Nieuws Vakbonden

Het aantal vakbondsleden loopt hard terug

Het grondpersoneel van KLM legde vorige maand het werk korte tijd neer en FNV’ers lichten reizigers in. Beeld ANP

Volgens hoogleraar Paul de Beer moeten vakbonden snel op andere verdienmodellen overschakelen. “Als het zo doorgaat hebben vakbonden over dertig jaar helemaal geen leden meer.”

Het aantal mensen dat lid is van de vakbond is sinds eind jaren tachtig niet zo laag geweest als nu. Vooral in de laatste twee jaar liep het ledenaantal hard terug, blijkt uit vandaag gepubliceerde cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek(CBS). In de afgelopen twee jaar zegden ruim 101.000 vakbondsleden hun lidmaatschap op, de drie na sterkste ledendaling sinds 1901.

Zet deze trend van krimpende ledenbestanden door, zegt Paul de Beer, hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam, dan hebben de vakbonden over dertig jaar bijna geen leden meer. “We moeten naar nieuwe modellen toe”, stelt De Beer. Zo bedacht hij een model waarbij werknemers kunnen stemmen op vakbondsvertegenwoordigers die voor hen de cao-onderhandelingen voeren. En hij kwam met de zogeheten cao-bijdrage, een klein bedrag dat van het werknemerssalaris afgaat om cao’s af te kunnen sluiten.

Nieuwe verdienmodellen

“Maar veel enthousiasme voor die plannen heb ik niet gehoord”, zegt De Beer. “Vakbonden blijven toch volhouden dat het ze nu wél gaat lukken om meer leden te werven. Dat hoor ik al twintig jaar. Elke keer vraag ik me toch weer af: waarom zouden ze er ditmaal wel in slagen?” Dat bonden huiverig zijn voor nieuwe verdien- en wervingsmodellen heeft volgens De Beer vooral te maken met angst het vertrouwde ledenbestand los te laten. Al ruim honderd jaar zijn het juist de leden die ze staande houden. “Het gaat niet alleen om geld. Ze vrezen ook minder actieve leden te hebben als ze afzien van het huidige ledenmodel.”

Vooral het middelgrote CNV voelt de pijn van weglopende leden, zo tonen de cijfers van het CBS. Sinds 2017 zag het CNV het gros van de leden onder de 25 jaar uit zijn bestand verdwijnen. Het CBS noteert een daling van 83 procent in die leeftijdsgroep, een kentering die te maken heeft met 25-minners die eindelijk hun 25ste verjaardag hebben mogen vieren, opzeggende leden en een ­karige jonge ledenaanwas. Maar wat opvalt is dat ook in andere leeftijdscategorieën het aantal CNV-leden flink daalt, met percentages boven de 10 procent. Alleen in de leeftijds­categorie 45 tot 66 jaar kon de bond enkele nieuwe leden verwelkomen. In de afgelopen twee jaar zag CNV zijn ledenbestand met 10 procent slinken.

Symbolische grens

Het veel grotere FNV leek er ruim een maand geleden nog slechter aan toe. Toen kopte Het Financieele Dagblad dat de vakbond onder de symbolische grens van 1 miljoen leden was gedoken. Maar dat blijkt volgens CBS-cijfers niet te kloppen. FNV telt nog altijd ruim een miljoen leden, maar zag de afgelopen twee jaar wel meer dan 46.000 leden weglopen. Het totale ledenbestand kromp met 4 procent.

Alleen het relatief kleine VCP (ruim 163.000 leden) lijkt tegen de stroom in te zwemmen. Als enige vakbond noteert het een ledengroei. En maar liefst eentje van 8 procent. Kanttekening: de bonden De Unie, de ANBO en de UOV hebben zich in 2017 bij VCP gevoegd. Ook dat kan gezorgd hebben voor een ledengroei op papier.

VCP-stijging of niet, de (Europese) trend in vakbondsland blijft dat een steeds groter deel van de beroepsbevolking verzuimt zich aan te sluiten bij een bond. Dat wil volgens hoogleraar De Beer nog niet zeggen dat vakbonden daardoor hun relevantie verliezen. Ja, bonden kunnen tijdens een cao-overleg met een minder harde vuist op tafel slaan. Maar dat overheden ze nog steeds aan hun jasje trekken bij zaken als een pensioenakkoord, betekent dat ze er voor die partijen nog altijd toe doen, aldus De Beer.

Lees ook:

Jong, optimistisch, en tóch lid van de vakbond

Het ledenbestand van vakbonden slinkt en vergrijst. Ze hebben last van een zuur en elitair imago. Jonge leden zijn optimistisch en vinden dat de bonden juist nu nodig zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden