Duurzaamheidskeurmerk

Duurzaam hout uit Maleisië is zo duurzaam niet, zeggen inheemse bewoners uit Borneo. ‘Bulldozers walsen door het woud heen’

null Beeld Arie Kievit
Beeld Arie Kievit

Als ‘duurzaam’ bestempeld hout uit Maleisië wordt in werkelijkheid gekapt op het land van inheemse bevolkingsgroepen, zeggen milieubeschermers uit Borneo. Vanwege hun kritiek worden ze nu aangeklaagd door een groot houtbedrijf.

Hans Nauta

“Het hardhout dat Nederland uit Maleisië haalt, is helemaal niet duurzaam”, zegt Peter Kallang. Ook al heeft dat hout een keurmerk, MTCS, en ook al is dat keurmerk goedgekeurd door de Nederlandse overheid. Kallang is als voorzitter van natuur- en mensenrechtenorganisatie Save Rivers met een delegatie naar Nederland gekomen vanuit het Maleisische deel van het eiland Borneo.

Daar zien de inheemse bevolkingsgroepen Penan, Kenyah en Kayan dat grote houtbedrijven zonder hun toestemming hout kappen op hun land, vertelt Kallang. “Bulldozers walsen door het woud heen. Grote bomen worden gekapt voor het timmerhout. Gekapte bomen die te klein zijn worden ter plekke verbrand.” Hij toont foto’s als bewijs in het kantoor van mensenrechtenorganisatie Both Ends in Utrecht.

Palmolieplantage

Na de kap verschijnt er vaak een palmolieplantage of worden acaciabomen geplant voor de papierindustrie, zegt Kallang. Weg biodiversiteit. Enkele meegereisde leden van de Penan-gemeenschap vertellen dat ze als jagers en voedselverzamelaars in het bos leven, net als hun voorouders. “Het bos is ons leven”, zegt Komeok Joe.

Boskap door het bedrijf Samling in de omgeving van de Baram-rivier in Maleisisch Borneo. Beeld The Borneo Project, Fiona McAlpine
Boskap door het bedrijf Samling in de omgeving van de Baram-rivier in Maleisisch Borneo.Beeld The Borneo Project, Fiona McAlpine

“Wij willen dat de Nederlandse overheid de inkoop van MTCS-hout opschort”, zegt Kallang over het doel van zijn reis. “Op papier deugt het keurmerk, maar de uitvoering en de controle zijn zwak.” Nederland is de grootste importeur van dat Maleisische hardhout. Twee jaar terug ging het om 28 procent van al het MTCS-hout dat Maleisië exporteert.

In 2017 bepaalde het Nederlandse kabinet dat dit hout uit Maleisië duurzaam was en gebruikt mocht worden bij aanbestedingen van de overheid. Ook al was het toen onduidelijk of de rechten van de inheemse bevolking in de praktijk worden gerespecteerd.

Dat worden ze niet, zeggen Save Rivers en partnerorganisaties. Een voorbeeld is een gebied van 148.000 hectare in de omgeving van de Baram-rivier bij de stad Miri. De certificeringsorganisatie en houtbedrijf Samling zouden het duurzaamheidscertificaat hebben doorgedrukt tijdens de coronacrisis, wetende dat de lokale gemeenschappen niet waren geconsulteerd. Dat hoort wel te gebeuren volgens internationale afspraken. “Maar Samling overlegt niet met ons”, zegt Kallang.

Een miljoen euro schadevergoeding

Samling heeft vorig jaar zelfs een rechtszaak aangespannen tegen Save Rivers wegens smaad. Het bedrijf wil verontschuldigingen en een schadevergoeding van omgerekend een miljoen euro. “De reden is dat we de bezwaren van de gemeenschappen hebben verzameld op onze website om een officiële klacht in te dienen”, zegt programmamanager Celine Lim van Save Rivers. Dat beviel Samling niet.

Een protestactie van de lokale bevolking tegen de houtkap nabij de plaats Miri in Borneo.  Beeld The Borneo Project, Fiona McAlpine
Een protestactie van de lokale bevolking tegen de houtkap nabij de plaats Miri in Borneo.Beeld The Borneo Project, Fiona McAlpine

Maatschappelijke organisaties spreken in zo’n geval van een ‘slapp-zaak’, een ‘strategische rechtszaak tegen publieke participatie’, die organisaties intimideert en monddood maakt. “Het zorgt voor veel stress, maar we geven niet op”, zegt Lim.

Samling zegt deze week dat het zijn reputatie en zakelijke belangen verdedigt met de rechtszaak. “Laten we heel duidelijk zijn: de rechtszaak die we hebben aangespannen tegen Save Rivers gaat over de lasterlijke aard van hun artikelen en de daarin vervatte beschuldigingen. Dit is geen rechtszaak om de publieke deelname van lokale gemeenschappen aan het certificeringsproces te onderdrukken”, schrijft Samling.

Het Maleisische bedrijf ontkent de beschuldigingen van illegale houtkap en merkt op dat de certificering wordt gecontroleerd door een onafhankelijke organisatie.

De boskap gaat door

In de Nederlandse aanbestedingsregels voor duurzaam hout staat dat een certificering niet mag worden goedgekeurd als een conflict speelt. Ook staat in deze regels dat de rechten van de inheemse bevolking moeten worden gerespecteerd. Verder ontbreekt het in Borneo aan goede landkaarten en publiek toegankelijke milieueffectrapportages, zegt Save Rivers.

Celine Lim: “Zolang de juridische procedure loopt, wil het houtbedrijf niet langer meedoen aan de klachtenprocedure die wij hebben aangespannen bij de organisatie van het houtkeurmerk. We verwachten dat de rechtszaak in september plaatsvindt. Ondertussen gaat de boskap helaas door.”

Het keurmerk van Maleisië wordt opnieuw tegen het licht gehouden

Wat doen betrokken partijen met de informatie over misstanden in Maleisië? Het Maleisische houtkeurmerk MTCS valt onder het internationale PEFC-keurmerk dat “garandeert dat hout- en papierproducten afkomstig zijn uit een duurzaam beheerd bos en dat het bos in stand blijft”. Deze organisatie uit Zwitserland heeft procedures om eventuele misstanden aan te pakken, maar die kunnen in de praktijk lang duren.

De Vereniging van Nederlandse Houtondernemingen (VVNH) doet zelf geen onderzoek naar dit Maleisië-dossier. “Maar de leden die met houtproducenten of leveranciers zaken doen, dienen wel op ongeregeldheden te reageren en ernaar te handelen”, zegt directeur Paul van den Heuvel.

Hout uit Maleisië wordt in de Nederlandse bouw gebruikt. “Als afnemers van hout moeten wij kunnen vertrouwen op een duurzaam-houtcertificaat. Als er signalen zijn dat er iets niet goed gaat, moet PEFC daarnaar kijken”, zegt een woordvoerder van brancheorganisatie Bouwend Nederland. Bouwbedrijven die voor de Nederlandse overheid werken, zijn verplicht om hout te gebruiken dat de overheid voorschrijft, zegt hij, waaronder dus het MTCS-hout.

TPAC is het onafhankelijke comité dat keurmerksystemen voor de Nederlandse overheid beoordeelt. “Ik verwacht dat wij binnenkort de opdracht krijgen van het ministerie van infrastructuur en waterstaat om het keurmerk van Maleisië opnieuw te beoordelen”, zegt Gijs Dröge namens TPAC. “Daarvoor spreken we dan met alle betrokken partijen.”

Lees ook:

Nederland controleert dubieuze claims van ‘duurzaam’ tropisch hardhout niet

Voor Nederlandse huizen wordt meranti-hout gebruikt. Dat zou duurzaam moeten zijn maar is dat niet altijd. De overheid verzuimt te controleren, schrijven Eric Wakker en Eddie Roos in dit opinieartikel. Zij zetten zich al 30 jaar in voor duurzaam bosbeheer in Zuidoost-Azië.

Eindelijk kan kabinet het hout uit Maleisië goedkeuren

Het kabinet hakt in 2016 de knoop door na jarenlang gesteggel: de Nederlandse overheid mag definitief het tropisch hardhout uit Maleisië inkopen. Het keurmerk uit Maleisië krijgt het voordeel van de twijfel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden