Graadmeter

Het consumentenvertrouwen is afgenomen, maar dat zegt weinig over onze kooplust

De koopjeshoek van het IKEA-filiaal in Amersfoort. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
De koopjeshoek van het IKEA-filiaal in Amersfoort.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Het consumentenvertrouwen is afgenomen, berichtte het CBS. Maar onze kooplust slaat aan en af op andere emoties.

De consument in ons kijkt minder optimistisch naar de economie en zijn eigen portemonnee dan een maand geleden. Het lijkt voorlopig even gedaan met het herstel van het zogenoemde consumentenvertrouwen, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Zowel het oordeel over de economie als de bereidheid om zelf de knip te trekken verslechterde in augustus ten opzichte van juli, toen aan de positieve gemoedstoestand van de consument een einde kwam.

Het CBS drukt de stemming onder het ‘kopend publiek’ uit in cijfers, met minnen en plussen. Het vertrouwen bereikte in januari 2000 de hoogste stand ooit (36). Het dieptepunt werd bereikt in maart 2013 (-41). Sinds het begin van 2019 schommelde het consumentenvertrouwen van de Nederlander rond het nulpunt. Nu staat de barometer op -6.

Wat we zeggen is niet per se wat we doen

Voor wat het waard is. Want al te fatalistische conclusies moeten we aan de jongste CBS-metingen niet verbinden, weet Martin de Munnik. “Studies laten zien dat het vertrouwen van consumenten altijd achterloopt bij het handelen van consumenten. Oftewel: Wat we zeggen is niet per se wat we doen.” De Munnik is specialist neuromarketing bij Neurensics, een bureau dat het consumentenbrein onderzoekt door middel van hersenscans. Daarnaast is hij auteur van het boek De Koopknop. Die denkbeeldige knop in ons hoofd, die laat zich dus niet in eerste instantie leiden door zoiets ongrijpbaars als vertrouwen. Eigenlijk is het zelfs omgekeerd, stelt De Munnik: “Consumenten gaan bij wijze van spreken eerst enthousiast naar de winkelstraat om iets te kopen. Als we dat gedaan hebben zeggen we pas tegen onszelf: Het gaat goed.”

En zeggen dat het goed gaat, dan doen we volgens het CBS dus nog maar even niet. Nederlandse consumenten hebben vooral een verminderd vertrouwen in de nabije toekomst. Als het gaat om de komende twaalf maanden zijn er zorgen om zowel de eigen portemonnee als over de economie als geheel. De voortsluimerende pandemie speelt daarbij wellicht mee, de gestegen benzineprijzen kunnen ook van invloed zijn op het vertrouwen en zo zijn er nog wel meer factoren, denkt Carlijn Prins, senior econoom bij de Rabobank.

Het is maar net wanneer je het vraagt

“Mensen nemen op allerlei manieren kennis van hoe het met de economie gaat. Veel hangt af van hun omgeving. Zijn daar veel besmettingen? Dat kunnen de bevraagde consumenten uit het CBS-panel meenemen in hun gevoel over de economie. Het moment dat je mensen er naar vraagt is natuurlijk ook van belang. Zo is de laatste peiling gehouden vóór het gunstige economische nieuws van vorige week. Het consumentenvertrouwen, dat kan dus door van alles worden beïnvloed.”

Delta-variant leidt tot daling consumentenvertrouwen eurozone

Ook in andere landen van de eurozone is het vertrouwen in de economie onder consumenten deze maand wat afgenomen. Daarop wijst de graadmeter van de Europese Commissie. Net als in juli drukt de snelle verspreiding van de besmettelijkere delta-variant van het coronavirus het sentiment, concluderen economen van ING. Maar de graadmeter staat nog wel boven de stand die voor de coronapandemie werd gemeten.

In juni steeg het consumentenvertrouwen nog, mede dankzij versoepelingen van coronaregels in Europese landen. De Europese Commissie baseert zich voor de graadmeter op enquêtes onder duizenden inwoners van de eurozone. Daarbij gaat het onder meer over de economische en financiële situatie en de vooruitzichten om geld te sparen.

Het besluit om wel of niet iets te kopen wordt meestal ingegeven door andere impulsen en afwegingen dan consumentenvertrouwen, vertelt neuromarketing-specialist De Munnik. Begeerte speelt daarbij een hoofdrol. Iets graag willen hebben en de beloning in ons hoofd die daarop volgt. Maar ook de neiging te willen behouden wat we hebben is een argument om geld uit te geven: “We willen onze welvaart en onze bezittingen op peil houden.”

Tot slot is volgens De Munnik ook de omgeving zeer bepalend voor de gevoeligheid van onze koopknop: “Als de buurman laat weten dat hij nog even wacht met het kopen van een nieuwe auto, dan heeft dat invloed.”

Delta-variant leidt tot daling consumentenvertrouwen eurozone

Ook in de eurozone is het vertrouwen in de economie onder consumenten deze maand wat afgenomen. Daarop wijst de graadmeter van de Europese Commissie. Net als in juli drukt de snelle verspreiding van de besmettelijkere Delta-variant van het coronavirus op het sentiment, concluderen economen van ING. Maar de graadmeter staat nog wel boven de stand die voor de coronapandemie werd gemeten. In juni steeg het consumentenvertrouwen nog, mede dankzij versoepelingen van coronaregels in Europese landen. De Europese Commissie baseert zich voor de graadmeter op enquêtes onder duizenden inwoners in de eurozone. Daarbij gaat het onder meer over de economische en financiële situatie en de vooruitzichten om geld te sparen.

Lees ook:

Het winkelen verleerd? Volgens deze hoogleraar gaan alle remmen van ons consumentenbrein nu los

“Ik zie dat ik toch meer gekocht heb dan ik van plan was.” Zo werkt het consumentenbrein. Zeker na een lange kneveling door corona.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden