Hypotheken

Een nieuwe financiële crisis? De banken zijn wéér enorm kwetsbaar, vreest deze hoogleraar

In september 2008 brak de paniek uit op de beurzen toen de bank Lehman Brothers omviel.  Beeld AP
In september 2008 brak de paniek uit op de beurzen toen de bank Lehman Brothers omviel.Beeld AP

Banken moeten dit najaar over meer eigen vermogen beschikken om een financiële crisis op te kunnen vangen. Dat doen ze met tegenzin. Maar volgens hoogleraar Benink zijn de aangescherpte regels nog niet afdoende.

Een nieuwe financiële crisis? Daar zijn we goed op voorbereid, vinden Nederlandse banken. Er is voldoende geld in huis om de klappen van een crisis op te vangen. Sterker, als de buffers van banken nóg verder worden verhoogd, kan dat zelfs negatieve gevolgen hebben, waarschuwde de branchevereniging van banken NVB eerder deze week.

Want als banken over meer eigen vermogen beschikken, kunnen de rentes worden verhoogd. En dan moeten klanten meer betalen voor leningen. Dat is onnodig, aldus de NVB, die vindt dat buffers daarom vooral niet hoger moeten worden dan ze al zijn.

De branchevereniging loopt vast vooruit op dit najaar, als de regels voor het eigen vermogen van banken worden aangescherpt. Die aanscherping is al in 2017 bepaald door een comité van meerdere bankentoezichthouders die bijeen kwamen in het Zwitserse Bazel. Zij vonden destijds dat banken beter voorbereid moeten zijn op een nieuwe crisis.

Banken als ABN Amro en de Rabobank moesten hun buffers met miljarden verhogen. Volgens hoogleraar bankwezen en financiering Harald Benink van de Universiteit Tilburg moeten de regels juist nóg verder worden aangescherpt. Benink zegt dat Nederlandse banken ‘buitengewoon kwetsbaar’ blijven als er een nieuwe financiële crisis uitbreekt. Zo zijn er uiteenlopende meningen. Hier vijf vragen.

Wat verandert dit najaar precies voor banken?

Het eigen vermogen, geld dat banken hebben om onverwachte verliezen mee op te vangen, moet hoger. De hoogte per bank wordt simpel gezegd bepaald aan de hand van een percentage van het uitstaande krediet van die bank. Inmiddels zijn de regels al flink aangescherpt waardoor banken al tientallen miljarden euro‘s meer hebben dan rond de financiële crisis in 2008.

Wat nu vooral verandert is dat Bazel meer risicovolle kredieten (bijvoorbeeld hypotheken) strenger gaat beoordelen. En Nederlandse banken zijn wereldkampioen hypotheekverstrekker – ook nog eens op een relatief risicovolle manier. Want terwijl je hier vaak 100 procent van de woningprijs leent, is dat in het buitenland soms maar 80, en moet je de rest zelf bijleggen. Met andere woorden: de kredieten lopen meer risico, dus moeten de buffers van Nederlandse banken in verhouding hoger zijn. En daar wringt het, want Nederlandse banken schatten de risico’s lager in.

Zijn Nederlandse banken nu voorbereid op een nieuwe financiële crisis?

Nee, zegt hoogleraar Benink. Ze voldoen aan de Bazel-eisen, maar dat is niet genoeg, ziet hij. Simpel gezegd: banken hebben een eigen vermogen van 7 procent van het uitstaande krediet, maar eigenlijk hebben ze minimaal 10 procent nodig, aldus Benink. “Bazel is een heel mooie stap, maar wereldwijd zijn wetenschappers het erover eens dat de buffers eigenlijk hoger moeten. Dat blijkt uit onderzoek.” Toezichthouder De Nederlandse Bank houdt zich in een reactie op de vlakte, maar zegt wel dat de aangescherpte regels een ‘belangrijke verbetering’ zijn.

Historisch gezien, aldus Benink, potten banken zelfs 15 procent eigen vermogen op, maar zijn ze die buffers gaan terugbrengen sinds duidelijk werd dat overheden wel te hulp schieten als banken kopje onder dreigen te gaan (zoals in Nederland gebeurde met de overname van ABN Amro). Bovendien staat de overheid sinds enige tijd garant voor een deel van de spaargelden, mocht een bank omvallen. Banken dachten door die ‘overheidshulp‘ hun buffers verder te kunnen verlagen, aldus Benink.

En dat argument van de NVB, dat hogere buffers voor hogere rentes kunnen zorgen?

De branchevereniging baseert zich op een deze week verschenen rapport van het Centraal Planbureau (CPB), dat zegt dat te hoge buffers bij banken kunnen leiden tot hogere rentetarieven voor klanten. “Maar hoe erg is dat?”, vraagt Benink zich af. “De rente staat historisch zó laag dat dat nog wel even zo blijft. Daarbij zou het misschien wel gezond zijn als lenen iets meer wordt ontmoedigd.”

Komt er een nieuwe financiële crisis?

Misschien niet volgend jaar, maar wereldwijd maakt men zich wel zorgen over een nieuwe financiële crisis, merkt Benink om zich heen. Ga maar na: aandelenkoersen, huizenprijzen, bedrijfswinsten, alles gaat de lucht in, terwijl de rentes nihil zijn. Het risico op een ‘vertrouwensschok’ neemt toe, ziet Benink, terwijl banken hun buffers alleen maar willen afbouwen.

Lees ook:

‘Banken verstrekken wel heel makkelijk krediet’

Door oprichting van een nutsbank, zoals vroeger de Postbank, gaan de huidige banken beter op hun maatschappelijke taak letten, zegt Casper de Vries, lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden