu inzien dat meer toeristen niet altijd beter is, is al een grote stap vooruit, vindt Ellen Baas van adviesbureau Sweco. Zij hielp drie jaar geleden de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) met een toerismerapport. De Rli concludeerde toen dat gemeenten er van alles aan doen om vakantiegangers en dagjesmensen te lokken, maar te weinig aandacht hebben voor nadelige effecten, zoals verkeershinder, overlast voor omwonenden en schade voor de leefomgeving, natuur en milieu.

Wat kunnen gemeenten doen? Baas wijst op voorbeelden van toerismespreiding, door bijvoorbeeld op borden aan te geven hoe laat en waar het druk is. Gemeenten werken samen om natuurgebieden te beschermen voor toeristen, en om vakanties te promoten zoals fietstochten door de Hanzesteden. “Maar om echt een duurzamer toerisme te creëren, zullen ook ondernemers daar het belang van moeten inzien. Dat wordt de grootste uitdaging.”

Lees ook:

In de ergste maanden van 2020 was er nauwelijks nog een toerist in Nederland

Buitenlandse toeristen lieten Nederland in 2020 en masse links liggen. Maar vingen we die klap niet op door in eigen land op vakantie te gaan?

Amsterdam wil minder toeristen, Giethoorn en Molenlanden zien juist kansen voor groei

Na de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen maart druppelen de nieuwe coalitie-akkoorden binnen. Wat doen de nieuwe colleges tegen overlast door toerisme?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden