Analyse Boerenprotest

‘Er woedt een strijd over wie eigenaar is van het platteland’

Boer Gerard Stam uit Ouderkerk aan de Amstel met zijn koeien. Zijn boerderij ligt zo ongeveer naast de Johan Cruijff Arena en het AMC. Het wringt soms tussen boeren en stedelingen. Beeld Jean-Pierre Jans

Dat boeren boos naar de stad trekken, is niet zo gek. Stedelingen leggen hun van alles op. Maar er is ook een toenaderingsbeweging.

Toen Marianne Thieme dit weekend bekend maakte dat ze uit de Tweede Kamer vertrekt, waren de reacties op agrarische websites als ‘De Boerderij’ en ‘Boerenbusiness’ eenduidig: boeren zijn blij dat ze van het boegbeeld van de Partij voor de Dieren af zijn. “Opgeruimd staat netjes, nu de rest van dat ongedierte nog”, tikte iemand. “Het mooiste nieuws van het jaar”, schreef een ander. De consensus onder de reageerders: kom niet aan boeren, wij weten zelf wel hoe het moet.

De boosheid van boeren op de ‘rest van de maatschappij’ is tekenend voor wat er aan de hand is, zegt Sophie Elpers, onderzoeker naar materiële cultuur aan het Meertens Instituut. “Ik denk dat er een strijd woedt over de vraag wie er eigenlijk eigenaar is van het platteland. Wie is eigenaar en wie heeft de kennis en kunde om zich eigenaar te mogen noemen?”

Een waardeoordeel wil Elpers er niet aan verbinden, maar ze ziet wel van alles gebeuren. “De verantwoordelijkheid voor het platteland wordt vaak weggenomen bij de boer. Het zijn stedelingen die zeggen hoe het eruit moet zien. Zij vinden dat we de manier waarop we het platteland vormgeven niet langer moeten overlaten aan boeren.”

Nostalgisch ideaal

Niet zelden moet de inrichting van het platteland voldoen aan een nostalgisch ideaal, constateert Elpers. Een magazine als Buitenleven refereert aan die romantiek en het zijn vaak stedelingen die leegstaande boerderijen een nieuwe bestemming geven of een nieuwe ‘boerderette’ bouwen, in neo-traditionele stijl. “Dat nostalgische beeld staat haaks op de werkelijkheid. Stedelingen zien het platteland als een mooi plaatje en zijn teleurgesteld als er plotseling grote loodsen opduiken.”

Die nieuwerwetse werkelijkheid vraagt om moderne oplossingen op het gebied van voedselproductie en uitstoot, denkt Elpers. En daar zijn volgens haar alle boeren van Nederland bij nodig. “Alleen: hoe bereik je die? De innovatieve boeren worden wel bereikt, maar lukt dat ook bij de gewone boer?”

Rudolf van Broekhuizen, onderzoeker rurale sociologie bij Wageningen University, ziet juist een omgekeerde ontwikkeling ontstaan op het platteland. Hij herkent het beeld niet van de boer die afgedreven is van de rest van het land en de voeling met de veeleisende, moderne maatschappij is kwijtgeraakt. “Volgens mij is de relatie tussen boer en consument de laatste jaren juist enorm verbeterd. Er zijn tal van ongelooflijk leuke initiatieven van boeren die de maatschappij juist binnenlaten, bijvoorbeeld door hun erf open te stellen. Denk ook aan agrarische natuurverenigingen, boeren die energie leveren aan het dorp, zorgboerderijen en de bijdrage van boeren aan recreatie, zoals campings.”

Dat zoveel boze boeren per trekker naar Den Haag komen, verklaart Van Broekhuizen niet per se uit een kloof die er zou zijn tussen boer, burger en politiek. Hij denkt dat het protest eerder te maken heeft met het onduidelijke toekomstperspectief voor agrariërs, nu de problemen waarvoor ze staan zo complex zijn. “Met een beetje goede wil zou je deze protestacties kunnen interpreteren als een hulpvraag van de boeren.”

Doen boeren al genoeg?

Boeren boeken wel degelijk resultaten op het gebied van duurzaamheid, zegt boerenbrancheorganisatie LTO Nederland; verschillende onderzoeken tonen dat aan. Op verzoek van LTO Nederland zelf onderzocht Wageningen Economic Research nog zeer recent wat de sector in de afgelopen dertig jaar heeft bereikt op dat gebied.

Volgens ‘Wageningen’ is de uitstoot van broeikasgassen door de land- en tuinbouwsector tussen 1990 en 2016 met ongeveer 17 procent afgenomen, bijna anderhalf keer zoveel als het Nederlandse gemiddelde van zo’n 12 procent. In 2016 werd al in 85 procent van de kassen gewerkt met biologische bestrijders.

Tegelijkertijd constateerden de onderzoekers dat de uitstoot van fijnstof door boerenbedrijven sinds 1990 met 27 procent is toegenomen. De sector is daarmee verantwoordelijk voor ongeveer een vijfde van de fijnstofuitstoot in Nederland.

Hoewel er relatief weinig mensen werken, gaat er veel geld om in de land- en tuinbouwbranche. De toegevoegde geldwaarde van de Nederlandse agrarische sector was in 2016 volgens Wageningen Economic Research 52 miljard euro, oftewel 8,3 procent van de Nederlandse economie.

De meeste producten gaan naar het buitenland. Nederland is de op één na grootste landbouwexporteur van de wereld, na de Verenigde Staten. In 2018 werd voor ruim 90 miljard euro aan landbouwproducten en goederen geëxporteerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden