Winkelstraat

Er zijn al te veel winkels, en nu blijven de klanten ook nog weg

De Kalverstraat in Amsterdam, afgelopen zaterdag. Druk? Nog lang niet zo druk als voor de coronacrisis. Beeld ANP

Nederland heeft te veel winkels. De coronacrisis brengt dat extra scherp aan het licht.

Wie op een zonnige dag over de Oudegracht in Utrecht of door de Amsterdamse Kalverstraat wandelt en ziet hoe druk het daar alweer is, denkt waarschijnlijk dat de winkels hier omzet draaien als vanouds. “Maar dat lijkt maar zo”, zegt directeur Jan Meerman van INretail, de branchevereniging van winkeliers. “Deze winkelgebieden trekken nog steeds maar 50 tot 60 procent van de bezoekersaantallen van voor de coronacrisis.”

Onderzoek van de Retailagenda, een samenwerkingsverband van zo’n beetje alle partijen die bij het winkelaanbod betrokken zijn, zet Meermans waarneming in breder verband. De onderzoekers vroegen winkelbedrijven in de non-foodsector, klanten, gemeenten en vastgoedbedrijven naar hun verwachtingen.

Dat leverde een helder beeld op. Klanten zijn van plan om, zolang er geen vaccin tegen corona is, minder te winkelen. Winkelbedrijven hadden de afgelopen tijd 35 tot 80 procent minder aanloop en verwachten dat binnen twee jaar 20 tot 40 procent van de winkels verdwijnt. Ook gemeenten en vastgoedondernemers rekenen op meer leegstand.

Te veel winkels

De coronacrisis brengt scherp aan het licht wat de betrokken partijen al langer erkennen: Nederland heeft te veel winkels. Onder meer door de opkomst van online winkelen kan Nederland toe met misschien wel 30 procent minder. Dat liet zich tot nu toe vooral voelen in kleinere en middelgrote steden: daar bleven klanten weg, groeide de leegstand en boetten de centra aan levendigheid in.

Dat beeld staat vanwege de coronacrisis op z’n kop, blijkt uit het Retailagenda-onderzoek. De binnensteden van Amsterdam en Utrecht en van eigenlijk alle steden met meer dan 100.000 inwoners zijn veel van hun aanloop kwijtgeraakt. Als mensen winkelen, doen ze dat vaker dicht bij huis.

Daarom kwam INretail al met een ‘grotestedenplan’. Zorg dat klanten weten op welke tijden het niet druk is en wanneer ze veilig kunnen winkelen, luidt een advies. Maak parkeren op die tijden goedkoper. En houd winkels op drukke dagen langer open, om de aanloop te spreiden. “Veiligheid staat voorop”, zegt Meerman. “Maar vaak genoeg kan je prima naar binnenstad komen.”

Wat er moet gebeuren: transformatie

Nee, dat is geen oplossing voor het onderliggende probleem, zegt Hub Bloem van de Stec Groep, een adviesbureau dat ook onderzoek deed naar de coronacrisis. Maar misschien zet die crisis de zaken op scherp, zodat de aanpak ervan beter van de grond komt. Wat er moet gebeuren – ook daarover is weinig discussie – is: transformatie.

“Vooral in aanloopstraten naar de binnensteden kunnen winkelpanden omgezet worden in iets anders”, zegt Bloem. “Liefst woningen, want dat mes snijdt aan twee kanten: daar is in de meeste binnensteden veel vraag naar én nieuwe bewoners doen hun boodschappen in het centrum.”

Een hindernis voor zo’n transformatie is de waarde van het vastgoed. Die neemt sterk af als winkels veranderen in woningen, omdat daarvoor veel minder huur gevraagd kan worden. Daar staan vastgoedondernemers niet om te springen. Bloem: “Maar uiteindelijk ontkomen ze er niet aan.”

Uiteindelijk wil je gewoon shoppen

Laat je de boel op z’n beloop, dan ontstaan ‘spooksteden’, zegt Cees-Jan Pen, lector aan hogeschool Fontys. Hij zag al veel ‘prima plannen’ voorbijkomen voor binnensteden. “Maar de stap van plan naar uitvoering blijft uit”, zegt hij. Of de coronacrisis daar iets aan verandert? “Gemeenten hebben iets anders aan hun hoofd, winkeliers zijn bezig met overleven en vastgoedondernemers wachten af.”

Of zullen de gevolgen van de crisis meevallen? Winkelcentrumonderzoeker Hans van Tellingen denkt van wel. 19 procent leegstand, zoals het Retailagenda-onderzoek voorspelt? Hij gelooft er niet in. “Dat percentage ligt nu op 7, dat zal wel iets groeien”, zegt hij. “Maar al die kleinere winkelcentra met, laten we zeggen, een supermarkt, een slager, een bakker, misschien een kledingzaak: die doen het nu goed.”

Een paar weken geleden, toen ze door de retailonderzoekers ondervraagd werden, waren veel mensen misschien ‘wat sombertjes’. Van Tellingen: “Maar het herstelt zich sneller dan verwacht. Uiteindelijk wil de consument toch gewoon shoppen.”

Lees ook:

Hoe kan winkelstraat de Laat weer opkrabbelen uit de coronacrisis?

Trouw deed deze week dagelijks verslag van het reilen en zeilen in de Alkmaarse Laat, een geplaagde winkelstraat met veel leegstand. Hoe krabbelt de Laat - die model staat voor heel veel straten - op uit de coronacrisis? ‘Als een winkelgebied het moeilijk heeft trekt het zich terug.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden