Veiligheid op de werkvloer

Durf jij je vinger op te steken in een vergadering?

Een werknemer tijdens een videogesprek op kantoor.  Beeld ANP, Remko de Waal
Een werknemer tijdens een videogesprek op kantoor.Beeld ANP, Remko de Waal

Om met een team tot goede prestaties te komen is het belangrijk dat fouten worden besproken, vragen worden gesteld en de mensen oprechte interesse hebben in elkaar. Oftewel: dat werknemers zich veilig voelen.

Iedereen kent wel het gevoel na afloop van een vergadering, dat je niet hebt gezegd wat je je had voorgenomen te zeggen. Ruim 60 procent voelt zich niet vrij om zich uit te spreken, blijkt uit onderzoek van EnergyFinder dit jaar onder vierduizend werknemers in Nederland. Terwijl het belangrijk is om ‘vrijmoedig’ je werk te kunnen doen, zeggen Hans van der Loo en Joriene Beks die een boek over deze thema’s schreven.

‘Vrijmoedig, daar zit het woord vrij en het woord moed in’, legt Beks uit. Als je het gevoel hebt erbij te horen, je fouten durft te maken, je ideeën durft te ventileren, je nek uit te steken en uit kan komen voor je mening, zijn dat voorbeelden van de mate waarin je ‘vrijmoedig’ je werk doet. Hoe veiliger we ons op ons werk voelen, hoe vaker we nieuwe taken durven op te pakken en openstaan voor ideeën van anderen, weten Van der Loo en Beks.

Om een klimaat van psychologische veiligheid te creëren, moet je voldoen aan drie randvoorwaarden: vertrouwen in elkaar, openhartig zijn en er moet een cultuur zijn waarin mensen het verschil willen maken. Beks: “In iedere interactie heb je invloed, dus je kunt het direct al anders doen. Doe eens een ‘check­out’ na een vergadering waarin je iedereen vraagt of ze alles kwijt konden wat ze wilden zeggen? Of vraag eens hoe ieders energie is?”

Groene, gele en rode smiley’s

Bij het Brabantse Daelmans, bakkerij en internationaal leverancier van koek en banket, zijn ze twee jaar geleden begonnen met een andere aanpak om de psychologische veiligheid van de 250 medewerkers te vergroten. “Het is heel belangrijk dat je elkaar echt goed begrijpt en dat je zorgt dat er een sfeer is waar mensen zich vrij voelen om te zeggen wat ze vinden en dat de ander daar respect voor heeft”, zegt directeur Jeroen Daelmans.

“Wij hadden een cultuur waarin we vonden dat we goed vergaderden, maar het bleek dat we eigenlijk niet goed naar elkaar luisterden en dat we elkaar niet goed begrepen. Zo mis je de essentie en blijft iedereen doen wat hij deed.” Daelmans begon de verandering in het managementteam. “Want dat moet het voorbeeld geven. Bij de opening van de vergadering maken we nu eerst een rondje om te checken hoe iedereen erbij zit. Iedereen geeft met een groene, gele of rode smiley aan hoe het gaat, zowel met zijn werk als privé.”

Het helpt mensen opener te zijn en oprechte interesse in elkaar te hebben, legt hij uit. “In het begin werd dit kinderachtig gevonden, maar we zijn het stug blijven doen en dan wordt het vanzelf normaal.” De smileys zijn ook een goede graadmeter, vindt Daelmans, want hoe veiliger mensen zich voelen, hoe eerder ze bereid zijn hun smiley toe te lichten. “Het levert arbeidsvreugde op, een betere samenwerking tussen afdelingen, en hulpvragen worden makkelijker gesteld.”

Op wiens bordje ligt de zorg voor een veilig werkklimaat? “Dat is de verantwoordelijkheid van het hele team”, vindt Beks. “Het is niet alleen het probleem van de leidinggevende of de persoon die zich onveilig voelt.” Iedereen heeft er namelijk belang bij, want de teamprestaties hangen ervan af.

Durf jij op jouw werk te zeggen wat je denkt? Beeld Suzan Hijink
Durf jij op jouw werk te zeggen wat je denkt?Beeld Suzan Hijink

Feilbaarheid erkennen

Psychologische veiligheid is niet nieuw. Amy Edmondson, organisatiewetenschapper aan Harvard, introduceerde in 1999 het belang van ‘een veilig team’. Wat daarbij helpt is als mensen het werk zien als een ‘leerprobleem’ in plaats van een ‘uitvoeringsprobleem’. Mensen moeten ook leren hun eigen feilbaarheid te erkennen. En tot slot is het belangrijk om nieuwsgierig te zijn en veel vragen te stellen.

De aandacht voor psychologische veiligheid in organisaties begon vruchten af te werpen totdat we gedwongen thuis moesten werken. In 2014 voelde 59 procent zich veilig, volgens een meting door EnergyFinder en MonitorGroep onder 35.000 werkenden. Dat steeg naar 61 procent in 2019. Maar bij een meting dit jaar was het gevoel van psychologische veiligheid bij werkenden gekelderd naar 53 procent.

Een bedrijfscultuur waar je mag zijn wie je bent en kunt zeggen wat je wilt, vraagt continu aandacht en is moeilijk, is ook de ervaring van bakkerij-directeur Daelmans.

Psychologische veiligheid is dus geen statische kwestie. ‘Een klimaat van psychologische veiligheid kan groeien, maar ook zomaar weer verdwijnen. Een incident, kwetsende opmerking of boze blik kan genoeg zijn om je onveilig te voelen, net als toenemende druk van buiten’, waarschuwen Van der Loo en Beks in hun boek.

Is psychologische veiligheid een issue in jouw team?

Is psychologische veiligheid een issue in jouw team? Als er nauwelijks of geen vragen worden gesteld tijdens bijeenkomsten, is dat geen goed teken. Net zomin als iedereen moeilijke of pijnlijke thema’s vermijdt. Of als fouten worden verzwegen, of de oorzaak daarvan bij anderen wordt gelegd.

Een ander opvallend aspect van ‘onveilige’ teams is als de medewerkers elkaar eigenlijk alleen kennen op professionele basis, en weinig persoonlijks van elkaar weten. Ook niet onbelangrijk is hoe een leidinggevende zich opstelt. Is die overwegend – of zelfs uitsluitend – aan het woord? Dan is de kans groot dat werknemers zich niet veilig voelen. Uit het ‘Project Aristotle’ van Google in 2012 bleek dat psychologische veiligheid de belangrijkste factor is voor teamsucces.

Lees ook:

Vertrekkend hoogleraar Jaap Paauwe: Een lesje omgaan met personeel is geen overbodige luxe voor bedrijven

Psychologische veiligheid voor de werknemers en zelfreflectie van de leidinggevende: dat zijn belangrijke ingrediënten voor goed werkgeverschap, zegt emeritus hoogleraar Jaap Paauwe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden