Niemans Beton eist 50 miljoen euro van de gemeente Vijfheerenlanden, dat een groot deel van de eventuele opbrengst van de verkoop van de Eneco-aandelen daardoor wellicht direct alweer uit moet geven.

Reportage Vijfheerenlanden

Eneco-miljoenen dreigen in Vijfheerenlanden in rook op te gaan vanwege een juridische claim

Niemans Beton eist 50 miljoen euro van de gemeente Vijfheerenlanden, dat een groot deel van de eventuele opbrengst van de verkoop van de Eneco-aandelen daardoor wellicht direct alweer uit moet geven. Beeld Fadi Nadrous

Eneco is akkoord met een overname, nu ligt de bal bij de gemeenteraden. In Vijfheerenlanden kan de verkoop 79 miljoen euro opleveren. Maar het geld gaat waarschijnlijk op aan een juridische claim van een heipalenbouwer. 

Met gestage slagen malen drie windmolens in windpark Autena geld richting de gemeentekas van Vijfheerenlanden. De molens die boven de knotwilgen in de polders van de Utrechtse gemeente uit rijzen, zijn eigendom van Eneco. Via het energiebedrijf stroomt de opbrengst indirect terug naar de dorpen en stadjes in de drassige polders tussen de Lek en de Linge.

Althans voorlopig. Vijfheerenlanden is een van de 44 gemeenten die Eneco-aandelen in handen hebben. Maandag ging Eneco akkoord met een overnamebod van de Japanse bedrijven Mitsubishi en Chubu. Als de overname doorgaat krijgen de aandeelhouders samen 4,1 miljard euro. Hun invloed op de koers van het bedrijf en de jaarlijkse winstuitkering raken de gemeenten kwijt.

Rotterdam kan de grootste klapper maken. Als de gemeenteraad akkoord gaat met de verkoop, vangt de stad 1,3 miljard euro. De aandelen van Vijfheerenlanden zijn goed voor 79 miljoen euro. Het grootste deel daarvan heeft de gemeente te danken aan het middeleeuwse Lekstadje Vianen.

Vianen fuseerde in januari met Leerdam en Zederik tot de gemeente Vijfheerenlanden. Alle drie verworven ooit aandelen Eneco door de voortdurende fusiedrang van gemeentelijke energiebedrijven. Regionaal Energiebedrijf Dordrecht slokte eind jaren tachtig en begin jaren negentig de energiebedrijven van de gemeenten Leerdam, Zederik en Vianen op. Om vervolgens in 1995 met de energiebedrijven van Rotterdam en Den Haag te fuseren tot Eneco.

De voormalige gemeente Vianen hield relatief veel aandelen over aan de fusies. Als Vianen nog een zelfstandige gemeente was, had het voor elke inwoner 2300 euro gekregen. Alleen Dordrecht heeft een hogere opbrengst per inwoner. Na de fusie met Leerdam en Zederik kreeg de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden relatief meer inwoners, waardoor de som uitkomt op 1400 euro per inwoner.

Eerlijk verdelen over de dorpen

De inwoners die op dinsdagmiddag door de Voorstraat van Vianen lopen, hebben niet direct grootse plannen voor het geld. Een grotere paardenmarkt, eerlijk verdelen over de dorpen, klinkt het. “Verzorgingstehuis Batenstein mag wel opgeknapt worden. Dat is echt over de datum”, zegt Vianees Inge Berkenbosch. “Voor de rest is het wel prima hier.”

In andere gemeenten fantaseren de wethouders er inmiddels lustig op los over de miljoenen. Rotterdam wil het deels in het Rotterdamse klimaatakkoord steken. Dordrecht heeft ambitieuze plannen voor meer huizen en meer banen en kan het Eneco-geld daar goed voor gebruiken. Maar in Vijfheerenlanden gaat het geld waarschijnlijk op aan minder leuke zaken.

De gemeente heeft naar eigen berekening 20 miljoen euro nodig om de winstuitkering van de aandelen, die in de toekomst dus niet meer zal worden uitgekeerd, te compenseren. Over de 59 miljoen euro die overblijft hangt een donkere schaduw. “Het gevaar is dat we nu snel een lijst maken met wat we allemaal met het Eneco-geld kunnen doen. Maar we zitten hier met de zaak-Niemans”, zegt Wim van Dijk, fractievoorzitter van de lokale partij VHL Lokaal.

Van Dijk doelt op een juridisch conflict met Niemans Beton dat al sinds 1976 sleept. Vijfheerenlanden heeft 10 miljoen euro gereserveerd voor het conflict over een grondtransactie uit de jaren zeventig. Maar een uitspraak van de Hoge Raad uit september maakt de geëiste 50 miljoen euro realistischer. “Die claim houdt in dat we geld in de kontzak moeten houden”, zegt Van Dijk. “We kunnen niet zomaar een fietspad langs de dijk gaan aanleggen.” CDA-wethouder financiën Maks van Middelkoop – die overigens voorheen tegen de verkoop was – wilde niet reageren.

Dwarsliggers

Of Vijfheerenlanden überhaupt Eneco-geld kan uitgeven moet nog blijken. Eerst moeten alle gemeenteraden nog stemmen of ze achter de overname staan. Alleen de gemeente Delft (2,44 procent van de aandelen) was in principe nog tegen de verkoop. Eerder lagen ook Den Haag, Aalsmeer en acht andere gemeenten dwars. Leerdam en Zederik waren twee van deze dwarsliggers. Maar sinds de fusie is de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden in principe voor.

De duurzame koers en het publieke belang waren de belangrijkste argumenten om Eneco in gemeenten handen te houden. De Japanse kopers beloven de duurzame strategie van Eneco voort te zetten en niemand te ontslaan. Of deze beloftes genoeg zijn moet in de komende maanden blijken. Voor het einde van het jaar krijgen de raadsleden documenten waarop ze hun keuze kunnen baseren.

De verkoop gaat door als een groep gemeenten met 75 procent van de aandelen vóór is. Naar verwachting wordt de overname voor komende zomer afgerond. Het briesje dat daarna over de polders van Vijfheerenlanden waait, spekt dan alleen nog de kas van het Japanse moederbedrijf.

Lees ook:
Mitsubishi belooft Eneco een duurzame toekomst

Wat was belangrijker bij de verkoop van Eneco: een groene toekomst of de hoogste opbrengst? Die vraag zorgde voor veel geruzie. Koper Mitsubishi uit Japan brengt volgens Eneco geld én een duurzame visie mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden