Consumentengedrag

Het geld zit in de zak en blijft daar voorlopig

Dichte cafés in het uitgaansgebied van Eindhoven, Stratumseind. Er kan geen cent worden uitgegeven. Beeld ANP
Dichte cafés in het uitgaansgebied van Eindhoven, Stratumseind. Er kan geen cent worden uitgegeven.Beeld ANP

Consumenten gaven in april en mei veel minder geld uit dan normaal. Gaan zij die bespaarde miljarden nu aanspreken en zo de economie een opkikker geven?

Wat gaan consumenten doen met de berg geld die ze in de coronamaanden april en mei hebben overgehouden? Er lekker mee smijten? Nee. Dat gaan ze voorlopig niet doen. De Nederlandse economie krijgt dus nog geen impuls van mensen die met geld strooien.

“Nederlanders zijn voorzichtig”, zegt Nora Neuteboom, senior econoom bij het Economisch Bureau van ABN Amro. “Tijdens een crisis geven mensen minder geld uit. Dat is overal zo. Gaat het ietsje beter, dan trekken ze hun portemonnee weer. Maar in Nederland niet, leert de ervaring van eerdere crises. Nederlanders geven pas meer uit als het echt aantoonbaar beter gaat; als de economie drie kwartalen lang is gegroeid.”

Dat typische gedrag heeft een reden. Crises hebben relatief veel invloed op de bedragen die Nederlanders vrij kunnen besteden. Nederlanders zijn, in vergelijking met bewoners van andere landen, veel geld kwijt aan hun pensioenvoorziening en aan de hypotheek van hun huis – geen land met zulke hoge hypotheekschulden als Nederland. Het zijn uitgaven waaraan niet valt te ontkomen. Als Nederlanders in crisistijden inkomsten kwijtraken, dreigen kwijt te raken of bang zijn om die kwijt te raken, zetten ze dus, langer dan anderen, de tering naar de nering. Dan bezuinigen ze op uitgaven die niet onontkoombaar zijn.

Dat patroon is ook in coronatijd zichtbaar. In april gaven consumenten ruim 17 procent minder uit dan in april 2019, een ongekend groot maandelijks verschil. In mei, zo meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) woensdag, lagen de uitgaven bijna 13 procent lager dan in mei 2019. Het CBS meldt niet hoeveel geld daarmee is gemoeid, maar wat bierviltjesrekenwerk leert dat consumenten in april en mei een kleine negen miljard minder uitgaven dan in april-mei 2019.

Vreemd is dat niet: in café’s, restaurants, hotels, pretparken, stadions, sportscholen, theaters en concertzalen viel weinig of niets te spenderen. Aan vervoer (trein, bus, benzine, vliegtickets) werd veel minder uitgegeven dan vorig jaar: de tol van het slot dat vanaf 15 maart op Nederland zat. Ook aan kleding en schoenen ging veel minder geld op. Goede zaken deden wel de supermarkten, doe-het-zelfwinkels, elektronica- en online-verkopers. Aan voedings- en genotmiddelen gaven consumenten in mei 6,3 procent meer uit dan in mei 2019.

null Beeld Sander Soewargana
Beeld Sander Soewargana

Wel meer sparen

Wat doen consumenten, naast eten kopen, dan wel met hun geld? Sparen. De rente mag ultralaag zijn en soms negatief – diverse banken rekenen een ‘boeterente’ van 0,5 procent op bedragen boven de 100.000 euro – het weerhoudt de Nederlander er niet van zijn bankrekening aan te vullen. In april en mei dikten de spaarrekeningen van alle Nederlanders volgens De Nederlandsche Bank met 13,2 miljard euro aan. Een jaar eerder was dat 7,7 miljard, in april/mei 2018 5,5 miljard. Extra afgelost op hypotheken wordt er niet, meldt de Nederlandse Vereniging van Banken. Wel wordt er, denkt Neuteboom van ABN Amro, weer meer belegd in obligaties, aandelen en andere producten nu de rust op de beurzen lijkt weergekeerd.

En de komende maanden? Dat de kooplust, na de megadip in april, toeneemt, ligt voor de hand. De detailhandel verkocht volgens het CBS in mei 8,2 procent meer dan in april. In juni zullen de verkopen verder toenemen. Maar de Nederlander, stelt Neuteboom, blijft de Nederlander. Daarbij blijven consumenten somber over hun eigen vooruitzichten en over de economie. Voor grote uitgaven is het geen goede tijd, vinden ze. Bovendien is de coronacrisis niet voorbij. De werkloosheid neemt snel toe, al is die historisch gezien, nog altijd laag. De industriële productie was in mei nog lager dan in april en voor juli zijn de vooruitzichten volgens het CBS nog somberder. Dikke kans dat de spaarrekeningen in juli, normaal een vakantiemaand waarin ze worden geplunderd, verder aandikken. En dat de economie een potentiële opkikker – consumentenuitgaven zijn goed voor 43 procent van het bruto nationaal product – nog een tijdje moet missen.

Lees ook:

Het ontluiken van de economie kan beginnen, maar er is eerst nog veel te repareren

De economie krijgt dit jaar een hardere knauw dan in de nasleep van de kredietcrisis in 2009, berekent De Nederlandsche Bank. Wel begint Nederland deze zomer al aan een voorzichtig herstel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden