Brussel

Europa wil begrotingslessen trekken uit de crisis

Valdis Dombrovskis en Paolo Gentiloni bij hun persconferentie, dinsdag in Straatsburg. Beeld Reuters
Valdis Dombrovskis en Paolo Gentiloni bij hun persconferentie, dinsdag in Straatsburg.Beeld Reuters

Toen de pandemie uitbrak, liet Europa de begrotingsregels los. In 2023 moeten die regels terugkomen. Of moeten ze misschien anders? De Europese Commissie opent de discussie.

De Europese Commissie wil lessen trekken uit de pandemie, ook op economisch vlak. “Bij de financiële crisis waren de publieke investeringen tot praktisch nul gezakt. Die crisis duurde jaren. Nu hebben we fors geïnvesteerd en veert onze economie weer op”, zeiden de eurocommissarissen Valdis Dombrovskis en Paolo Gentiloni dinsdag.

Ze presenteerden wat in jargon een ‘communicatie’ heet. Dat zijn doorgaans niet de spannendste commissievoorstellen, maar dit voorstel gaat over een nieuw EU-economisch beleid. Dat belooft een lang en bloederig gevecht te worden tussen zuinige en minder zuinige landen.

Dombrovskis en Gentiloni gaven dinsdag niet veel meer dan een startschot voor een discussie. Ze hadden het eigenlijk al in 2020 willen doen, maar toen kwam corona ertussen. Aan de hand van vragen mogen lidstaten, en wie er dan ook maar belang bij heeft, hun mening geven over de Europese begrotingsregels. In 2023 of misschien nog later zal dan duidelijk worden welke kant het uitgaat.

Begrotingsregels zijn er om de overheidsfinanciën houdbaar te houden en de stabiliteit te bevorderen. Maar vorig jaar zaten die Europese begrotingsregels plotseling erg in de weg. Toen was het nodig dat landen extra schulden maakten, zodat banen en bedrijven konden worden gered. Ook landen die al veel schulden hebben. Via een ontsnappingsclausule konden de regels tijdelijk worden uitgeschakeld, maar nu is de vraag: als Europa weer regels gaat naleven, welke moeten dat dan zijn?

Een nieuwe gedachte

Aan sommige dingen kan niet getornd worden. Dat een lidstaat geen groter begrotingstekort dan 3 procent van het bruto nationaal inkomen (bni) mag hebben, staat al sinds 1992 vastgelegd in het Verdrag van Maastricht. Daarin staat ook dat een staatsschuld niet meer dan 60 procent mag zijn van dat bni.

Later zijn er allerlei extra regels bijgekomen, waardoor het geheel aan regels zo langzamerhand iets wegheeft van een formulierendoolhof waarin niemand meer begrijpt welke regel waartoe dient, laat staan dat de regels worden nageleefd, gehandhaafd of gecontroleerd. Het ene land doet dit, het ander dat, en niets heeft consequenties.

Daarom heeft de Europese Commissie dinsdag elf vragen in de groep gegooid. Eén van die vragen is bijvoorbeeld of het verstandig is om groene investeringen niet mee te laten tellen bij de regel voor de maximale staatsschuld. Dat is een nieuwe gedachte, want de Europese Commissie is pas recent serieus geworden over de noodzaak om de klimaatcrisis snel aan te pakken. Nu is er, om de klimaatdoelen uit de Green Deal te halen (het vergroeningsprogramma van de EU), ongeveer 650 miljard euro per jaar nodig. Maar er zijn ook andere uitdagingen.

Alleen Noord-Europese landen

Nederland heeft een afwachtende houding in de discussie. Diplomaten stellen dat ‘Nederland openstaat voor verbeteringen’, maar dat zeggen ze met gezichten als oorwurmen. Andere regels, dat klinkt voor Nederland toch snel als ‘minder regels’, en dat is meestal in het nadeel van het keurige Nederland, dat economisch zijn zaakjes altijd tiptop in orde heeft met, bijvoorbeeld, een relatief lage staatsschuld.

Onlangs ondertekende Nederland met zeven andere lidstaten een brief over de nieuwe begrotingsregels. Daarin wezen ze erop dat alle lidstaten geboden zijn aan het Verdrag van Maastricht, en dus dat er landen zijn die hun schulden moeten reduceren. De landen, allemaal Noord-Europese, willen wel vereenvoudiging van de regels, maar die moeten er dan wel toe leiden dat de regels beter worden gehandhaafd.

Wat het precies wordt, valt nog te bezien. De regels waarop Brussel wil uitkomen, aldus Dombrovskis, “moeten onze samenlevingen duurzamer, eerlijker en concurrerender maken, en volledig toegerust op toekomstige uitdagingen”.

Lees ook:

Brussel haalt 12 miljard euro op met eerste groene EU-obligatie

De Europese Commissie heeft met de uitgifte van haar eerste groene obligatie 12 miljard euro opgehaald. Het geld wordt exclusief gebruikt om duurzame projecten van de coronaherstelplannen van de EU-lidstaten te financieren, zegt het dagelijks EU-bestuur. Het is wereldwijd de grootste uitgifte van een groene obligatie tot nu toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden