SeriePersoneelstekort

Grote tekorten aan personeel in Zweden, maar immigranten komen niet aan de slag

null Beeld -
Beeld -

Veel Europese landen kampen met een groot personeelstekort. Wat zijn de oplossingen? Trouw bekijkt het in een paar Europese landen. Vandaag: Zweden.

Anne Grietje Franssen

Aan vacatures ook in Zweden geen gebrek. Vooral in de publieke sector zitten ze enorm om werknemers te springen: in het onderwijs, bijvoorbeeld, in de zorg en bij de politie. Maar ook in de commerciële branches is voor ieder wat wils: horecapersoneel, bouwvakkers of IT’ers konden nog beter gisteren aan de slag gaan dan vandaag.

Dit voorjaar had Zweden zo’n 185.000 openstaande functies, 75.000 meer dan in diezelfde periode vorig jaar. De in Noord-Europa inmiddels zo gangbare oproep prijkt ook hier in nagenoeg elke uitspanning en supermarkt: ben jíj onze nieuwe collega? Kinderen die naar huis worden gestuurd door een tekort aan leerkrachten. Wachttijden voor een paspoortaanvraag die oplopen tot een half jaar, omdat de noodzakelijke ambtenaren ontbreken.

Ondertussen, en dat is het merkwaardige, is er sprake van een betrekkelijk hoge werkloosheid. In mei lag het werkloosheidscijfer op 8,5 procent volgens statistiekbureau Statistics Sweden. Het gemiddelde voor de EU ligt op 6,2 procent, ruim twee procentpunt lager. Hoe zit dat?

Ouderen en immigranten staan wel aan de kant

Het antwoord is demografisch. Werklozen in Zweden zijn te categoriseren in grofweg vier groepen: 55- tot 64-jarigen, mensen zonder voortgezet onderwijs, mensen met een lichamelijke of geestelijke beperking die hun werkvermogen in de weg zit en, verreweg de grootste groep: zij die buiten Europa zijn geboren.

“Het werkloosheidscijfer wordt sterk bepaald door immigratie”, vertelt Peter Skogman Thoursie, hoogleraar economie aan de Stockholm Universiteit. Zweden heeft gedurende het afgelopen decennium een forse groep laag- of ongeschoolde migranten opgevangen. Het blijkt heel ingewikkeld hen te integreren in de arbeidsmarkt. Die gaat in Zweden doorgaans toch uit van een relatief hoog taal- en onderwijsniveau.”

Hier is dan ook absoluut geen sprake van de overweging de arbeidstekorten op te heffen door verdere migratie te stimuleren. Sterker: de regering is druk bezig laaggeschoolde arbeidsmigratie aan banden te leggen. Sinds 1 juni kan een migrant niet meer aanspraak maken op een werkvisum met de toezegging van een baan alleen. Er moet direct een getekend contract aan de migratiedienst worden overhandigd.

Loongrens voor arbeidsmigranten omhoog

Wetgevers buigen zich bovendien over de ruime verdubbeling van de loongrens voor arbeidsmigranten, van 13.000 kroon (circa 1300 euro) naar 27.000 kroon per maand. Ook willen ze terug naar het model van voor 2008 waarbij de landspoorten uitsluitend opengaan voor buitenlandse werkers in sectoren waar ernstige krapte heerst.

“Er is geen quick fix voor onze arbeidsschaarste”, meent Skogman Thoursie. Het leeuwendeel van de vacatures, bijvoorbeeld die voor onderwijzers en verplegers, vereist een goede beheersing van de Zweedse taal en een substantiële periode van aanvullende studies. Dat geldt voor recente migranten, maar ook voor inwoners van Zweden die zich willen laten omscholen. Het gaat niet over een nacht ijs.

“Op een gegeven moment zijn de toegangseisen voor de politie-academie ter discussie gesteld. Moesten die niet omlaag zodat de drempel lager werd om je aan te melden? Maar dat is uiteindelijk geen houdbare oplossing: we hebben toch vooral mensen nodig die geschikt zijn.”

Hoger loon?

Hoe maak je die beroepen waar grote tekorten zijn aantrekkelijker? Het voor de hand liggende antwoord is, natuurlijk: een loonsverhoging. Maar ook die oplossing is niet onproblematisch. “Sinds de oorlog in Oekraïne en de resulterende prijsstijgingen, zijn beduidend hogere lonen amper meer een valide optie”, zegt Skogman Thoursie. “We riskeren een periode van hyperinflatie.”

Is er dan een langeretermijnoplossing? Zweden moeten linksom of rechtsom worden gemotiveerd van vaardigheden en beroep te wisselen, aldus Skogman Thoursie. De taallessen voor nieuwkomers moeten beter. En: “We moeten onszelf eens gaan afvragen of het wel zo’n goed idee is dat we alle jongeren die daarvoor in aanmerking komen aanmoedigen naar de universiteit te gaan. Sommigen hebben misschien meer baat bij beroepsonderwijs.”

Lees ook:

Arbeidsmigranten zijn welkom in Duitsland – mits ze de taal spreken en opgeleid zijn

Veel Europese landen kampen met een groot personeelstekort. Wat zijn de oplossingen? Vandaag: Duitsland.

Arbeidsmigranten van buiten de EU? De Franse horeca zit er niet op te wachten

Veel Europese landen kampen met een groot personeelstekort. Wat zijn de oplossingen? Vandaag: Frankrijk.

Spaanse bedrijven voelen de gevolgen van de grote uittocht van 2008 nog altijd

Veel Europese landen kampen met personeelstekorten. Hoe lossen zij dat op? Vandaag: Spanje

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden