Eurozone-hervorming

Het duurt een paar jaar, maar dan heb je ook wat: ESM-hervorming

Wopka Hoekstra in 2019 - pre-corona - in gesprek met zijn eurogroep collega's van onder andere Finland en Luxemburg.Beeld Getty Images

De bezwaren van Italië zijn weggenomen. Europees noodfonds krijgt meer armslag.

Al sinds zeker 2017 is erover gepraat, nu is het eindelijk zo ver: de opwaardering van het noodfonds ESM tot een soort Europees IMF. Maandagavond bereikten de ministers van financiën van de eurozone (de eurogroep) eindelijk een politiek akkoord over die hervorming, bedoeld om de euro weerbaarder te maken voor toekomstige crises. Sinds december vorig jaar had de eurogroep tot twee keer toe haar tanden erop stuk gebeten.

Dat kwam vooral door verzet vanuit Italië, waar het ESM enorm gevoelig ligt. Daar wordt elke oude en nieuwe voorwaarde die dit fonds stelt aan noodleningen als semi-koloniaal gezien. Maar nu een ander onderdeel van het akkoord de Italianen wat beter bevalt, is Rome overstag.

“Sommige EU-beslissingen klinken zo technisch dat men het politieke belang erachter nauwelijks herkent”, aldus de Duitse minister Scholz na afloop. Dit is er zo eentje. Zijn ambtgenoot Wopke Hoekstra sprak van een ‘stapje in de richting van meer stabiliteit’. 

Een vrij passieve geldschieter

Het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) ontstond in 2012, tijdens de eurocrisis, als een permanent noodfonds om eurolanden voor omvallen te behoeden. Het speelt vooral de rol van een vrij passieve geldschieter.

De echte beleidslijnen werden in de reddingsprogramma’s van onder meer Griekenland en Ierland vooral uitgezet door EU-instituties en het (mondiale) Internationaal Monetair Fonds.

In de nieuwe opzet moet het ESM meer gezag krijgen. Ook moet een financiële buffer voor de ultieme redding van omvallende banken die nu nog is ondergebracht bij een heel ander fonds – eveneens na de eurocrisis op poten gezet – bij het ESM worden ondergebracht. Het geld in die buffer komt van de bankensector zelf, niet van nationale schatkisten. Dat is een cruciale verandering vergeleken met tien jaar geleden. Toen leidde de verwevenheid van banksector en overheden er nog toe dat de bankencrisis een landencrisis werd en de belastingbetalers de pineut waren.

Verder krijgt het ESM de taak om de houdbaarheid van overheidsschulden te beoordelen als een land aanspraak maakt op ESM-leningen. Vooral met de Griekse ervaringen in het achterhoofd vinden de eurolanden het belangrijk dat die analyse en het uitbetalen van leningen onder één dak worden gebracht.

Maandagavond waren de eurogroep-ministers tijdens hun videoconferentie de meeste tijd en energie kwijt met een verwant onderdeel: het omlaag krijgen van de risico’s die banken lopen, bijvoorbeeld omdat ze slechte leningen hebben uitstaan (met kleine kans op afbetaling).

Bankenbuffer

Die financiële bankenbuffer die bij het ESM wordt ondergebracht, zou aanvankelijk pas in 2024 operationeel worden. Dat zou eerder kunnen. Vooral Italië wil dat graag. Maar een groep landen (waaronder Nederland) eist dan wel dat die bankenrisico’s versneld omlaag gaan, om te voorkomen dat die buffer snel wordt leeggegeten door landen die hun bankensector niet in het gareel hebben gekregen.

De meeste landen hebben al grote stappen gezet om het streefcijfer te halen van maximaal 5 procent slechte leningen. De grootste zorgenkindjes zijn Cyprus en Griekenland. Omdat zij beloven schoon schip te maken, gaan de strenge landen akkoord met een activering van die buffer per 2022 – met als gevolg dat ook Italië tevreden is. Dat wankele evenwicht leidde maandagavond tot het akkoord waar iedereen zo lang naar snakte.

Lees ook:
Boven de eurogroep hangt een donkere Italiaanse wolk

De ministers van financiën van de EU zouden vorig jaar december een akkoord moeten bezegelen over opwaardering van het noodfonds ESM, na jarenlange onderhandelingen. Italiaanse politici schreeuwen opeens moord en brand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden