Veilig werken

Een boze stier, mestgas en gevaarlijke machines: op het boerenerf is het gevaar overal

Een familiebedrijf met een melkveehouderij en ijsboerderij.  Beeld Herman Engbers
Een familiebedrijf met een melkveehouderij en ijsboerderij.Beeld Herman Engbers

De trekker, de mestput, een agressieve stier. Het gevaar loert uit alle hoeken op het boerenerf. De campagne BoerVeilig probeert daar verandering in aan te brengen.

Joost van Velzen

Het boerenerf is nog te vaak het toneel van ongelukken, soms met dodelijke afloop. In de eerste zeven maanden van dit jaar kwamen zeven mensen om het leven op het terrein van een veehouder of tuinder. Dat is al net zo veel als in heel 2020. Jaarlijks vallen gemiddeld 15 doden door ongelukken op het boerenbedrijf in de land- en tuinbouw. Dat meldt landbouwplatform Nieuwe Oogst, dat zich baseert op cijfers van BoerVeilig.

Die alliantie van partijen uit de land- en tuinbouwsector probeert met de campagne Veilig Op 1 al enkele jaren het aantal slachtoffers van ongevallen rondom de boerderij terug te brengen. “Aanvankelijk deden we dat vooral met het bewust maken van het probleem. Zo van: loop nu eens over je erf en kijk wat er veiliger kan”, zegt Jan Aantjes, projectcoördinator bij BoerVeilig. “Inmiddels ligt het accent meer op de volgende stap en dat is actie ondernemen.”

Hoogste aandeel arbeidsongevallen

Land- en tuinbouwers hebben volgens het CBS en TNO een van de meest onveilige beroepen van het land. Tuinders, akkerbouwers en veetelers scoren hoog op de lijst van beroepen waarin veel arbeidsongevallen voorkomen. Bovenop de 15 dodelijke ongevallen Naast de ongelukken met een dodelijke afloop zijn er jaarlijks ook nog eens circa 450 bedrijfsongevallen waaraan boeren, hun familieleden, medewerkers of bezoekers van het erf blijvend letsel overhouden.

Grootste boosdoeners zijn machines en trekkers. In mei kwam een 2-jarige peuter om het leven op een boerderij in het Gelderse Ochten na een aanrijding met een shovel. Agrariërs overlijden soms ook (of raken gewond) doordat ze bekneld raken in een machine, of door een val van het dak. Verder sterven elk jaar wel één of twee boeren door blootstelling aan mestgassen.

Extra controles

Geregeld gebeurt het dat dieren, met name stieren, een boer aanvallen, met de dood tot gevolg. Kinderen en ouderen zijn relatief vaak slachtoffer van ongevallen op het erf. Vanwege het hoge aantal ongelukken voert de Inspectie SZW volgens Nieuwe Oogst nu extra controles uit bij rund- en melkveehouders.

Aantjes ziet verschillende oorzaken van het probleem. Een boerenbedrijf, zo weet de melkveehouder uit eigen ervaring, is geen gewoon bedrijf, met protocollen, een bedrijfshulpverlener, valhelmen en een EHBO-post. “Er is een gezin aan het werk. Op het erf loopt een heel scala aan familieleden. Niet alleen de boer en boerin, vaak ook de kinderen en opa en oma. Er is dus heel veel beweging.” Dan zit een ongeluk in een klein hoekje.

‘Alles moet gauw, gauw, gauw’

Zeker als de boer of boerin ook nog eens kampt met stress. Overbelasting is zelfs de belangrijkste oorzaak van boerenbedrijfsongevallen, denkt Aantjes. Regels, zorgen om financiën en een hoge werkdruk maken dat een boer te veel aan zijn hoofd heeft, stelt hij. Dat komt de veiligheid niet ten goede: “Dan heb je de aardappels ook nog op staan én de kinderen moeten nog van school worden gehaald. Alles moet gauw, gauw, gauw.”

Voor een veilig erf is veel en helder communiceren letterlijk van levensbelang. Een eenvoudig waarschuwingsbord met ‘Pas op voor de stier’ kan al veel verschil maken. De inzet van technologie kan eveneens helpen om het erf veiliger te maken. Een noodknop op trekkers en machines en achteruitrijcamera’s en een piepsignaal op al het achteruitrijdend materieel zouden standaard moeten zijn, bepleit Aantjes.

Maar dat kost een paar centen. “Als je een boerderij echt helemaal veilig wilt hebben, is een ton nodig.” Al is een volkomen veilige boerderij onmogelijk, beseft Aantjes. Hij benadrukt dat BoerVeilig niet de illusie heeft dat alle ongevallen zijn te voorkomen. Ook op het platteland zijn toeval en lot niet uit te sluiten. “Ik zag op vakantie hoe een oma nog net op tijd een kind kon weghouden van het water. Geluk of ongeluk, het verschil is zo dun.”

Lees ook:

Ruim 90.000 ongelukken op het werk in 2019

De meeste ongevallen hebben een fysieke oorzaak, maar in een kwart van de ongevallen speelt psychische ­overbelasting, zoals intimidatie of stress een rol.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden