Export

Het conflict tussen de VS en China is nog lang niet opgelost, en daar begint ook ASML last van te krijgen

Werknemers in de stofvrije ruimte van ASML in Veldhoven.Beeld anp

Het Nederlandse hoog-technologische ASML zit klem. Het wil een chipmachine verkopen aan China, maar de VS willen dat niet.

Het belooft vandaag een aparte persconferentie te worden in het Brabantse Veldhoven. Natuurlijk zal Peter Wennink, bestuursvoorzitter van chipmachinefabrikant ASML een toelichting geven op de – ongetwijfeld weer – fraaie jaarresultaten van zijn bedrijf. Maar hij zal weinig zeggen over een heikel onderwerp. En als hij er wat over zegt, zal hij eerst wat meel in de mond nemen.

Sinds een paar jaar verkoopt ASML zijn nieuwste machines aan grote klanten, chipfabrikanten als het Zuid-Koreaanse Samsung, het Taiwanese TSMC en het Amerikaanse Intel. Het zijn de grootste, beste, snelste en duurste machines die er op hun gebied zijn. Industriële hoogstandjes, te koop voor 100 à 120 miljoen euro per stuk. Er staat ook zo’n machine klaar die is besteld door een Chinees bedrijf. Daar begint het heikele.

Bepaalde plaatsen

Voor de export van de machine is een vergunning nodig en die heeft de Nederlandse regering nog niet verstrekt. Dat moet de Nederlandse regering ook zeker niet doen, liet de Amerikaanse ambassadeur in Nederland, Pete Hoekstra, onlangs weten in Het Financieele Dagblad. “Wij geloven dat dit bijzondere technologie is die niet thuishoort op bepaalde plaatsen.” Lees voor ‘bepaalde plaatsen’ vooral: China.

Dat moet de Nederlandse regering wèl doen, zei de Chinese ambassadeur in Nederland, Xu Hong, in een vraaggesprek met dezelfde krant. “Wij zouden niet willen dat Nederland zwicht voor politieke druk van de Amerikanen. Mocht dat wel gebeuren, dan zal dat de relatie tussen onze landen uiteraard negatief beïnvloeden.”

Ambassadeurs die publiekelijk hun zaak bepleiten. Dat komt niet vaak voor en het bewijst dat de soep heet wordt gegeten. Hoekstra benadrukte het ondemocratische karakter van China en betoogde dat er met de ASML-machines chips kunnen worden gemaakt voor militaire doeleinden. Hij uitte, publiekelijk althans, geen dreigementen richting Nederland.

Enigszins verholen dreigement

Xu Hong ontkende het militaire gebruik van chips, maar dreigde, enigszins verholen, wel. China is een belangrijke handelspartner van Nederland. Nederland exporteerde in 2018 voor ruim tien miljard euro naar het land, vooral voedingsmiddelen (veel babymelkpoeder), machines, elektrische apparaten en farmaceutische producten.

Er waren in 2018 maar acht landen waar meer spullen vanuit Nederland naar toe gingen en maar zes als de doorvoer van goederen via Nederland niet wordt meegerekend. Onder die zes landen bevinden zich overigens de VS.

De keuze is nu aan de Nederlandse regering. Die zal of een bevriende mogendheid (de VS) of een belangrijke handelspartner (China) op de tenen trappen. ASML-baas Wennink kan daar allemaal niet veel aan doen, al zal ook hij achter de schermen zijn mening wel hebben verkondigd.

Aantrekkelijke markt 

Dat ASML zijn machine graag aan China verkoopt, is geen geheim. China is een aantrekkelijke afzetmarkt, niet alleen voor ASML’s machines maar ook voor het onderhoud daarvan. Wennink zal niet kunnen ontkennen dat er op ASML’s nieuwste machines chips voor militaire doelen kunnen worden gemaakt. Maar dat kan met machines die ASML eerder aan China leverde ook. Voor namaak is ASML, publiekelijk althans, niet zo bang. Het zijn ingewikkelde machines waar jarenlang op is gestudeerd en waar miljarden aan onderzoeksgeld zijn ingestopt. Ze zijn opgebouwd met kennis en technieken uit verschillende landen (waaronder de VS) en zijn niet eenvoudig na te maken. Ermee werken is trouwens ook zo eenvoudig nog niet.

Maar het is twijfelachtig of die argumentatie er veel toe doet. Los van eventuele militaire kwesties speelt er iets anders. China wil een technologische grootmacht worden. Dan zijn de nieuwste machines van ASML misschien niet onontbeerlijk, maar wel erg nuttig. China importeert nu veel chips en verwerkt ongeveer de helft van alle chips die in de wereld worden gemaakt: ze worden er onderdeel van een product of een halffabrikaat.

De VS zien dat Chinese streven met lede ogen aan en verzetten zich ertegen. Tegen die achtergrond moet de Nederlandse regering een besluit nemen. Wennink rest weinig anders dan wachten en het presenteren van ASML’s jaarcijfers over 2019 die, ondanks alle commotie, toch weer fraai zullen zijn.

Lees ook:

ASML doet opnieuw aan recordverpulvering

Machinebouwer ASML deed het al goed, maar 2018 werd weer een topjaar voor het bedrijf. En het personeel profiteert mee. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden