Coronasteun

Een derde steunpakket voor bedrijven, kan dat?

Veel winkels hebben het extra moeilijk in coronatijd en deden een beroep op noodsteun van de overheid.Beeld ANP

Na 1 oktober is het gedaan met het economisch noodpakket van de overheid. Drie experts spreken zich uit over hoe het nu verder moet. 

Zoals het er nu voorstaat zullen wankelende ondernemingen zich na 1 oktober op eigen kracht door de crisis heen moeten slepen. Tenzij het kabinet besluit tot een Noodpakket 3.0.

“De grote vraag zal daarbij zijn: kunnen we ons permitteren om door te gaan met die steun?”, zegt Marieke Blom, hoofdeconoom van ING Nederland. “Steunpakketten zijn wel eenmalige gelden die dus niet direct het fundament van de overheidsfinanciën raken. Extra bedragen die niet structureel zijn. Ik zou dus zeggen: ja, het is voor Nederland nog steeds betaalbaar om door te gaan. Gezien de nog altijd dramatische economische omstandigheden lijkt steun ook nog steeds zinnig.” 

Wel zouden eventuele nieuwe regelingen er volgens Blom anders uit moeten zien. “Nu de economie weer iets opkrabbelt kun je denken aan andere voorwaarden voor steun. Veel bedrijven zullen nu wellicht geen 20 procent maar 5 of 10 procent omzetverlies lijden, maar dat zijn nog steeds forse bedragen.” 

Geen bedrijven uitzonderen

Mocht er opnieuw een verlenging komen van het economisch noodpakket van de overheid, dan is Blom er geen voorstander van om de sectoren die voor corona al problemen hadden, zoals delen van de detailhandel, van de steun uit te zonderen. “Dat is praktisch niet te doen. De overheid weet niet precies genoeg wie wel en niet goed draaien. Het zou mij verbazen als de steun sectorspecifiek zou zijn.” 

Tot slot oppert Blom om mensen die op straat komen te staan te helpen met omscholen. “Je ziet al dat KLM-personeel zich laat omscholen tot zorgmedewerker”, zegt Agnes Akkerman, hoogleraar arbeidsmarkt, instituties en arbeidsrelaties aan de Radboud Universiteit. Maar al te veel moeten we volgens haar niet verwachten van een massale switch van de ene baan naar de andere. In de sectoren waar veel vraag naar personeel is, zoals in de zorg, het onderwijs en in de IT, gaat het immers om beroepen waar je voor gekwalificeerd moet zijn. “En het volgen van een opleiding kost geld. Wie gaat die kosten dragen?” 

Beeld Sander Soewargana

Ook Akkerman is geen voorstander van onderscheid in branches bij de toekenning van financiële  noodpakketten: “Corona is een onvoorziene ingreep geweest die niets te maken heeft met gewone bedrijfsrisico’s. Je kunt van dat ene restaurantje of die schoenenzaak niet zomaar zeggen: laat ze maar omvallen want dat was anders ook wel gebeurd.”

Het verlenen van economische noodsteun door de overheid heeft zijn nut in het verleden wel bewezen, constateert Jan Luiten van Zanden, economisch historicus  aan de Universiteit Utrecht. “Bij de crisis in de jaren dertig grepen we nauwelijks in waardoor het er alleen maar erger op werd. Een crisis hoort erbij, was de gedachte. In 2008, toen de banken in grote problemen kwamen, grepen overheden wel in. Noodsteun bleek van levensbelang om de zaak niet nog verder uit de hand te laten lopen.” 

De financiële schade is eenmalig, dus beperkt 

Verlengen dus, is ook Van Zanden geneigd te zeggen. Al hangt volgens hem veel af van de ontwikkeling van het virus. “Als die afzwakt kun je wellicht afbouwen. De beurzen doen het ook weer goed, het consumentenvertrouwen neemt weer toe. Daar staat tegenover dat het toerisme, de evenementen en de culturele sector hard geraakt zijn. Misschien moeten we denken aan op maat gesneden steunpakketten.”

Volgens Van Zanden hoeft de economie van een land niet per se lang last te hebben van door de staat verleende noodsteun: “Het zeurt natuurlijk wel een tijd door maar de rente is laag dus de schade blijft relatief beperkt. Wat wel een probleem dreigt te worden, is dat veel mensen zijn gaan sparen terwijl in een recessie juist uitgaven nodig zijn. Daarom moet de overheid zelf geld gaan uitgeven en op een innovatieve manier zien te stimuleren dat ook zijn burgers dat weer gaan doen.”

Duitsland: Honderden miljarden en een btw-verlaging

Nadat Duitsland in maart een steunpakket ter waarde van 750 miljard lanceerde, destijds ‘de bazooka’ genoemd door minister van financiën Olaf Scholz, introduceerde het land in juni een tweede steunpakket. Deze extra 130 miljard moet de Duitse economie een flinke duw in de rug geven.

Als onderdeel van het tweede steunpakket is de btw in Duitsland tot het eind van dit jaar verlaagd van 19 procent naar 16 procent. Ook ontvingen gezinnen eenmalig 300 euro per kind. Verder steunt het pakket gemeentes bij dure projecten en bedrijven die door de crisis extra hard zijn geraakt.

Naast de twee steunpakketten heeft de federale regering ook geld vrijgemaakt om sectoren in nood te ondersteunen. Zo werd de culturele sector vorige maand 1 miljard aan steun beloofd.

De enorme uitgaven lijken een positief effect te hebben op de Duitse economie. Uit enquêtes blijkt dat consumenten en bedrijven in het land optimistischer worden. Daarbij vallen schattingen over de verwachte economische krimp steeds lager uit.

(Kim Deen)

België: Werkgevers klagen over schrale steun van demissionaire regering

In België gaat in september de derde ronde steunmaatregelen in voor ondernemers en zzp’ers. De voorwaarden om een uitkering te krijgen, zijn aangescherpt.

Voor zzp’ers gold in maart, april en mei dat zij een ‘overbruggings’-uitkering kregen (1300 euro, met kinderen 1600 euro) als zij hun werkzaamheden minstens een week moesten stilleggen door de corona-epidemie. Voor de zomermaanden geldt die uitkering alleen wanneer ze inkomensverlies kunnen aantonen en daardoor gedeeltelijk sluiten (bijvoorbeeld een cateringbedrijf met geannuleerde reserveringen). Na 1 september vervalt de regeling.

Ondernemers zoals kappers en café-eigenaren moeten aantonen dat hun omzet minstens tien procent lager is dan dezelfde periode vorig jaar, om een aanvullende uitkering te krijgen tot uiterlijk 31 oktober. Vanaf 1 november hebben alleen ondernemers die hun zaak verplicht moeten sluiten door corona (zoals discotheek-eigenaars) nog recht op zo’n uitkering.

Werkgeversorganisatie Voka noemde de steunmaatregelen eerder ‘zwaar onvoldoende voor een echt herstel’. Donderdag stelde Voka dat België vooral ‘nood heeft aan een volwaardige regering die de nodige maatregelen neemt’.

(Marijke de Vries)

Italië: Belastinguitstel, steun voor de bouw en een toerismebonus

De Italiaanse regering is in mei met een eerste coronasteunpakket gekomen, van 25 miljard, en vorige maand heeft het parlement zonder noemenswaardige discussie een pakket van 155 miljard goedgekeurd. Een derde pakket is in de maak.

Dat tweede, forse steunpakket behelst een enorme waaier aan maatregelen. Zo is er een fikse subsidie voor huiseigenaren om hun woningen energiezuiniger te maken en zo de bouwsector een financiële impuls te geven. Om de toeristische sector te helpen, is de ‘vakantiebonus’ van maximaal vijfhonderd euro in het leven geroepen die gezinnen met lage inkomens in Italiaanse hotels en B&B’s kunnen besteden.

Bovendien kunnen bedrijven het betalen van een aantal belastingen uitstellen, is er steun voor start-ups in de mode-industrie en is er een soort uitkering voor werknemers met vier weken verlengd zodat werkgevers (nog) niet massaal aan het ontslaan zijn. Ook komen er 3500 nieuwe IC-bedden en worden er negenduizend verplegers en verpleegsters aangenomen.

Eind 2019 bedroeg de staatsschuld van Italië 2.410 miljard, oftewel 135 procent van het bbp. Geschat wordt dat die dit rampjaar oploopt naar 165 procent van het bbp.

(Pauline Valkenet)

Spanje: Werktijdverkorting en steun voor auto-industrie en toerisme

Spanje heeft de afgelopen maanden voor de belangrijkste sectoren van de economie die lijden onder de coronacrisis een waaier aan noodplannen uit de kast gehaald. Onder meer het toerisme en de auto-industrie kunnen rekenen op miljarden noodsteun uit Madrid.

Ondertussen trekt de staat ook al maandenlang de beurs zodat miljoenen Spanjaarden niet op straat komen te staan, maar kunnen profiteren van werktijdverkorting. De regering zou hier in ieder geval tot het einde van het jaar mee door willen gaan. Maar hoewel de noodsteun in cijfers omvangrijk is, twijfelen critici aan de effectiviteit van de in alle haast uitgedachte plannen. Spanjaarden vrezen dat de echte klap op de arbeidsmarkt nog moet komen als de werktijdverkorting afloopt en het hoge aantal nieuwe besmettingen mogelijk voor nieuwe beperkende maatregelen zal zorgen. 

(Alex Tieleman)

Lees ook:

Het kabinet moet zich ‘uit de crisis investeren’

Door de coronacrisis maakt het kabinet de komende weken een bijzondere begroting. Waar wil Rutte III investeren en wat wordt het nieuwe verhaal?

Lees ook:

CPB verwacht minder krimp als gevolg van corona

De Nederlandse economie krimpt dit jaar minder dan eerder werd gevreesd, voorspelt het Centraal Planbureau. Maar dan moet er geen tweede golf aan besmettingen komen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden