InterviewShinta Oosterwaal

Econoom Shinta Oosterwaal: ‘Er moet een ministerie voor ecologie komen’

null Beeld Werry Crone
Beeld Werry Crone

Veel mensen lijden onder de wereldhandel, waarbij rijkdom ongelijk wordt verdeeld en de planeet wordt uitgeput, stelt econoom Shinta Oosterwaal, die zichzelf ‘uneconomist’ noemt. Dinsdag verschijnt haar nieuwe boek.

Eline Crijns

Het huidige kapitalistische systeem verliest aan relevantie, zegt econoom en adviseur Shinta Oosterwaal. Het gaat ten koste van het menselijk welzijn en het welzijn van de aarde. Vis uit Alaska verpakken in China en naar Europa verschepen voor consumptie, is volgens haar een voorbeeld van de ‘perverse’ inrichting van het systeem. Met econoom Kees Klomp verzamelde ze 24 essays van economische denkers over wereldwijde alternatieven voor het kapitalisme. Dinsdag verschijnt hun boek Thrive: Grondbeginselen voor een nieuwe economie.

Thrive betekent zoiets als ‘tot bloei komen’. Wat is het probleem van het huidige kapitalisme?

“We zijn niet tegen kapitalisme, maar we zien dat het aan relevantie verliest. Het psychologische fenomeen ‘eco-rouw’ is een signaal dat de belofte van vooruitgang – zoals we dat kennen van het kapitalisme – niet langer volstaat. Eco-rouw betekent dat we niet langer het gevoel hebben te genieten van vooruitgang. Nederland is een overontwikkeld land: we worden wel rijker, maar niet gelukkiger. Is groei dan nog steeds relevant? Het kapitalisme is niet mislukt, maar de tijd is gekomen dat we het economisch systeem moeten doorontwikkelen en nieuwe vormen moeten zoeken.”

Dat klinkt veelomvattend. Hoe is zo’n beweging denkbaar?

“Een beweging begint van onderop. We weten dat als 3,5 procent van een populatie ergens ideologisch achter staat, een kantelpunt in het denken bereikt kan worden voor een meerderheid. Je kunt daarbij denken aan het homohuwelijk, maar ook aan regeneratieve landbouw waarbij natuurlijke hulpbronnen worden versterkt in plaats van uitgeput. In ons boek laten we aan de hand van voorbeelden van initiatieven niet alleen zien dat het anders kan, maar ook dat het daadwerkelijk steeds meer gebeurt.

We maken duidelijk dat er niet een beste blauwdruk is voor een nieuwe economie, maar dat productie en consumptie meer lokaal vormgegeven moeten worden, afgestemd op lokale ecosystemen van mens en natuur. Buurtzorg waarbij zelfsturende teams van wijkverpleegkundigen de thuiszorg voor cliënten in de buurt gezamenlijk vormgeven en uitvoeren, is een voorbeeld uit het boek.”

Wat moet het nieuwe kabinet doen?

“Zij moeten andere prioriteiten stellen. Niet economische groei moet leidend zijn, maar ecologie. Dat is de zorg voor het levende systeem van mensen en de natuur waar we van afhankelijk zijn. Er zou een ministerie voor ecologie moeten komen, waar het ministerie van economische zaken bij moet aansluiten. Van daaruit moeten er beleidskeuzes gemaakt worden voor circulariteit, duurzaamheid en regeneratie in plaats van eeuwige economische groei. Ook in sociaal opzicht zou herverdeling van de welvaart moeten plaatsvinden en armoede bestreden moeten worden.”

Moeten we nog wel economen opleiden?

“Het vakgebied economie verandert niet, maar de tijd waarin we leven wel, die vraagt om een heel andere benadering. Dat betekent dat je vanaf de basisschool moet leren hoe je economische principes kunt hanteren die in dienst staan van het levende ecosysteem. In plaats van consumeren en produceren gaat het bij ecologie om geven en nemen.

Dat betekent dat je ook breder kijkt wat iets heeft gekost, bijvoorbeeld wat nodig was uit de natuur voor de productie van een kledingstuk. ‘True pricing’ leidt tot andere besluiten, bijvoorbeeld tweedehands kleren kopen of een spijkerbroek leasen in plaats van een nieuwe aanschaffen. We moeten als consumenten verantwoordelijk worden gemaakt voor wat we consumeren. Dat is een mindset die we ook onze kinderen en studenten moeten aanreiken. We moeten breken met de kapitalistische manier van denken waarmee we zijn opgegroeid.”

Lees ook:

Industrieterrein Nederland heeft een ministerie van ecologische zaken nodig

Op ‘industrieterrein Nederland’ legt milieu het steevast af tegen economie. Nu we te maken hebben met ernstige ecologische schaarste, is het tijd voor een ministerie van ecologische zaken, vinden Klaas van Egmond, voormalig directeur Milieu- en Natuur Planbureau en RIVM-Milieu (thans PBL) en Herman Wijffels, kabinetsformateur 2007.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden