Mysterie

Het aantal arbeidsongeschikten stijgt hard. Maar waarom? Het UWV tast in het duister

null Beeld ANP
Beeld ANP

In de eerste acht maanden van dit jaar kwamen er 35.704 mensen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering bij. Ongekend veel. En het UWV kan die stijging maar een beetje verklaren.

Ingrid Weel

Het UWV voorspelt dat er dit jaar 53.700 nieuwe Wia-uitkeringen worden verstrekt voor mensen die na twee jaar ziekte nog niet kunnen werken vanwege een aandoening. Dat aantal is nog nooit zo hoog geweest. Vijf jaar geleden was er al lichte paniek bij het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) toen er voor het eerst 40.000 mensen nieuw in de Wia terechtkwamen.

Dit jaar zijn er in de eerste acht maanden al 35.704 mensen in de Wia bijgekomen. Een stijging van 11,4 procent vergeleken met de maanden januari tot en met augustus in 2020. Hoe kan dat? Na veel speurwerk is het UWV er nog niet helemaal uit. Vijftig procent van deze grote toename aan uitkeringen is onverklaarbaar. “Dat we de helft van de instroomstijging in 2021 niet kunnen verklaren, is een probleem”, zegt UWV-analist Ed Berendsen in het UWV-kennisverslag. “Dat gaan we uiteraard onderzoeken.”

De stijging komt voor een deel door het tekort aan verzekeringsartsen bij het UWV. De organisatie kan het aantal aanvragen niet aan en geeft daarom veel mensen die moeten wachten op een medische keuring alvast een Wia-uitkering. Dat voorschot telt mee als een nieuwe uitkering, terwijl niet iedereen er recht op heeft. Deze voorschotten verklaren in dit jaar een groei van 1300 uitkeringen. Lang niet de hele stijging dus.

Bij eerdere stijgingen gaf het UWV de slechte arbeidsmarkt de schuld

Wat altijd een rol speelt is de pensioenleeftijd, die steeds hoger wordt. Tegelijkertijd zijn de meeste regelingen om vervroegd te stoppen met werken afgeschaft. En dus zijn er meer oudere werknemers die relatief vaker in de wet Werk en inkomen naar arbeidsvermogen (Wia) terechtkomen. Maar dat is nu bijna niet het geval, ziet het UWV aan de cijfers. Het aantal 60-plussers dat arbeidsongeschikt raakt, neemt nauwelijks toe, en kan de grote stijging dus ook niet verklaren.

Bij eerdere plotselinge stijgingen, zoals in 2016, gaf het UWV de slechte arbeidsmarkt grotendeels de schuld. Als er veel werklozen zijn, zijn er ook meer mensen die een arbeidsongeschiktheidsuitkering aanvragen, was de redenatie toen. Maar daar is nu geen sprake van.

Al kan een krappe arbeidsmarkt ook zorgen voor meer mensen in de Wia, meldt het UWV. Want als er meer mensen werken, zijn er ook meer mensen verzekerd voor arbeidsongeschiktheid.

Het UWV voorspelt dat er 53.700 nieuwe arbeidsongeschiktheidsuitkeringen bijkomen dit jaar. In 2010 waren dat er nog 35.000.  Beeld Brechtje Rood
Het UWV voorspelt dat er 53.700 nieuwe arbeidsongeschiktheidsuitkeringen bijkomen dit jaar. In 2010 waren dat er nog 35.000.Beeld Brechtje Rood

Heeft het coronavirus er iets mee te maken? “Het is denkbaar dat mensen die al langdurig ziek waren en er vorig jaar corona bovenop kregen een extra klap hebben gekregen, waardoor ze dit jaar een Wia-uitkering hebben aangevraagd. Iets wat anders mogelijk niet gebeurd zou zijn”, redeneert Berendsen in het verslag. “We zien daarvoor de eerste aanwijzingen: er zijn mensen die instromen met als (mede-)diagnose corona.”

Als het corona is, duren de effecten nog wel even voort

En misschien belemmeren de maatregelen, zoals de lockdown, de mogelijkheden van langdurig zieken om weer stapje voor stapje terug te keren op de werkvloer, waardoor er meer mensen een Wia-uitkering aanvragen, vervolgt Berendsen. “Maar we weten niet zeker of het onverklaarde deel samenhangt met corona. Als dat zo is, zullen we ook in 2022 en 2023 daarvan de effecten zien. Als het daarentegen niet zo is, als de stijging een andere oorzaak heeft, weten we niet wat de ontwikkeling in de toekomst zal zijn.”

De formerende politieke partijen hebben plannen om ook alle zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) een arbeidsongeschiktheidsverzekering te geven. Dan komen er in één klap 1,1 miljoen verzekerden bij en is er aan een verdere stijging van het aantal mensen in de Wia niet te ontkomen.

Lees ook:

Instroom voor de arbeidsongeschiktheidsuitkering blijft maar toenemen

Met het stijgen van de pensioenleeftijd krijgen ook meer mensen een uitkering voor arbeidsongeschiktheid.

Achterstanden UWV bij medische keuringen stijgen

Al drie jaar wordt er gewerkt aan de werkachterstanden bij het UWV, maar tevergeefs. Het aantal arbeidsongeschikten dat wacht op een medische herkeuring bij het UWV loopt maar op en op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden