Energietransitie

Europees subsidiegeld gaat in Polen vaker naar kolen dan naar groene energie

Een illegale kolenmijn in de buurt van de stad Walbrzych in Polen.Beeld AFP

De EU moet in 2050 CO2-neutraal zijn. Alleen Polen ligt dwars. Warschau eist extra miljarden om zijn kolengestookte energiesector te moderniseren. 

Het CO2-probleem is eventjes opgelost. Dankzij Covid-19. De kolenmijnen zijn nu namelijk het epicentrum van de epidemie. Krappe liften, schachten en tunnels vol mannen die diep ademhalen bij het zware werk; nergens in Polen grijpt het virus zo snel om zich heen. Sommige mijnen liggen stil. Voor het milieu is het een adempauze; de uitstoot van CO2 was onlangs 23 procent minder dan normaal om deze tijd van het jaar. Maar nu de lockdowns in Europa worden versoepeld, laait ook de strijd om het klimaat weer op.

In december weigerde Polen als enige EU-lidstaat in te stemmen met het nul-emissieplan 2050. Of er moet meer geld komen. Vorig jaar zei de toenmalige Poolse minister van energie, Krzysztof Tchόrzewski: “We hebben minstens 110 miljard euro nodig hebben om in 2050 CO2-neutraal te worden. En sommigen schatten het zelfs op 155 miljard euro.”

Slechts een derde naar duurzame energie

Dit soort getallen moet je met een korrel zout nemen, meent Wojciech Kukula van Client Earth, een milieuorganisatie van juristen. “De Poolse energiesector is een openluchtmuseum. De komende dertig jaar moeten sowieso alle installaties worden vervangen, of er nu wel of geen klimaatdoelen zijn.” Bovendien kan Polen niet eens een echt veto uitspreken, want milieubeslissingen zijn meerderheidsbeslissingen, legt de jurist uit. “Onze regering speelt va-banque om meer geld te krijgen voor de energietransitie. Maar als ze dat in het Westen als chantage opvatten, kan het verkeerd uitpakken en krijgt Polen juist minder.”

Samen met twee andere organisaties rekende Client Earth uit wat Polen in de jaren 2013 tot 2018 heeft gedaan voor de vergroening van zijn energiesector, een van de grootste CO2-uitstoters. Van de 10 miljard euro staatssteun ging slechts een derde naar duurzame energie. De rest verdween in kolencentrales. “Kortom, we gaven twee keer zoveel subsidie aan conventionele, dan aan groene energie.” 

2 miljard euro aan gratis certificaten

Een groot deel van dat geld kwam uit EU-potten. Het geld ging onder meer naar de handel in emissierechten. Sinds 2013 moeten bedrijven emissierechten kopen om hun CO2-uitstoot te compenseren. Hoe meer vervuiling, hoe meer certificaten een bedrijf moet kopen en hoe duurder dus de productie. Op deze manier vermindert de EU door marktwerking de CO2-uitstoot. 

Voormalige Oostbloklanden krijgen een afnemend aantal gratis certificaten om te helpen bij de energietransitie. Polen ontving tussen 2013 en 1018 voor ongeveer 2 miljard euro aan gratis certificaten. “Dat geld ging vrijwel allemaal naar de modernisering van kolencentrales”, zegt Kukuła.

80 procent van de stroom met kolen opgewekt

Toen de prijs van certificaten twee jaar geleden omhoogschoot, besloot de Poolse regering de gratis emissierechten te gelde te maken op de CO2-beurs: 1,2 miljard euro in 2018 en 2,5 miljard euro vorig jaar. Het werd een douceurtje voor de staatsbegroting, niet voor de duurzame energie. 

Het resultaat is dat Polen nog altijd zo’n 80 procent van zijn stroom opwekt met kolen. En dat wordt steeds duurder, omdat CO2-rechten duurder worden. Daarom verklaarde onderminister van staatsbezit, Janusz Kowalski, dat Polen de coronacrisis moet aangrijpen om uit het Europese CO2-handelssysteem te stappen. “Dat Europese systeem bedreigt onze energieveiligheid, leidt tot verval van de stroomproductie en de mijnbouw en daardoor tot verpaupering van de samenleving.”

Lees ook:

Poolse politici blieven geen Russische kolen, maar de klant neemt ze gretig af.

Polen verdedigt zijn kolenmijnen met het argument dat het niet afhankelijk wil worden van Moskou. Maar in werkelijkheid stookt Polen veel goedkopere Russische kolen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden