Online-economie

Een onzichtbare economie zonder regels: werken via internet voor opdrachtgevers van over de hele wereld

Sla je laptop open en je kunt klussen doen voor opdrachtgevers over de hele wereld. Beeld Joris Van Gennip
Sla je laptop open en je kunt klussen doen voor opdrachtgevers over de hele wereld.Beeld Joris Van Gennip

Er bestaat een platformeconomie die zich geheel online afspeelt, waar arbeiders internetklussen doen voor opdrachtgevers van over de hele wereld. En deze economie groeit hard.

Je hoeft alleen maar je laptop open te slaan en je kunt werken waar en wanneer je maar wilt, voor opdrachtgevers verspreid over de hele wereld. Even snel een enquête invullen of een tekstje vertalen om zo wat euro’s binnen te harken.

Dat kan via onlineplatforms en het aantal daarvan is de afgelopen tien jaar wereldwijd verdrievoudigd, van 87 bedrijven in 2010 naar 283 in 2020, meldt de internationale arbeidsorganisatie van de Verenigde Naties, de ILO.

Sinds de uitbraak van corona bieden veel meer werkers zich aan bij onlineklusplatforms. De ILO wil dat deze platforms meer in gesprek gaan met hun werknemers en met overheden om deze nieuwe vorm van arbeid beter te kunnen reguleren. De onlineplatformarbeiders zijn veelal niet verzekerd voor uitval, bouwen geen pensioen op en kunnen niet terugvallen op een cao of minimumloon.

Klikwerkers

Onlineplatformwerk wordt vaak ingedeeld in twee categorieën. Ten eerste zijn er de microtaken, taakjes die in een paar seconden of paar minuten kunnen worden afgerond en waarmee de ‘klikwerker’ een paar cent kan verdienen, zoals het invullen van een enquête of het aanklikken van gezichten op foto’s. Bekende platforms voor microtaken zijn Amazon Mechanical Turk en Clickworker.

Daarnaast zijn er de freelanceplatforms, waar werkers grotere en meer gespecialiseerde opdrachten uitvoeren, zoals programmeren of het vertalen van teksten. Grote freelanceplatforms zijn bijvoorbeeld Fiverr of Upwork.

Veel onlineplatformwerkers – of ‘crowdworkers’ – kiezen voor dit werk vanwege de laagdrempeligheid ervan, zegt arbeidsjurist Jorrit Goossens van Clairfort Advocaten. “Het is makkelijk en vrijblijvend bijverdienen vanuit huis. Ook mensen die niet zo goed in een normale werkstructuur functioneren, kunnen zo toch wat geld verdienen.”

Ook in Nederland woont een flinke groep crowdworkers: 0,6 procent van de beroepsbevolking, ongeveer 60.000 mensen, is actief als onlineplatformwerker, schatte economisch onderzoeksbureau SEO vorig jaar. Andere berekeningen, zoals van onderzoeksbureau TNO uit 2016, spreken zelfs van honderdduizenden.

Onderbelicht

Toch blijft deze groep relatief onderbelicht in vergelijking met de fysieke platformwerkers, zoals de Deliveroo-bezorgers of de Uber-chauffeurs, merkte de Sociaal-Economische Raad (SER) eind vorig jaar al op. Hoewel de groep onlineplatformarbeiders twee keer zo groot is als die van de locatiegebonden platformarbeiders, gaat de aandacht van de media en beleids­makers vooral uit naar die laatsten.

“De bezorger van Deliveroo zie je fietsen op straat, dat maakt hem ook zichtbaarder in het publieke debat,” verklaart onderzoeker en platform­expert Martijn Arets. Dat levert de ­offline platformwerkers werkverbeteringen op, zoals de rechterlijke uitspraak vorige maand dat Deliveroo-bezorgers geen zelfstandigen zijn en een arbeidscontract moeten krijgen.

Logo van het bedrijf Clickworker, een platform voor online klusjes Beeld
Logo van het bedrijf Clickworker, een platform voor online klusjes

Het probleem met deze onlineplatforms is dat ze grenzeloos opereren. Iedereen in de wereld kan een opdracht op zo’n platform plaatsen en waar ook ter wereld kan iemand die opdracht invullen. Welke wetten gelden er dan voor deze arbeidsovereenkomst? Regels op het gebied van crowdwork zijn daarom lastig vast te stellen, zeggen Arets en Goossens.

Daarnaast ontbreekt het op de ­onlineplatforms vaak aan transparantie. De systemen die taken verdelen en toewijzen, werken op basis van ­algoritmes die de platforms niet prijsgeven. Daarom is het goed dat er op Europees niveau wordt aangedrongen op meer transparantie, stelt Arets.

“Dan krijg je in elk geval een gelijker speelveld, zegt hij. “Nu weten platformwerkers bijvoorbeeld helemaal niet of ze hetzelfde betaald krijgen als een ander of minder. Terwijl het platform wel kan zien voor hoeveel geld iemand bereid is te werken.”

Flexwerk populairder

De onlinekluseconomie zal voorlopig blijven groeien, verwachten experts. “Je ziet in de huidige arbeidsmarkt al dat flexwerk populairder wordt,” zegt Goossens. “Platforms maken zulk werk alleen maar gemakkelijker. Een werkgever heeft voor zijn arbeid de hele wereld tot zijn beschikking – en na afronding van de taak heeft hij niets meer met de arbeidskracht te maken.”

Dankzij corona raken we nu steeds meer gewend aan online werken, zegt platformonderzoeker Arets. “Bedrijven zien in dat werkers niet per se op locatie hoeven te zijn. En ook onder werkenden zie je een steeds grotere behoefte aan autonomie. Online platforms zullen met die behoefte blijven meegroeien.”

Lees ook:

Deliveroo verliest hoger beroep tegen FNV en moet maaltijdbezorgers een contract aanbieden

Rechters geven vakbond FNV ook in hoger beroep gelijk. Maaltijdbezorgers van Deliveroo zijn geen zelfstandigen maar werknemers die recht hebben op een arbeidsovereenkomst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden