Visserij

Het kan na de jaarwisseling weleens onrustig worden op zee tussen Britten en Europeanen

Britse vissers aan het werk op het Kanaal. Schipper Neil Witney (r) hoopt dat de brexit de Britse visindustrie, die de afgelopen decennia sterk gekrompen is, weer nieuw leven zal inblazen. Beeld EPA
Britse vissers aan het werk op het Kanaal. Schipper Neil Witney (r) hoopt dat de brexit de Britse visindustrie, die de afgelopen decennia sterk gekrompen is, weer nieuw leven zal inblazen.Beeld EPA

Welk land heeft welke visrechten? Die vraag herinnert oudere vissers aan de kabeljauwoorlogen tussen Groot-Brittannië en IJsland.

Het kon na de jaarwisseling weleens onrustig worden op zee, waarschuwen Ierse vissers. Een brexit zonder afspraken zou kunnen leiden tot een ‘vissersoorlog’ zoals die in de vorige eeuw plaatsvond tussen de Britten en IJsland. Daarom zijn afspraken tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie zo belangrijk.

“Als we in een no-deal-scenario uitkomen, is het chaos op 1 januari”, zei Sean O’Donoghue, die de grote Killybegs Fishermen’s Organisation leidt. “De directe gevolgen worden binnen 24 tot 48 uur zichtbaar. Er kunnen conflicten en blokkades ontstaan waarbij meerdere EU-landen betrokken zijn.”

O’Donoghue wijst op mogelijke onrust in de Ierse Zee, dus ten oosten van Ierland, rond de noordwestelijke Ierse kust, in het Kanaal dat Engeland met Frankrijk deelt, en in de Noordzee, waar ook Nederlanders en Denen vissen. “We hebben de IJslandse kabeljauwoorlogen gehad in het verleden”, zei O’Donoghue. Een harde brexit zou volgens hem voor vergelijkbare problemen kunnen zorgen.

Gevoelig dossier

Zijn uitspraken in de Engelse krant The Times onderstrepen de gevoeligheid van het visserij-dossier in de onderhandelingen tussen het VK en de EU. Dinsdag leek het nog altijd een uitweg uit de onderhandelingen tussen het VK en de Europese Unie te blokkeren. Ook al is de visvangst een relatief kleine industrie voor het Verenigd Koninkrijk.

Vorig jaar waren er bijna 6000 Britse vissersschepen met 12.000 bemanningsleden. De vis die zij aan wal brachten, had een waarde van bijna een miljard Engelse pond. Op het oog is dat veel, maar in totaal omvat de visserij in Groot-Brittannië 0,1 procent van de werkgelegenheid en 0,1 procent van het bruto binnenlands product.

“De EU wil nog steeds het leeuwendeel van de vis in onze wateren”, zei Michael Gove, minister van kabinetszaken en bondgenoot van premier Boris Johnson, tegen Sky. “Dat is oneerlijk gezien het feit dat wij de Europese Unie verlaten.” In onze wateren zwemt onze vis - dat is de opvatting van Groot-Brittannië.

Hoog oplopend

Dat was ook het uitgangspunt van IJsland aan het begin van de kabeljauwoorlogen, waarnaar O’Donoghue verwijst. Die liepen in de jaren vijftig en zeventig van de vorige eeuw hoog op. Decennialang hadden Britse schepen nabij de kust van IJsland gevist, maar naarmate IJsland zelfstandiger werd, begon het meer visgronden op te eisen. Met succes.

Dat begon bescheiden, IJsland eiste in 1958 een exclusieve viszone op van 12 zeemijlen, maar meteen al volgden de eerste confrontaties en botsingen tussen IJslandse patrouilleschepen en Britse marineschepen. In 1972 verlegde IJsland de grens eenzijdig naar 50 zeemijlen, tot onvrede van de Britten. Er werd zelfs geschoten, over en weer, en de Navo vroeg de beide leden om zelfbeheersing. De Nederlandse secretaris-generaal Joseph Luns stuurde aan op een overeenkomst.

Maar drie jaar later eiste IJsland nog meer visgronden op, tot 200 zeemijlen. De IJslandse kustwacht knipte visnetten door van Britse trawlers die toch te dichtbij kwamen, schreef de IJslandse wetenschapper Eirikur Bergman in een terugblik. Opnieuw stuurden de Britten de marine.

Zelfvertrouwen

Uiteindelijk kreeg IJsland wat het opeiste, namelijk een sterke visindustrie. Bergman beschreef deze kabeljauwoorlogen in zijn boek ‘IJsland en de internationale financiële crisis’ als een soort onafhankelijkheidsstrijd. De vissers waren helden in IJsland. Baas zijn over eigen zee voedt het zelfvertrouwen van een land, en is daarom belangrijk.

Er zijn ook veel recentere incidenten, zoals de aanvaringen tussen Britse en Franse vissers in het Kanaal twee jaar terug. Ongeveer veertig Franse schepen probeerden vijf Britse boten ervan te weerhouden op schelpdieren te vissen, met botsingen als gevolg. Waaruit bleek dat ook een gemeenschappelijk visbeleid en gedetailleerde afspraken niet altijd kunnen voorkomen dat er strijd ontstaat tussen vissers met verschillende vlaggen.

Lees ook:

Als er een harde brexit komt, heeft de Nederlandse vissersvloot er een groot probleem bij

Als de Britten het hard spelen aan de brexit-onderhandelingstafel, eisen ze de Britse wateren op als hun exclusieve visgrond. Dat drijft de Nederlandse vloot verder in het nauw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden