Groene economie

Experts: ‘Steun niet de oude economie; nu is het moment om vergroening te versnellen’

Beeld Brechtje Rood

Financiële experts en De Nederlandsche Bank dringen aan op een groen herstel van de economie. Nu is het moment een ander pad in te slaan.

Laat bedrijven hun ecologische voetafdruk verlagen, belast niet alleen CO2-uitstoot maar ook stikstof en afval en geef burgers een stem bij grote bedrijven met publieke belangen. Dit is een aantal voorstellen dat het Sustainable Finance Lab (SFL) woensdag aan de Tweede Kamer doet voor een veerkrachtiger economie na de coronacrisis.

Het SFL is een groep wetenschappers die na de financiële crisis van 2009 maatregelen uitwerkte om volgende crises beter op te kunnen vangen. Nu de steun aan bedrijven de eerste acute fase voorbij is, is het zaak de economie duurzaam en sociaal op te bouwen. “Op de korte termijn kan dat niet. Je kunt niet tegen een zzp’er zeggen: hier heb je 4000 euro maar dan moet je wel een warmtepomp aanschaffen om te verduurzamen”, licht hoogleraar Irene van Staveren toe. “Maar binnenkort moeten we nieuwe keuzes maken en hebben we de kans om van richting te veranderen en voorwaarden te stellen. Dan moeten we niet achteruit kijken en de oude economie willen steunen.”

Basisverzekering voor arbeidsongeschiktheid en pensioenopbouw

De economie moet niet alleen vergroenen, vindt het SFL, ook andere zwakke punten verdienen reparatie. Zoals het SFL eerder pleitte voor grotere buffers bij banken, geldt dat nu ook voor bedrijven en huishoudens. Ondernemingen die met veel schulden en weinig eigen vermogen gefinancierd zijn, vallen al na een paar maanden stilstand om, zo blijkt nu. Ook huishoudens met hoge leningen zijn zeer kwetsbaar als het even misgaat. Schaf daarom de rente-aftrek voor bedrijven en huishoudens – een premie op het aangaan van schulden – af, stelt het SFL, en zet een snellere schuldsanering voor problematische huishoudens op.

Het SFL stelt daarnaast voor om de belastingbasis te verbreden door het ontwijken van belasting moeilijker te maken en heffingen op ecologische schade in te voeren, waaronder een taks op kerosine. Ook op sociaal gebied blijkt de Nederlandse economie niet zo weerbaar als verondersteld. De vele flexwerkers en schijnzelfstandigen krijgen de hardste klappen. Ontwikkel daarom een basisverzekering voor arbeidsongeschiktheid en pensioenopbouw, aldus de wetenschappers.

Bij bedrijven met grote publieke belangen, zoals de banken, de media en de voedingssector zouden burgers inspraak moeten hebben. Een adviesraad, zoals de cliëntenraad bij zorginstellingen, zou bij dit soort private bedrijven wettelijk verplicht moeten zijn, stelt het SFL. “Zo’n raad vertegenwoordigt de maatschappelijke belangen”, legt Van Staveren uit. “Je zou daar bijvoorbeeld ook jongeren bij kunnen betrekken en die een stem geven.”

Beeld Brechtje Rood

Schoksgewijze overgang naar een klimaatneutrale economie voorkomen

Ook De Nederlandsche Bank roept op tot een groen herstel van de economie. De dreiging van klimaatverandering is onveranderd urgent, constateerde de financiële toezichthouder vorige week. Bij uitstel van noodzakelijke maatregelen, wordt de kans op een schoksgewijze overgang naar een klimaatneutrale economie groter. DNB ziet in de coronacrisis juist ‘een uitgelezen kans’ om de broodnodige vergroening te versnellen.

Het beprijzen van CO2-uitstoot blijft daarvoor het meest effectieve middel, volgens DNB. Juist nu is het van belang om het Europese emissiehandelssysteem (ETS) aan te scherpen en uit te breiden naar meerdere sectoren. De prijs voor rechten om CO2 uit te stoten is namelijk fors gedaald door de coronacrisis en het aantal ongebruikte emissierechten stapelt zich op. DNB suggereert om een bodem in de prijs te leggen en de uitstootplafonds te verlagen. Juist nu de energieprijzen laag zijn, is het een goed moment om uitstoot van broeikasgas duurder te maken. 

De centrale bank levert geen rechtstreekse politieke kritiek maar bepleit wel duidelijk iets anders dan het kabinet, dat juist heeft besloten de Nederlandse CO2-heffing op een verwaarloosbaar laag niveau te beginnen. Net als SFL pleit ook DNB voor een belasting op de vliegbrandstof kerosine.

Het is logisch dat de overheid eerst acute steun heeft verleend aan bedrijven en zelfstandigen, stelt DNB. Maar als de economie binnenkort weer via bestedingen aangezwengeld wordt, is het een goed idee om investeringen uit het Klimaatakkoord en de Europese Green Deal naar voren te halen.

Lees ook:

Duurzamer uit de coronacrisis komen? Kansen genoeg

Een stortvloed aan projecten laat zien dat er kansen zijn. Maar verval niet in wensdenken, stelt een hoogleraar. ‘De crisis maakt verregaande verandering voorstelbaarder.’

Industrie gaat weinig betalen voor CO2-heffing

De veelbesproken CO2-heffing gaat in 2021 in. Of het klimaat er wat aan heeft, is nog maar de vraag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden