Nieuwe Zijderoute

Een dure spoorlijn door Laos helpt West-China aan een route naar zee

Een boeddhistische monnik zegent een trein in de hoofdstad van Laos. De hogesnelheidstrein gaat tussen hoofdstad Vientiane en de Chinese stad Kunming rijden.  Beeld Reuters
Een boeddhistische monnik zegent een trein in de hoofdstad van Laos. De hogesnelheidstrein gaat tussen hoofdstad Vientiane en de Chinese stad Kunming rijden.Beeld Reuters

Een spoorweg van 6 miljard dollar? Het Aziatische Laos hoopt op een betere verbinding met de wereldmarkt, maar loopt volgens onderzoekers grote risico’s.

Hans Nauta

Laos ligt nogal ingesloten tussen China, Thailand en Vietnam, en dat moet veranderen door een snelle treinverbinding die vrijdag wordt geopend. De nieuwe spoorlijn begint in de Zuid-Chinese stad Kunming en eindigt 1035 kilometer verderop in hoofdstad Vientiane. Mede door de vele tientallen bruggen en tunnels kostte de 417 kilometer spoor die in Laos ligt 6 miljard dollar. Dat is een derde van het bruto binnenlands product van dit Aziatische land.

De overheid van Laos verwacht dat de treinverbinding winstgevend wordt in 2027. Eerst moet de aansluiting aan de andere kant van de Thaise grens gereed zijn. Op termijn hoopt Laos makkelijker toegang te krijgen tot zeehavens en bijvoorbeeld tot de Europese markt.

Maar de financiële risico’s van het project zijn groot, zeggen onderzoekers van het platform AidData, dat verbonden is aan de Amerikaanse universiteit College of William & Mary in Williamsburg, Virginia. De spoorlijn wordt binnen Laos uitgebaat door drie Chinese staatsbedrijven en een staatsbedrijf uit Laos dat een aandeel heeft van 30 procent. Van de investeringen is 60 procent geleend geld en dat is volgens deskundigen een ongewoon hoog percentage.

Ook China heeft baat bij betere verbindingen voor het eigen achterland. Maar als de spoorlijn failliet gaat, is het goed mogelijk dat vooral Laos voor de kosten opdraait, waarschuwt AidData.

Ontwikkelingshulp kun je het niet echt noemen

De spoorbaan is één van de 13.427 Chinese ontwikkelingsprojecten in 165 landen die de onderzoekers in hun rapport Banking on the Belt and Road in kaart hebben gebracht. Jaarlijks steekt China zo’n 85 miljard dollar in andere landen, schrijven ze, veel meer dan bijvoorbeeld de Verenigde Staten.

Ontwikkelingshulp kun je het niet echt noemen, want het gaat vaak om leningen en niet om giften. Sinds China in 2013 de Nieuwe Zijderoute aankondigde, het netwerk van havens en spoorlijnen dat ook Belt en Road wordt genoemd, heeft het 31 keer zoveel leningen verstrekt als donaties.

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Van de landen met een laag of een middeninkomen hebben er 42 een schuld aan China die groter is dan 10 procent van het bbp, zeggen de onderzoekers. Bij wanbetaling kan China bijvoorbeeld toekomstige leveringen van grondstoffen afdwingen of bezittingen opeisen.

Laos was al eerder leningen aangegaan in China: tussen 2000 en 2017 stroomde er 12 miljard dollar van China naar de kleine buur. Begin dit jaar zat Laos in acute geldnood en kreeg het van China schuldverlichting. In ruil daarvoor nam een Chinees staatsbedrijf een groot deel van het elektriciteitsnetwerk van Laos over.

De onderzoekers merken op dat 35 procent van de Belt en Road-projecten problemen kennen zoals corruptie, milieuschade en publieke protesten. In Laos zijn 4400 boeren onvoldoende gecompenseerd voor het land dat ze zijn kwijtgeraakt aan de spoorlijn, zegt de Lao Movement for Human Rights.

Europese Unie wil de achterstand inlopen

China is druk bezig zijn invloed in allerlei landen in Azië, Afrika en Zuid-Amerika te vergroten. Om de achterstand in te lopen kwam de Europese Commissie woensdag met een investeringsplan dat vooral particuliere investeerders over de streep moet trekken om tot 2027 300 miljard euro te steken in projecten in Azië, Afrika en Zuid-Amerika. De nadruk ligt op groene energie, digitalisering en vervoer.

Europa zal haar partners niet laten zitten met restschulden en zal zorgen dat lokale gemeenschappen profiteren, belooft voorzitter Ursula von der Leyen.

Wat de spoorlijn in Laos betreft, is het de vraag hoeveel de bevolking ervan profiteert, zei Scott Morris van het Center for Global Development in Washington tegen persbureau AP. Met maar tien stations in Laos hebben de eigen boeren er weinig aan, vreest hij. “In feite is dit een Chinees infrastructuurproject dat toevallig in een ander land ligt.”

Lees ook:

Legt China een financiële strop om de hals van Afrikaanse landen?

Ja, China is een belangrijke financier in Afrika, zegt de Amerikaanse deskundige Deborah Brautigam, die over een database vol Chinese leningen aan Afrika beschikt. “Maar China’s rol moet niet worden overschat.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden