Melkveehouderij

Er zijn steeds minder koeien in Nederland, maar die vinden onderdak bij steeds meer ‘superboeren’

Nederland telt zo’n 1,6 miljoen melkkoeien. Slechts vijf landen in de Europese Unie hebben meer melkvee. Beeld ANP
Nederland telt zo’n 1,6 miljoen melkkoeien. Slechts vijf landen in de Europese Unie hebben meer melkvee.Beeld ANP

De trend van minder koeien en minder melkveehouders zet door. De andere tendens – grotere melkveehouderijen met meer dieren – ook.

Zowel het aantal melkkoeien als het aantal melkveehouderijen daalt in Nederland sneller dan in de andere Europese landen met veel melkkoeien. In de afgelopen vier jaar nam het aantal melkkoeien in Nederland af met 12,5 procent. In Duitsland en Frankrijk kromp de melkveestapel met respectievelijk 7 en 5 procent. In de Europese Unie is de trend licht dalend. Van de zeven grootste ‘melkveelanden’ in Europa kwamen er alleen in Ierland melkkoeien bij, meldt het Europees bureau voor de statistiek Eurostat.

Nederland herbergt nu zo’n 1,6 miljoen koeien voor de zuivelproductie. In 2016 waren dat er nog bijna 1,8 miljoen. Met de daling van het aantal dieren daalt ook het aantal melkveehouders. En flink ook. Het waren er volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in 2020 ongeveer 15.700, terwijl dat er in het jaar 2000 nog 29.466 waren. “Het aantal melkveebedrijven holt hard achteruit”, constateert landbouwspecialist Cor Pierik van het CBS. De dalende tendens is zichtbaar vanaf 2016 en hangt goeddeels samen met de invoering van het Fosfaatreductieplan, een systeem waarbij het aantal koeien dat gehouden mag worden is gekoppeld aan fosfaatrechten. Bij de introductie van dit plan hebben de veehouders hun melkveestapel met 8,3 procent moeten inkrimpen.

Koeien stoten schadelijke stoffen uit

Melkveehouderijen stoten schadelijke stoffen uit (ammoniak, fosfaat, methaan) die uit het achterste en de bek van een koe komen. Omdat de Nederlandse veehouderij meer fosfaat produceert dan volgens Europese afspraken is toegestaan, werden in 2015 de zogenaamde fosfaatrechten in het leven geroepen. Die moet een boer kopen en per koe aftikken. Een kostenpost die kan oplopen tot zo’n 7000 euro per dier per jaar.

Pierik: “Sinds 2016 krimpt het aantal melkkoeien. Regelgeving, de stikstofdiscussie en de daarmee samenhangende twijfel of een boerenbedrijf nog toekomstbestendig is, maken dat er regelmatig geen ondernemer te vinden is die het bedrijf overneemt. Ongeveer een derde van de melkveehouders heeft geen opvolger klaarstaan.”

Schaalvergroting

De vraag is of de krimp van de melkveesector goed nieuws is voor milieuclubs en andere voorstanders van een kleinere veestapel. Vooral de kleinere melkveehouders verdwijnen uit Nederland. De branche bestaat meer en meer uit grote bedrijven met steeds meer koeien. In 2000 had 78 procent van de melkveehouders minder dan 70 koeien, in 2020 gold dat nog voor 34 procent van de bedrijven. Het aantal boeren met meer dan 200 koeien groeide van 107 naar 1071. Pierik: “Steeds minder maar steeds grotere melkveehouderijen, dat blijft het beeld.”

Nederland is een internationale zuivelspeler van belang, vooral door de aanwezigheid van zuivelreus FrieslandCampina. In 2019 noteerde het bedrijf achter merken als Campina, Friesche Vlag en Optimel een omzet van 11,3 miljard euro. Er werken wereldwijd bijna 24.000 mensen bij de zuivelcoöperatie, waarbij zo’n 17.000 melkveehouders uit Nederland, België en Duitsland zijn aangesloten.

Merendeel melkproducten voor de export

De meeste melkproducten gaan de grens over, zo’n 70 procent. Nederland exporteert jaarlijks voor een kleine 9 miljard euro aan zuivel en eieren. Veruit de meeste zuivel gaat – wegens de snelheid van bederf – naar Duitsland, België, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk.

Pierik denkt niet dat de verkleining van de melkveestapel de positie van Nederland op de zuivelmarkt serieus verzwakt: “De impact van de krimp blijft beperkt. Door betere voeding produceren koeien steeds meer melk. Maar de meerwaarde wordt vooral gecreëerd door zuivelbedrijven die bijvoorbeeld luxere toetjes bedenken waar meer marge op zit.”

Lees ook:

Boer zoekt boer: wie wil er nog een boerderij overnemen?

Het leven van een boer is er niet makkelijker op geworden. Dat maakt het vinden van een opvolger voor de boerderij nog moeilijker dan het al was.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden