Nieuws Belastingontwijking

Grote bedrijven benutten fiscaal lek al sinds decennia

Het V&D-warenhuis in Amersfoort. De winkelketen bestaat inmiddels niet meer. Beeld Marieke Henry

Met een listige constructie besparen grote bedrijven al sinds de jaren zeventig op de winstbelasting. Winkelketen V&D betaalde niets, zo blijkt uit onderzoek.

Tal van grote Nederlandse bedrijven maakten al in de jaren zeventig gebruik van een belastingconstructie waardoor sommige geen cent winstbelasting hoefden te betalen. De Belastingdienst was zich bewust van het probleem, maar het lek bleef in essentie bestaan. Dat blijkt uit onderzoek van universitair hoofd­docent belastingrecht Jan Vleggeert van de Universiteit Leiden.

Bedrijven als het inmiddels verdwenen warenhuisconcern V&D, bierbrouwerij Heineken en voedings­concern Wessanen maakten in elk ­geval gebruik van de constructie, valt te lezen in een interne notitie van de Belastingdienst uit 1980, die door Vleggeert is gevonden in het Nationaal Archief. ‘Met enig voorbehoud’ noemt de directeur directe belastingen, die de notitie schreef, ook de ­namen van bedrijven als Ahold, ­Uni­lever, Chevron en Gist Brocades (eind jaren negentig overgenomen door DSM).

Interne bank

Hoe werkt de constructie? Omdat de bedrijven in veel landen actief zijn, wordt er vaak een soort interne bank opgezet in een belastingparadijs, die dochtermaatschappijen geld leent voor activiteiten. De rente die wordt betaald, wordt in landen met een hoge winstbelasting, zoals Nederland, van de winst afgetrokken. De (intern) ontvangen rente wordt in het belastingparadijs ook niet belast. Zo hollen bedrijven effectief de winstbelasting uit.

Dat gaat niet om klein bier, schrijft de directeur directe belastingen in zijn notitie uit 1980. “Er is sprake van oneigenlijk gebruik op grote schaal”, valt te lezen. Over V&D: “Nederlandse vennootschapsbelasting zal V&D, bij behoud van de gesanctioneerde constructie, wel nooit meer betalen”.

De notitie blijft niet geheel zonder gevolgen, blijkt uit het onderzoek van Vleggeert. Zijn artikel beschrijft ‘de lotgevallen van de concernfinancieringsmaatschappij’ in de afgelopen vijftig jaar. Maar ondanks allerhande pogingen om dit lek te dichten, blijft de constructie in de daaropvolgende decennia in min of meer dezelfde vorm bestaan.

Verboden staatssteun

Sterker, staatssecretaris Menno Snel zag zich begin vorig jaar gedwongen aan de Tweede Kamer op te biechten dat de Belastingdienst altijd is door­gegaan met het maken van afspraken met bedrijven over de constructie. En dat terwijl de Europese Commissie in 2003 al oordeelde dat er bij een ver­gelijkbare constructie sprake was van verboden staatssteun. Volgens Snel zou de Belastingdienst eind 2016 ­gestopt zijn met het afgeven van ­zogeheten rulings in dergelijke constructies.

Volgens Vleggeert zijn er echter aanwijzingen dat de Belastingdienst zulke afspraken nog altijd maakt. In een recente Kamerbrief gaf Snel een aantal samenvattingen van rulings, die nog altijd door de Belastingdienst worden afgegeven. Een daarvan is een precieze omschrijving van de structuur die al sinds 1980 als hoofdpijndossier bij het ministerie van financiën bekend is, aldus Vleggeert.

Het heikele punt vanuit belastingperspectief is de vraag wat nu precies de functie is van de interne bank in het belastingparadijs. Vaak is het zo dat die vennootschap alleen op papier in het buitenland is gevestigd, terwijl de feitelijke beslissingen in Nederland worden genomen. Dat maakt het moeilijk vol te houden dat de winst van de interne bank is toe te schrijven aan het belastingparadijs en niet aan Nederland. En juist over de vraag welke functies de interne bank uitoefent, zwijgt de samenvatting van de ruling die Snel aan de Kamer stuurde.

Lees ook:

Vraagtekens bij afspraken Belastingdienst met multinationals

Toen de Europese Commissie bepaalde afspraken tussen de Belastingdienst en multinationals in 2001 verbood, bleef de fiscus die in vergelijkbare vorm maken. Mocht dat wel?

De Belastingdienst was gewaarschuwd dat afspraken met grote bedrijven mogelijk niet deugden

Afspraken die de fiscus maakte met grote bedrijven werden intern al jaren terug bekritiseerd. Staatssecretaris Menno Snel zei eerder juist dat niet bekend was dat de Belastingdienst bepaalde afspraken bleef maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden