null

Pandora PapersFentener van Vlissingen

Een zeldzaam inkijkje in één van de rijkste en meest gesloten families van Nederland

Een familievete zorgt voor tweespalt in het ondernemersgeslacht Fentener van Vlissingen. Zoon Robert-Jan onttrekt zich aan wettelijke controles, tot woede van zijn vader John die vreest voor de reputatie van hun reisorganisatie.

“Dear father”, schrijft een gepikeerde Robert-Jan Fentener van Vlissingen (54) aan zijn vader John, één van de rijkste mannen van Nederland. “Om eerlijk te zijn, vrees ik dat de beslissing puur volgde uit een dorst naar wraak, of een misplaatste manier om mij pijn te doen.”

Het is een zomerdag in 2020 en de Engelssprekende Fentener van Vlissingen heeft in De Telegraaf moeten lezen dat niet hij, maar zijn 27-jarige neef is verkozen om John op te volgen als commissaris bij het beursgenoteerde aardewerkbedrijf De Porceleyne Fles. De oude Fentener van Vlissingen (82) is grootaandeelhouder van de Delfts blauw-fabrikant uit 1653, en was tot voor kort ook toezichthouder. Dat die rol nu ineens blijkt weggelegd voor Johns kleinzoon doet Robert-Jan groot verdriet, schrijft hij.

Enkele maanden later, op dinsdag 20 oktober, krijgt John Fentener van Vlissingen een nog veel hardere brief van zijn zoon. Die noemt hem nu een ‘dictator’, en ‘waardeloze vader’ van ‘een zoon waar je nooit iets om gaf’.

Wel aandelen, maar geen enkele controle

Een familievete. Die lijkt al jaren te spelen en de oorzaak is onduidelijk. Normaal gesproken zijn zulke ruzies niet erg interessant voor een breed publiek; het zijn privé-aangelegenheden die niet per se in de krant thuishoren. In dit geval speelt de vete zich echter niet alleen af binnen een familie, maar daarmee ook in het familiebedrijf: het megaconcern BCD Travel, een zakenreis-conglomeraat dat is opgericht door vader John. Een bedrijf waar wereldwijd tienduizend mensen werken en waarvan Robert-Jan één van de aandeelhouders is.

Fentener van Vlissingen junior weet zijn vader op de kast te krijgen door al jarenlang niet mee te werken met de klantonderzoeken die banken en andere financieel dienstverleners bij wet verplicht zijn uit te voeren als een bedrijf gebruik wil maken van hun diensten. Als mede-eigenaar van BCD moet ook Robert-Jan zich op zulke momenten identificeren door zijn paspoortkopie en adresgegevens op te sturen. Maar dat weigert hij geregeld, zo blijkt uit mails en andere documenten waarover Trouw en Het Financieele Dagblad beschikken. Samen geven die een zeldzaam inkijkje in één van de rijkste en meest gesloten families van Nederland.

Wat zoon Robert-Jan vooral steekt, is dat hij en zijn twee zussen geen enkele controle kunnen uitoefenen op het familiebedrijf waarin ze alle drie aandelen hebben gekregen van vader John. Fentener van Vlissingen senior heeft BCD Travel opgericht in 1975. In die tijd bekommerden zijn broers Paul en Frits zich om dat andere grote bedrijf in de familie, SHV Holdings. John, de middelste van de drie, wilde liever zelf een imperium opbouwen en toog naar de Verenigde Staten.

Vaste diensten aan de James Bond-crew

Dat lukte hem. John Fentener van Vlissingen koos bewust een markt die volgens hem nog flink kon groeien. Waar, met andere woorden, nog veel bedrijfsovernames mogelijk waren: die van de zakelijke reizen. BCD Travel is nu een enorme omzetmachine met talloze dochterbedrijven over de hele wereld. Daaronder vallen bijvoorbeeld Park ’n Fly-parkeerplaatsen naast vliegvelden, en boekingssites als Cheaptickets.nl. Ook levert BCD Travel vaste diensten aan Hollywood, via exclusieve contracten met bijvoorbeeld de acteurs en crew uit de Harry Potter- en James Bond-films.

Robert-Jan en zijn twee zussen hebben samen alle aandelen in handen van het bedrijf van hun vader, blijkt uit familiestukken in handen van Het Financieele Dagblad en Trouw. Ze hebben er alleen weinig over te zeggen. Hun rol is die van ‘economisch belanghebbende’: ze kunnen wel winstuitkering ontvangen, maar zijn uitgesloten van veel besluitvorming binnen het bedrijf. Die controle behoudt John zelf: wie hoeveel winstuitkering krijgt, bepaalt hij. Dat is voor Robert-Jan reden om op oorlogspad te gaan, en om met termen als ‘dictator’ te strooien.

Tegelijkertijd wil Fentener van Vlissingen junior al enkele jaren niet meer meewerken aan de wettelijke vereisten waaraan de financieel dienstverleners van BCD Travel moeten voldoen. Zo wil het familieconcern in december 2016 één van de vele dochters, BCD Travel Asia, inschrijven als klant van juridisch dienstverlener Trident Trust op de Britse Maagdeneilanden. Die moet dan standaard vragen om een kopie van de paspoorten van de uiteindelijk belanghebbenden van het bedrijf, in dit geval dus onder anderen Robert-Jan. De kopie is bedoeld om klanten te verifiëren, uit te sluiten dat zij criminelen zijn en witwassen tegen te gaan. Om diezelfde reden vraagt Trident ook om een bewijs dat de adresgegevens kloppen, bijvoorbeeld een oude elektriciteitsrekening waar dat adres op staat.

‘Verschillen van inzichten komen in elk familiebedrijf voor’

Dat weigert Robert-Jan Fentener van Vlissingen. In een e-mail die opduikt in de gelekte administratie van Trident, in handen van onderzoekscollectief ICIJ, staat dat het team van BCD heeft gedaan wat het kon om Robert-Jan te laten meewerken, maar dat die ‘uit veiligheidsoverwegingen’ niet wil meewerken. Pogingen van het BCD-team om Robert-Jan te overtuigen van het belang van medewerking zijn ‘onsuccesvol’ gebleken.

Pandora Papers

Dit verhaal kwam mede tot stand op basis van e-mailverkeer dat in handen is van Trouw en het Financieele Dagblad, en documenten uit de Pandora Papers. De Pandora Papers bevatten gelekte financiële gegevens in handen van journalistencollectief ICIJ. Het gaat om bijna twaalf miljoen documenten uit belastingparadijzen van over de hele wereld, van Panama tot de Seychellen, van de Bahama’s tot de Britse Maagdeneilanden.

Vader John Fentener van Vlissingen stuurt daarop hoogstpersoonlijk een korte brief aan Trident. “Ik begrijp dat u zekerheid nodig hebt over de positie en identiteit van Robert-Jan Michel Fentener van Vlissingen, in verband met een klantonderzoek dat u uitvoert.” Daarop volgen twee droge zinnen waarin John simpelweg verklaart dat zijn zoon inderdaad eigenaar is van BCD Travel Asia. Om af te sluiten met: “Ik vertrouw erop dat dit statement voor u genoeg is om dit deel van uw klantonderzoek nu af te ronden.” Trident antwoordt dat dit voor nu inderdaad prima is. Daarmee voldoet de juridisch dienstverlener niet aan de wettelijke eisen van de Britse Maagdeneilanden.

Wil Robert-Jan niet aan dit soort klantonderzoeken meewerken om zijn vader te sarren? Dat blijft onduidelijk. Noch Robert-Jan noch BCD gaat in op vragen daarover. Het bedrijf erkent de ruzie tussen vader en zoon wel, maar vindt die ‘niet nieuwswaardig’. “Verschillen van inzichten komen in elk familiebedrijf voor”, stelt een woordvoerder in een schriftelijke reactie.

Trustkantoor op Jersey

Wél duidelijk is dat het Trident-geval in 2016 niet de laatste keer is dat John zijn zoon achter de vodden moet zitten. In zijn weigering om mee te werken volhardt Robert-Jan tot ten minste september vorig jaar. Op dat moment stuurt John Fentener van Vlissingen een brief aan degene die de zaken van zijn zoon behartigt, de directeur van een trustkantoor op het Kanaaleiland Jersey. John schrijft dat hij signalen krijgt dat deze zakenbehartiger inmiddels in meerdere zaken weigert de persoonsgegevens van Robert-Jan te verstrekken. Daar maakt John zich zorgen over.

Als het trustkantoor ‘bewust informatie achterhoudt’, dreigen ook andere dochterondernemingen binnen het BCD-concern niet meer aan de wet te voldoen, schrijft hij. ‘Onacceptabel’, noemt hij dat. Banken kunnen volgens hem om deze reden hun diensten opzeggen, zelfs hele rekeningen sluiten. Overheden kunnen forse boetes opleggen. Klanten kunnen wegblijven. Waarop John schrijft dat de zakenbehartiger nog één week heeft om alsnog over de brug te komen, anders zal hij zélf de persoonsgegevens van zijn zoon opsturen aan de financiële instellingen die daarom vragen. Van zijn juristen heeft hij daar groen licht voor gekregen, schrijft hij.

“Ik kan die brief van vader heel goed volgen”, zegt Leen Paape, hoogleraar corporate governance van Universiteit Nyenrode. Paape onderschrijft de zorgen van Fentener van Vlissingen senior. Volgens de hoogleraar bestaat inderdaad het risico dat de relatie met banken op het spel komt te staan. Banken kunnen immers zeer hoge boetes ontvangen als zij hun eigen klanten niet goed controleren. Zulke controles houden in dat onder meer een paspoort wordt gecheckt.

Angst voor inbraken of kidnapping

In het algemeen kan Paape wél begrijpen dat een zeer vermogend persoon als Robert-Jan Fentener van Vlissingen niet graag zijn adresgegevens overal achterlaat, uit angst voor inbraken of kidnapping. “Maar het is heel simpel: het moet gewoon, het is de wet.”

Die brief van John is nu een jaar geleden verstuurd, en of Robert-Jan nog altijd weigert om mee te werken is niet duidelijk. BCD laat in een reactie weten zich ‘uiteraard aan toepasselijke wet- en regelgeving’ te houden. Op specifieke vragen over het niet-meewerken aan klantcontroles gaat de woordvoerder niet in.

Volgens haar ontstaat er ‘een natuurlijk spanningsveld’ tussen wat autoriteiten, financiële instellingen en anderen van bedrijven vragen en ‘de gerechtvaardigde zorgen’ van de personen in kwestie ten aanzien van privacy en veiligheid. “De discussie daarover kan soms oplopen en dat bevreemdt niet.” Inmiddels heeft BCD twee juristen voltijds aan de slag om alle verzoeken van financiële instellingen af te handelen. Regels hierover ‘reiken steeds verder en wij begrijpen dat onze UBO’s (de uiteindelijk belanghebbenden, red.) hier moeite mee hebben’.

Ondertussen loopt de ruzie nog altijd door, zo blijkt uit weer een nieuwe mail van vorige maand. Opnieuw schrijft Robert-Jan Fentener van Vlissingen dat een benoeming hem niet aan staat. Dit keer gaat het niet om zijn neef bij De Porceleyne Fles, maar om de nieuwe president-commissaris van heel BCD Holdings die hij niet ziet zitten. Het is reden voor hem om andermaal te beginnen over frustraties die nu al 25 jaar bij hem oplopen, en over zijn vader die zichzelf ‘tegen alle regels in aan het verrijken is’.

Reactie BCD: ‘De discussie kan soms oplopen’

Een woordvoerder van BCD Travel bedrijf stelt dat het zich in algemene zin aan alle wettelijke verplichtingen houdt, maar begrijpt ook dat sommige familieleden zorgen hebben over het delen van hun persoonlijke informatie met financieel dienstverleners. “De discussie daarover kan soms oplopen en dat bevreemdt niet.”

Over de hoogoplopende ruzie tussen vader en zoon zegt BCD dat ‘verschillen van inzicht’ in elk familiebedrijf voorkomen. Belangrijker is dat het management en toezicht binnen het bedrijf zo zijn ingericht dat die verschillen van inzicht de continuïteit van het bedrijf niet in gevaar kunnen brengen, laat de woordvoerder weten.

Robert-Jan Fentener van Vlissingen gaat niet in op vragen van Trouw en Het Financieele Dagblad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden