ColumnIrene van Staveren

Gratis kinderopvang? Dat is iets om serieus te nemen

De kersverse partijleider van D66, Sigrid Kaag, heeft haar wensenlijstje neergelegd. Daarop staat onder andere gratis kinderopvang. Dat kost wat, maar lost ook twee nijpende problemen op. Ten eerste de vreselijke toeslagenfraudejacht op onschuldige ouders. Als kinderopvang gratis wordt hoeven er ook geen toeslagen betaald te worden en kan er bespaard worden op de bureaucratie die met die toeslagen en de jacht op vermeende fraudeurs gepaard gaat. Het tweede voordeel van gratis kinderopvang is dat het de koopkracht vermeerdert van gezinnen met jonge kinderen. En dat is vooral welkom voor gezinnen met een laag inkomen en starters op de woningmarkt. Een voordeel is ook dat het zo voor vrouwen met een praktijkopleiding veel meer loont om betaald werk te verrichten, omdat het verdiende geld niet meer naar de kinderopvang gaat.

De Zweedse econoom Gunnar Myrdal, die een halve eeuw geleden tegen zijn zin een Nobelprijs kreeg (hij vond dat maar overdreven gedoe), betoogde dat gratis kinderopvang en ruim ouderschapsverlof Zweedse ouders zou overhalen om meer kinderen te krijgen. Want het geboortecijfer daalde zo snel dat de bevolking spoedig zou gaan krimpen. Daardoor zouden de kosten van vergrijzing moeilijk op te brengen zijn.

Myrdal zat ernaast. Het geboortecijfer in Zweden ligt wel wat hoger dan elders in Europa maar nog steeds lager dan het vervangingscijfer van ruim twee kinderen per vrouw. Toch groeit de bevolking nog dankzij immigratie, vaak van jongeren en gezinnen met jonge kinderen. Maar het Zweedse beleid heeft wel degelijk een derde voordeel. En dat is een veel gelijkere verdeling van kostwinnen en zorgen. In Zweden zijn relatief meer vrouwen economisch onafhankelijk dan bij ons. Dat scheelt een enorme armoedeval, gezien het echtscheidingscijfer van bijna veertig procent en de recente inperking van de alimentatiewetgeving. Bovendien steken Zweedse vaders hun handen meer uit in het huishouden. En dat is niet alleen goed voor hun betrokkenheid bij het gezin, maar ook voor een eerlijker verdeling van de taken thuis, en het voorkomt het stereotype voorbeeld voor hun kinderen.

Het zou me niet verbazen als de netto maatschappelijke kosten meevallen

Tot slot de financiële vraag: is (bijna) gratis opvang wel betaalbaar voor de overheid? Ik heb daar helaas nog geen rekensom van gezien. Maar het zou me niet verbazen als de netto maatschappelijke kosten meevallen, want er staan maatschappelijke baten tegenover. Het Zweedse model betekent ook dat moeders en partners samen meer dan een jaar verlof krijgen na de geboorte van een kind. Daardoor is er geen officiële kinderopvang nodig voor baby’s. In Nederland kan dit helaas maar voor 16 weken.

Bovendien zou de door elk kind bezochte opvang weleens kunnen leiden tot minder schoolachterstand van kinderen met een migratieachtergrond. Want de Zweedse opvang is van zeer hoge kwaliteit en combineert sport, spel en leren. Kortom, de nieuwe D66-partijleider met de Scandinavische voornaam heeft vast gekeken naar het kinderopvangbeleid in Zweden, waar ouders een relatief kleine eigen bijdrage betalen.

Ik ben erg nieuwsgierig naar een overzicht met alle directe en indirecte kosten en opbrengsten van (bijna) gratis kinderopvang. Myrdal had ergens wel gelijk, maar zijn schatting over het geboortecijfer klopte niet. Wel zo verstandig om dit keer een nuchtere rekensom te maken.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden