InflatieGeldpers

ECB drukt gigantisch veel geld bij, mag dat wel?

Beeld AFP

Spaarders en pensioenfondsen hebben veel te lijden onder het beleid van de Europese Centrale Bank die als nooit tevoren geld bijdrukt in deze crisis. Mag de bank dat wel?

De Europese Centrale Bank krijgt nogal eens het verwijt dat ze haar boekje te buiten gaat met al dat massale opkopen van staats- en bedrijfsleningen, plat gezegd: ‘het aanzwengelen van de geldpers’. Al die geldcreatie zorgt voor bubbels op de aandelen- en huizenmarkten, zo klinkt het, en dat is gevaarlijk. Bovendien levert sparen niets meer op door de lage rentes die zo ontstaan, om niet te spreken van alle pensioenfondsen die door die lage rente in zwaar weer zitten.

Maar in strijd met Europese verdragen is dat opkopen niet per se, concludeert een Nederlandse studiegroep van hoogleraren. Zij deden een onderzoek in opdracht van de Tweede Kamer, die zich zorgen maakt om alle negatieve bijeffecten van het ECB-beleid.

Al sinds 2015 koopt de centrale bank grootschalig schuldpapier op, obligaties van bedrijven en overheden, met tientallen miljarden per maand. Dat bouwde de centrale bank daarna weer wat af, maar sinds de coronacrisis staat de geldpers weer roodgloeiend. Een niet-misselijke 1850 miljard euro wordt er nu in totaal bijgedrukt.

Aanjagen van inflatie

Dat is bedoeld om de inflatie wat aan te jagen, die naar de smaak van de ECB veel te laag staat. Volgens haar eigen doelstellingen moet die richting de 2 procent, maar dat lukt maar niet. Vandaar dat steeds grootschaliger opkopen van schuldpapier. Commerciële banken die de obligaties aan de ECB verkopen, krijgen er nieuw, versgeperst geld voor terug dat ze kunnen uitlenen aan huishoudens en bedrijven. Dat moet de bestedingen aanjagen, waardoor de prijzen iets zouden stijgen - inflatie, dus.

Het lijkt soms wat op paniekvoetbal, want veel andere opties om de inflatie te verhogen heeft de ECB inmiddels niet meer. Over de doeltreffendheid van het opkopen is veel discussie. De ECB zelf zegt dat de inflatie zónder dit ‘onconventionele beleid’ een derde tot zelfs de helft lager was geweest.

Bankbiljetten worden bijgedrukt in de drukkerij van de centrale bank van Italië.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Maar andere wetenschappers, niet in dienst bij de ECB, betwijfelen dat, zo brengt de Nederlandse studiegroep in kaart. Bovendien herinnert één blik op de financiële gezondheid van pensioenfondsen of de spaaropbrengst op een bankrekening aan alle nadelen ervan.

De Kamer lijkt er in haar onderzoeksopdracht vanuit te gaan dat de ECB zich niet aan haar mandaat houdt. Dat mandaat is niets meer, en niets minder, dan de inflatie op peil houden. Maar soms lijkt het of de ECB er een hele agenda naast heeft, klinkt in de onderzoeksopdracht door. Bijvoorbeeld zorgen dat de rentestanden in de verschillende Europese lidstaten niet te ver uit elkaar gaan lopen. Of zorgen dat die rentes op staatsleningen niet te hoog worden. Nobel, maar misschien niet helemaal de bedoeling. Kan de ECB niet wat in toom worden gehouden met een wijziging in het Verdrag van de Europese Unie? 

Financiële stabiliteit in Europa

Dat is volgens de onderzoekers, waaronder hoogleraren Lex Hoogduin en Dirk Bezemer uit Groningen, en de Rotterdammer Fabian Amtenbrink, niet nodig. Zij stellen dat de inflatie nog altijd ver onder de doelstelling ligt, wat het opkopen in principe legitimeert. Dat het bijdrukken van al dat nieuwe geld ook goed is voor de financiële stabiliteit in Europa - omdat landen tegen lage rentes kunnen lenen - noemen ze ‘als het ware mooi meegenomen’.

Rest de vraag of de ECB niet klem zit in haar eigen beleid als de inflatie straks ineens wél hard gaat stijgen. Dat scenario is niet ondenkbaar, zodra de economie van het slot gaat en mensen ineens veel gaan spenderen. Wat een centrale bank dan normaal gesproken doet? Die gaat de beleidsrentes opvoeren, zodat sparen meer loont en uitgeven juist wat minder. 

Normaal gesproken, dus, maar onder de huidige omstandigheden kan dat desastreus uitpakken. Vanwege hun grote schuldenberg zouden veel lidstaten direct onder een verstikkende deken van staatsschuld komen te liggen als de rente nu omhoog gaat, vooral de zuidelijke. En ja, dan zit de ECB klem tussen het ongebreideld laten oplopen van de inflatie en een nieuwe schuldencrisis. Of, zoals de hoogleraren schrijven, tussen ‘a rock and a hard place’

Lees ook:

Europese Centrale Bank: de grote opkoper die niet van ophouden weet

De Europese Centrale Bank gaat onverdroten door met het steunen van de Europese economie. En de rente blijft heel laag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden