Mario Draghi van de Europese Centrale Bank draait wederom de geldkraan open in de hoop de economie te stimuleren.

Rentebesluit

ECB zet de geldpers aan om de groei en de inflatie in de eurozone aan te jagen

Mario Draghi van de Europese Centrale Bank draait wederom de geldkraan open in de hoop de economie te stimuleren. Beeld REUTERS

De ECB gaat vanaf november weer leningen opkopen om de economie van de eurozone aan te jagen en het inflatiepeil op te trekken.

Helikoptergeld? “Nee, dat hebben we nog nooit besproken”, zei Mario Draghi, president van de Europese Centrale Bank (ECB) donderdag met een besmuikte lach, toen hij er een vraag over kreeg. Rechtstreeks geld storten op de rekeningen van alle burgers van de eurozone is dus geen optie om de economie van de eurozone een impuls te geven. Zelfs niet voor Draghi, die als ECB-president de afgelopen acht jaar toch heel wat ongekende middelen van stal haalde. Eerst om de eurocrisis te bezweren, waarbij Draghi in 2012 zijn beroemdste uitspraak deed: “De ECB zal al het mogelijke doen om de euro te behouden, en geloof me: het zal genoeg zijn”. Later bleef Draghi met stimulerende maatregelen komen om het gewenste inflatiepeil (‘onder, maar dicht bij 2 procent’) te bereiken.

Geen helikoptergeld dus, maar Draghi besloot donderdag met zijn comité van centralebankpresidenten wel om de geldpers weer aan te zetten om de groei en de inflatie in de eurozone aan te jagen. Dit doet de ECB door vanaf november weer leningen van banken op te kopen, voor maar liefst 20 miljard euro per maand. Ook gaat de depositorente, de rente waartegen banken overtollig geld bij de ECB kunnen stallen, verder omlaag, van -0,4 naar -0,5 procent. Het wordt dus duurder voor banken om geld op te potten.

Geopolitieke risico’s

Draghi en zijn collega’s hebben besloten het opkoopprogramma weer te gebruiken, omdat de economische groei van de eurozone vertraagt en geopolitieke factoren zorgen voor grote risico’s. Denk aan een mogelijke no-dealbrexit en de voortdurende handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China. Ook zijn de inflatieverwachtingen naar beneden toe bijgesteld en dat zelfs zonder rekening te houden met de geopolitieke risico’s. Het was voor de ECB-president de voorlaatste vergadering met zijn raad van bestuur: in november neemt Christine Lagarde, tot donderdag de directeur van het IMF, het stokje van hem over.

Nog even terug naar de logica achter Draghi’s besluit. Hoe helpt het opkopen van obligaties van banken de economie van de eurozone vooruit? Doordat de ECB leningen opkoopt (en zo als het ware geld schept) hebben banken meer geld, dat ze tegen een lagere rente kunnen uitlenen. Burgers en bedrijven kunnen zo meer en goedkoper lenen. Het idee is dat zij vervolgens meer geld uitgeven en investeren, waardoor de economie een impuls krijgt.

Inflatieniveau

Zo stijgt de werkgelegenheid en gaan de prijzen omhoog, waarmee de ECB hoopt dicht bij de gewenste inflatie te komen van 2 procent. Bij dat inflatieniveau blijft er afstand tot deflatie (waarbij prijzen dalen en de consument zijn aankopen uitstelt). Ook geeft het bedrijven meer ruimte om te investeren en de lonen te verhogen. Mooi meegenomen is bovendien dat inflatie schulden uitholt. In augustus kwam de inflatie in de eurozone uit op 1 procent.

De ECB heeft niet bepaald hoe lang het opkoopprogramma zal duren. Tijdens het vorige opkoopprogramma, dat liep van begin 2015 tot eind 2018, werd er in totaal voor zo’n 2600 miljard euro aan leningen opgekocht.

Van tevoren was de verwachting dat Draghi het nog moeilijk kon krijgen tijdens de vergadering met de centralebankpresidenten: een behoorlijk aantal monetaire beleidsmakers zou grote bezwaren hebben tegen het herstarten van het opkoopprogramma. Maar volgens Draghi viel de weerstand mee: de consensus over de ingreep was zo breed dat er niet eens gestemd hoefde te worden.

Hier en daar gaan stemmen op om de doelstelling van de ECB aan te passen. Een groep pleit voor het streven naar een inflatie van 1 procent, omdat dit realistischer zou zijn. Een andere groep ziet juist meer in een doelstelling van een inflatie van 4 procent, omdat zo’n streven zou kunnen werken als een zelfvervullende voorspelling. Draghi heeft het verlagen van de doelstelling nooit overwogen, omdat dat wel een erg makkelijke manier is om goed te presteren, zo zei hij. Ook verhoging was voor hem nooit een optie: waarom zou de ECB immers streven naar een inflatie van 4 procent als de centrale bank er al niet eens in slaagt om nabij de 2 procent te komen?

Tweede Kamer beklaagt zich bij Draghi

Mario Draghi heeft weinig vrienden in de Tweede Kamer. Nu maakt de president van de Europese Centrale Bank het volgens de parlementariërs zo bont dat er deze week een brief naar Frankfurt werd verzonden. Aanleiding was het plan van de centrale bank om gewone banken de mogelijkheden te geven hun geld bij de ECB te stallen tegen een gunstiger rentetarief dan normaal het geval zou zijn.

De ECB heeft de rente zo ver laten zakken – de rente is negatief – dat het onaantrekkelijk is om geld weg te zetten. Daarom behandelt Draghi de gewone banken met enige coulance. In een motie van CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt riep de Tweede Kamer Draghi op dit gunstiger tarief (‘minder negatief’) ook voor pensioenfondsen te laten gelden. “Een neutraal monetair beleid betekent dat er geen onderscheid moet zijn tussen mensen die voor hun pensioen sparen bij een bank en de mensen die sparen bij een pensioenfonds.”

Eigenlijk hoort de Tweede Kamer zich niet met het beleid van de centrale bank te bemoeien. Die is onafhankelijk. Maar de ergernis over het rentebeleid van Draghi loopt op. Mede door de renteverlagingen zitten pensioenfondsen in de problemen. De rente is zo laag dat zij volgens de huidige regels extra geld in kas moeten houden om ook in de toekomst pensioenen uit te kunnen keren. Daardoor dreigen kortingen op de pensioenen bij sommige fondsen.

Lees ook: 

Let op, geld sparen kost straks geld!

Opnieuw verlaagt de Europese Centrale Bank donderdag de rente, nog een stukje verder onder nul. Historisch een uniek experiment dat bedrijven moet aanzetten te investeren, en consumenten om hun geld uit te geven. Overheden moeten wel meedoen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden