Inflatie

Europese Centrale Bank voert grootste renteverhoging ooit door

Christine Lagarde, voorzitter van de Europese Centrale Bank. Beeld AP
Christine Lagarde, voorzitter van de Europese Centrale Bank.Beeld AP

Met haar grootste rentestijging ooit hoopt de Europese Centrale Bank korte metten te maken met de hoge inflatie in de eurozone. Het zal nog even duren tot de effecten zichtbaar worden.

Dirk Waterval

Extreme omstandigheden vragen om extreme maatregelen, moeten ze op het hoofdkantoor van de Europese Centrale Bank (ECB) hebben gedacht. Gedwongen door een gigantische inflatie heeft het ECB-bestuur donderdagmiddag een gigantisch wapen ingezet: een renteverhoging van 0,75 procentpunt.

Zo’n rentestijging in een keer is in het bestaan van de ECB nog niet voorgekomen. Het doel is om de bestedingen van bedrijven en consumenten af te remmen. En op die manier, op termijn, ook de inflatie.

ECB-president Christine Lagarde verwacht dat er later dit jaar nog meer renteverhogingen aankomen, al kon ze niet zeggen hoeveel. Opvallend is dat het bestuur van de Centrale Bank unaniem heeft ingestemd met deze historische zet, óók de leden uit zuidelijke lidstaten die kampen met een hoge staatsschuld.

Noodzaak is iedereen duidelijk

De noodzaak van ingrijpen is iedereen duidelijk. In augustus lagen de consumentenprijzen in de eurozone 9,1 procent hoger dan een jaar daarvoor. Een stuk hoger dan de 2 procent die de ECB in het algemeen nastreeft. Bovendien zijn de gemiddelde prijsstijgingen al lang niet meer alleen toe te schrijven aan de verstoorde energiemarkt. Ook de kerninflatie, geschoond van de vaak schommelende voedsel- en energieprijzen, is met 4,3 procent in de eurozone erg hoog.

Tegen de huidige hoge prijzen haalt de nieuwe renteverhoging niets meer uit, zegt Lex Hoogduin, Gronings hoogleraar en voormalig directielid van De Nederlandsche Bank. “Een hogere rente heeft pas na een jaar of twee effect.” Hij vindt dan ook dat de ECB veel te laat is met ingrijpen, aangezien de consumentenprijzen vorig jaar al begonnen te stijgen.

Hoogduin is zeker niet de enige die vindt dat de ECB veel te traag reageert. Andere economen tonen wat meer begrip, bijvoorbeeld omdat de prijsstijgingen van dit jaar vooral komen door tekorten aan van alles, van energie tot goederen. Tegen zo’n ‘aanbodschok’ helpt een renteverhoging vaak niet zoveel. Die zorgt er hooguit voor dat er minder besteed wordt, waardoor de prijsdruk zal dalen. Er stroomt niet ineens meer Russisch gas door de pijpleidingen.

Vooral verwachtingen tegengaan

Het harde ingrijpen is dan ook vooral bedoeld om te voorkomen dat de inflatie zich verder nestelt, zegt monetair econoom Bas van Geffen van Rabobank. “Op de korte termijn wil de ECB vooral de inflatieverwáchting tegengaan, in plaats van de inflatie zelf”, zegt hij.

Daar hoort bij dat bedrijven en vakbonden zo veel mogelijk verwachten dat de inflatie iets tijdelijks blijft, legt Van Geffen uit. Want denken vakbonden dat de prijsstijgingen nog jaren bij ons blijven, dan zullen zij meer loon eisen aan de cao-tafels.

Daardoor worden werkgevers extra op kosten gejaagd, om die weer te verhalen op consumenten die hun spullen kopen. “We zien nu al dat de inflatieverwachtingen oplopen, mede doordat de ECB zo traag heeft gereageerd de afgelopen maanden.”

Spaarrentes misschien iets omhoog

Veel gaan consumenten de komende maanden waarschijnlijk nog niet merken van de hogere beleidsrente van de ECB. De huidige inflatie is er niet gelijk mee weg, maar ook de hypotheekrente zal er niet ineens door stijgen. De rentestanden waar de ECB donderdag aan sleutelde gaan over kortlopende leningen, terwijl de hypotheekmarkt kijkt naar langlopende rentestanden op de kapitaalmarkt. Daar hadden beleggers de renteverhoging van donderdag allang ingecalculeerd.

Voor spaarrentes ligt dat iets anders, die kunnen misschien wél iets omhoog. Volgens Amanda Bulthuis, van vergelijkingssite Geld.nl, moet je daarvoor vooral bij kleinere banken zijn, zoals Centraal Beheer of NIBC Direct. Van grootbanken als ING en ABN Amro verwacht ze niet veel. “Misschien dat ze de spaarrente verhogen met een paar honderdste procenten, bijvoorbeeld naar 0,01 tot 0,05 procent.”

De renteverhoging komt op een moment dat Europa aan de vooravond staat van, in het gunstige geval, een lichte recessie. Lagarde meldde voor volgend jaar een kleine verwachte groei in de eurozone van 0,9 procent. Voor Nederland rekent Rabobank nu op lichte krimp eind dit jaar, en op 0,2 procent groei in 2023.

Die vooruitzichten worden direct een stuk grimmiger als Rusland de gaskraan helemaal dicht draait, zei Lagarde op de persconferentie. In dat geval dreigt een zwaardere recessie en ‘een zeer donker scenario’ voor de Europese economie. Wel helpt het volgens haar dat de arbeidsmarkt nog sterk is.

Lees ook:
Rockster van de financiële sector krijgt het verwijt niet onafhankelijk te zijn

De Europese Centrale Bank zal donderdag de rente verder verhogen, terwijl landen als Italië daardoor volledig kunnen wegzakken. Voorzitter Christine Lagarde, ‘rockstar van de financiële wereld’, staat aan het hoofd van een onafhankelijke organisatie die in de praktijk niet om politiek heen kan.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden