Toeslagenaffaire

Het advies van Donner over de toeslagenaffaire is een koude douche voor gedupeerde ouders

Voorzitter Piet Hein Donner overhandigt tijdens een persconferentie het eindrapport van de adviescommissie uitvoering toeslagen aan staatssecretarissen Alexandra van Huffelen (financiën) en Tamara van Ark (sociale zaken en werkgelegenheid). Beeld ANP

Niet alle ouders die gedupeerd zijn, hoeven te worden gecompenseerd, vindt Donner. Het woord is nu aan het kabinet.

Dat zijn advies een teleurstelling zou kunnen zijn voor veel gedupeerde ouders, kan oud-minister Piet Hein Donner zich eigenlijk niet voorstellen. Dat zei hij donderdag na afloop van de presentatie van het langverwachte rapport van zijn commissie over hoe het kabinet een oplossing voor de slepende toeslagenaffaire kan vormgeven.

Volgens Donner, jurist in hart en nieren, is de analyse in de kern simpel. De wetten rond kinderopvangtoeslag waren zo slecht, dat veel ouders de afgelopen vijftien jaar toeslagen moesten terugbetalen. Dat kan met de kennis van nu disproportioneel genoemd werden of hard of onrechtvaardig. Maar zolang het destijds wettelijk teruggevorderd mocht worden, is er geen noodzaak om mensen te compenseren.

Zo hebben veel ouders dat niet beleefd. De teleurstelling was voelbaar bij de ouders in de zaal toen Donner zijn advies uitsprak. “Ik had verwacht dat er na zo lang wachten een oplossing zou komen”, zegt Maria Robalo. Maar die oplossing komt er mogelijk alleen voor een beperkte groep ouders – zo’n 1800 – die in 22 fraudezaken vergelijkbaar behandeld zijn als een eerdere groep van zo’n driehonderd ouders rond een gastouderbureau uit Eindhoven.

 Ook gevolgen kan hebben voor oude, afgesloten zaken

Daarmee zegt Donner niet dat andere ouders niet gedupeerd zijn geraakt. Sterker, in zijn rapport spreekt hij over tienduizenden burgers die te maken hebben gehad met disproportionele terugvordering van toeslagen. Bijvoorbeeld omdat de wet het toestond de toeslagen van een heel jaar terug te vorderen als er sprake was van minieme betalingsverschillen. Pas recent heeft de Raad van State aan die uitleg van de wet een einde gemaakt.

De Raad van State benoemde uitdrukkelijk de mogelijkheid dat die nieuwe interpretatie van de wet ook gevolgen kan hebben voor oude, afgesloten zaken uit het verleden. Maar Donner aarzelt en waarschuwt voor de gevolgen. “Terugkomen op jaren van toepassing van wetgeving is het openen van een ‘doos van Pandora’”, schrijft zijn commissie. Het gaat al snel om ‘tienduizenden burgers’ die dan een herziening moeten krijgen. “Het risico is daarom reëel dat het ambtelijk apparaat dat belast zal worden met de uitvoering binnen korte tijd zal worden overstroomd door een golf aan verzoeken en daarin zal verdrinken.”

Om dat te voorkomen wordt de groep gedupeerden die aanspraak kan maken op compensatie door Donner scherp beperkt. In principe komen alleen terugvorderingen van maximaal vijf jaar geleden in aanmerking. Bovendien moet het om meer dan 10.000 euro in een bepaald toeslagjaar gaan. Alleen voor ‘schrijnende gevallen’ kan soms een uitzondering worden gemaakt.

De teleurstelling van ouders wegnemen

Daarmee maakt Donner het voor de pas aangetreden staatssecretaris voor toeslagen, Alexandra van Huffelen, niet gemakkelijk. De afgelopen maanden werd steeds duidelijker hoeveel ouders gedupeerd werden in de toeslagenaffaire. Van Huffelen sprak een maand geleden zelf nog over ruim negenduizend ouders in de zogeheten Caf-zaken, en nog eens ‘een veelvoud daarvan’ die buiten deze speciale fraudezaken door de Belastingdienst gemangeld werden. Bronnen in Den Haag bevestigen al dat de staatssecretaris een veel ruimere groep wil compenseren dan Donner adviseerde. Vrijdag praat het kabinet over het advies van Donner.

Het is de vraag hoe die compensatie eruit gaat zien, en of die de teleurstelling van ouders kan wegnemen. Kern van Donners voorstel is dat zij zichzelf moeten melden bij loketten van de Belastingdienst, en dat zij ‘aannemelijk’ moeten maken dat zij onterecht toeslagen moesten terugbetalen.

“De Belastingdienst zat fout”, zegt Saskia Gantvoort, “en nu moet ik bij een loket gaan aantonen dat ik wel recht had. In 2017 ben ik op straat gezet vanwege mijn toeslagenschuld en ben ik mijn eigen dossier kwijtgeraakt. De Belastingdienst is zelf alles kwijtgeraakt wat ik aan ze heb opgestuurd, zeggen ze. Hoe moet ik mijn recht aantonen?”

Lees ook:

‘Vanuit Blauw nu toch een Ghana populatie aan het bekijken’. Zo zocht de Belastingdienst naar fraude via nationaliteit.

Zelf had de Belastingdienst wel in de gaten hoe gevoelig het lag. Maar hij deed het toch: gegevens over (tweede) nationaliteit gebruiken om fraude op te sporen. Uit honderden vrijgegeven documenten blijkt hoe dat in zijn werk gaat.

Belastingdienst gebruikt geheime zwarte lijst over mogelijk ‘verdachte’ burgers

Een tot voor kort geheim registratiesysteem van de Belastingdienst voor ‘signalen’ van fraude is volledig in strijd met de privacywet. Na aanhoudende vragen van Trouw en RTL Nieuws heeft de fiscus het systeem uit de lucht gehaald.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden