Soedan

Gomfabriek moet, met Nederlandse steun, Soedanese economie uit het slop halen

Arabische gom, ook bekend als acacia gomBeeld Elena Moiseeva

Een Nederlandse onderneming opent een fabriek in Soedan om daar van Arabische gom een kant -en-klaarproduct te maken. Het land kan wel wat economische activiteit gebruiken. 

Het zit in drop, in frisdranken, in rode wijn maar ook in inkt, aquarelverf en de plakrand van een envelop. Arabische gom, gewonnen van acaciabomen, wordt gebruikt als stabilisator en bindmiddel in een hele serie van uiteenlopende producten. ’s Werelds grootste exporteur van gom is Soedan en binnenkort openen daar twee verwerkingsfabrieken – een joint venture tussen een Nederlandse bv en een Soedanees bedrijf.

De Soedanese gom wordt vooral in halffabricaat uitgevoerd waardoor de meeste winst erop wordt gemaakt in andere landen, voornamelijk Frankrijk, dat de grootste importeur ervan is.

“Met onze fabrieken, waar de gom tot een kant-en-klaarproduct wordt verwerkt, zorgen we voor toegevoegde waarden voor Soedanezen”, vertelt Martijn Bergkamp van Fair Organic Gum Acacia (Foga) aan de telefoon. Deze sociale onderneming, samen met twee buitenlandse investeerders, en de Nederlandse overheid hebben ieder de helft voor hun rekening genomen van de 1,5 miljoen euro investering in de twee nieuwe fabrieken.

Investeringen kan Soedan goed gebruiken want de economie ligt in puin. Het land heeft een roerige tijd achter de rug met de afzetting vorig jaar van de dictatoriale president Omar al-Bashir. Het probeert nu een democratische koers te varen, geleid door een overgangsregering waarin militairen en burgers ongemakkelijk samenwerken.

Gom is onmisbaar voor Coca-Cola en Pepsi

Wereldwijd werd de verandering toegejuicht maar de VS bleven traag met de opheffing van sancties, daterend uit 1993, omdat Soedan steun gaf aan terroristische organisaties. Daardoor kon het armoedige land niet rekenen op broodnodige financiële hulp van internationale multilaterale instellingen.

Pas onlangs is Soedan door de Amerikaanse president Donald Trump officieel van de lijst geschrapt. Het cynische is dat de Amerikanen in die sancties een uitzondering maakten voor gom omdat het een onmisbaar ingrediënt is voor Coca-Cola en Pepsi.

“Het is een traag traject geweest want we begonnen al in 2014. Maar nu hopen we dat de eerste fabriek, waar de gom wordt gewassen, rond de jaarwisseling operationeel is. En iets later de fabriek waar er poeder van wordt gemaakt, klaar voor de export”, vertelt Bergkamp die net terug is van een bezoek aan Soedan. Onder de huidige regering gaat alles wat sneller maar regens hebben het transport van machines vertraagd.

De Acacia senegal, waar voornamelijk de gom van wordt gewonnen, groeit in een gordel met dorre, beboste savannes die loopt van Senegal in het westen van Afrika naar Somalië in het oosten. Door met een mes kleine inkepingen te maken in de stam, produceert de boom gom om de wond te helen. Een boom kan zo’n 1,5 kilo aan deze geelbruine zogeheten ‘tranen van de acacia’ produceren. Het aftappen kan echter slechts gedurende een korte periode per jaar worden gedaan.

Beeld AFP

De gom werd al door Egyptenaren gebruikt als pigmentverbinder voor de verf voor hiëroglyfen. Inmiddels wordt gelatine, gemaakt uit dierlijke botten en huiden, vaak als goedkoper alternatief gebruikt. Maar echte dropenthousiasten bijvoorbeeld geven de voorkeur aan gom. “Die heeft veel meer smaak dan gelatine, en is bovendien vegetarisch. Het maak het dropje niet kleverig zacht, maar stevig tot hard en je hebt er langer plezier van. Belangrijk is ook dat er minder suiker in zit, dus minder calorieën”, stelt Krista Nijstad van snoepwinkel Droppie in Groningen.

De gemiddelde boer is zestig jaar

De Soedanese gebieden waar de gom wordt gewonnen zijn zwaar getroffen door de economische malaise veroorzaakt door enorme corruptie en slecht bestuur onder Al-Bashir. Veel jongeren trokken naar de steden of emigreerden naar andere delen van de wereld omdat de landbouwsector werd verwaarloosd. De gemiddelde leeftijd van een gomboer is dan ook zestig jaar.

En dan heerste er in de gomproducerende gebieden jarenlang burgeroorlog, waaraan onlangs een einde werd gemaakt met een wankel vredesakkoord. Ook in het westelijke Darfur, waar een van de fabrieken van Foga staat, heerste sinds 2003 een bloedig conflict. Het is het gebied waar de beruchte generaal Mohamed Hamdan Dagalo, vicevoorzitter van de soevereine raad, het hoogste bestuursorgaan in het land, veel van zijn economische activiteiten heeft, zoals goud en veehandel.

Beter bekend als Hemedti begon Hamdan Dagalo zijn carrière als leider van een nomadische militie die het vuile werk opknapte voor Al-Bashir die beschuldigd is van grove misdaden tegen de boerenbevolking.

Bergkamp is zich bewust van de valkuilen die Darfur met zich mee kan brengen en wil overheidsbemoeienissen voorkomen. “We willen gewoon aan het werk om de gomboeren een beter inkomen bieden. Daarvoor nemen we de internationale prijs, trekken de kosten voor verwerking en export af, dan houden we een prijs over die soms twee keer het bedrag is van wat boeren nu krijgen”

Lees ook:

Vijf rebellengroepen sluiten vrede met Soedanese regering, maar of het gaat werken is de vraag.

De Soedanese regering en een coalitie van rebellengroepen hebben een vredesakkoord ondertekend. Het is een belangrijke stap om de verschillende diepgewortelde conflicten in het land te beëindigen. Maar niet alle rebellengroepen doen mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden