AnalyseLandbouwsubsidies EU

EU-landbouw kan hete aardappel niet langer van zich af gooien

Een van de onderdelen van de 'jumbo-trialoog': EU-ministers van landbouw bijeen in Brussel, woensdag.  Beeld Reuters
Een van de onderdelen van de 'jumbo-trialoog': EU-ministers van landbouw bijeen in Brussel, woensdag.Beeld Reuters

In Brussel zijn bikkelharde onderhandelingen gaande over nieuwe koers van de landbouwsector. Kan die de knop omdraaien naar een duurzamer beleid?

Diep verborgen in een aantal Brusselse vergaderhonken wordt dezer dagen en nachten gegoocheld met tientallen miljarden Europees landbouwgeld. Die rituele gevechten tussen de EU-instituties en de landen waar al dat geld heen gaat, leveren zelden een verheffend schouwspel op. De marathononderhandelingen, die dinsdag begonnen, zouden donderdag een felbegeerd akkoord moeten opleveren. Een betrokken EU-ambtenaar schat de kans daarop op 60 procent.

De omvang van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) voor de nieuwe EU-begrotingsperiode is sinds vorig jaar bekend: 387 miljard euro, uitgesmeerd over zeven jaar, nog steeds de grootste post (ongeveer 30 procent) in het hele budget van de Europese Unie.

Zelfs de auto-industrie is inmiddels om

Maar de precieze verdeling en de voorwaarden zijn in de lucht blijven hangen, waardoor invoering van het GLB-nieuwe stijl werd uitgesteld naar 2023. Daarover wordt nu bikkelhard onderhandeld, met als grootste twistpunt: hoe ‘groen’ wordt de van oudsher conservatieve Europese landbouwsector? De hele economie overziend lijkt die sector het minst geneigd om zijn rol te erkennen in de strijd tegen klimaatverandering. Zelfs de auto-industrie is inmiddels om.

Voornaamste nieuwe element in het landbouwoverleg zijn de zogeheten eco-regelingen. Dat is een soort menukaart voor boerenbedrijven, met verschillende duurzame toepassingen. Een deel van de landbouwsubsidie-pot wordt daaraan vastgeklonken. Hoe groot dat deel wordt, daarover wordt nog getwist. De lidstaten hebben ingezet op 20 procent, het Europees Parlement wil 30 procent.

De bedrijven zelf zijn niet verplicht om duurzamer te boeren, maar hun nationale overheden wel: zij moeten dat percentage halen. Hoe ze dat doen, mogen ze van Brussel zelf weten. Maar als ze er niet in slagen om hun eigen landbouwsector genoeg te vergroenen, krijgen ze het bijbehorende geld niet. Die voorwaardelijkheid is ook nieuw.

Een enorm ingewikkeld geheel van puzzelstukjes

Verder wordt er nog gebakkeleid over andere duurzame voorwaarden, zoals het braak laten liggen van land voor natuurbehoud. Alles bij elkaar is het een enorm ingewikkeld geheel van puzzelstukjes die lidstaten en Europees Parlement tegen elkaar uitruilen. Eurocommissaris klimaat Frans Timmermans zit er ook bij om erop toe te zien dat de onderhandelingen blijven sporen met de Green Deal-doelstellingen. De landbouw is verantwoordelijk voor ongeveer 10 procent van het totaal aan broeikasgas-uitstoot.

Jumbo-trialoog

Komt dat zien, in circus Brussel: de ‘jumbo-trialoog’. EU-waarnemers moeten erom gniffelen, maar direct betrokkenen spreken de woorden doodserieus uit.

Een ‘trialoog’ is vrij normaal: zo heten alle onderhandelingen tussen Europees Parlement, de lidstaten (dit halfjaar voorgezeten door Portugal) en de Europese Commissie - al ingewikkeld genoeg.

Nu is er nog een extra spoor, want ook alle EU-landbouw- en visserijministers zijn deze week bijeen in Brussel voor hun reguliere raad. Alles bij elkaar ‘jumbo’. Tussen die twee overlegfora, in verschillende gebouwen, wordt heel wat afgependeld.

Chronische ergernis van het bestaande GLB is dat er zoveel geld naar de grootste agro-bedrijven gaat. De zogeheten directe inkomenssteun (het leeuwendeel van al het geld) blijft gekoppeld aan het aantal hectares. Dat betekent dat 80 procent van de subsidies naar slechts 20 procent van de boeren gaat – doorgaans megabedrijven – waardoor kleinschalige en biologische landbouw nauwelijks wordt geprikkeld of beloond. Verder zijn er de nodige schandalen geweest over fraude, door de Italiaanse maffia bijvoorbeeld, of de Tsjechische premier Babis, of bedrijven die niet blijken te bestaan.

Verplichting per land om een bepaald percentage van de inkomenssteun te herverdelen

Een eerder voorstel om een maximum te stellen aan de subsidie per bedrijf (100.000 euro) is vorig jaar al roemloos gestorven, vooral onder druk van onder meer Tsjechië. Daarvoor in de plaats komt waarschijnlijk een verplichting per land om een bepaald percentage (de strijd gaat tussen de 7,5 en 12 procent) van de inkomenssteun te herverdelen, ten gunste van kleinere bedrijven.

Politiek gevoelig ligt een voorstel om harde eisen te stellen aan arbeidsvoorwaarden. In de sector doen naar schatting vier miljoen mensen gevaarlijk werk, en ze krijgen er slecht voor betaald. Alle betrokkenen onderschrijven het belang van verbetering, maar de lidstaten verzetten zich tegen de wens van het parlement om hierover EU-brede afspraken te maken. Sociaal beleid is ons pakkie-an, zeggen ze.

De onderhandelingen gingen afgelopen nacht door, en mogelijk komt daar ook de komende dag en nacht nog bij.

Lees ook:

Green Deal dringt overal door, behalve tot de landbouw

Het EU-landbouwbeleid is als een tanker die niet van zijn koers is af te krijgen. Duurzame ambities dringen nauwelijks door tot deze sector - daarvoor is de landbouwlobby te sterk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden