Decemberdonatie

Doneren aan een goed doel? Geef uit je hart, maar wel met verstand

In Bangladesh lopen meisjes een groter risico op schooluitval dan jongens. Hulporganisatie Simavi probeert daar iets aan te doen. Beeld Reuters
In Bangladesh lopen meisjes een groter risico op schooluitval dan jongens. Hulporganisatie Simavi probeert daar iets aan te doen.Beeld Reuters

Wie of wat is het meest gebaat bij een decemberdonatie? Het blijft lastig kiezen in de goededoelenjungle, al is het maar omdat lang niet alle doelen gehaald worden.

Hans Nauta

​In de ‘geefmaand’ december hoef je niet alleen cadeaus te kopen, je kunt ook wat geld overmaken naar een goed doel. Maar hoe kies je dan? Nederland telt meer dan tienduizend goede doelen. “Combineer gevoel en ratio, als je een keuze maakt”, adviseert hoogleraar Paul Smeets. Aan Maastricht University houdt hij zich bezig met filantropie en duurzame financiering.

​​Eerst maa​​r ​​​eens ​deze ​​afweging: ​helpen we het ​buitenland​ of het binnenland​? Ook in Nederland leven ​immers ​veel mensen in relatieve armoede. Smeets: “Natuurlijk mag iedereen ​daarin ​zijn eigen keuze maken. Maar bedenk eens dat wereldwijd zo’n 700 miljoen mensen moeten rondkomen van nog geen twee euro per dag. Het inkomen van die mensen is vrij snel te verdubbelen. Je kunt dus ​stellen dat ​​een gedoneerde euro in het buitenland veel meer effect heeft.”

Blindheid voor een paar tientjes genezen

Is het beter om een goed doel te kiezen​ dat bekend is en daarom wel professioneel en efficiënt​ zal zijn? Niet per se​. Want ook onbekende goede doelen kunnen veel teweegbrengen. ​​Neem het initiatief Deworm the World, dat worminfecties bij schoolkinderen met een simpele pil bestrijdt. Dit programma is gebaseerd op onderzoek in Kenia van de Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Michael Kremer. “Het past misschien niet zo bij kerst, de bestrijding van parasitaire ziektes, maar het gaat om een goedkoop middel en een zeer effectief hulpprogramma”, zegt Smeets.

null Beeld Idris van Heffen
Beeld Idris van Heffen

Een ander voorbeeld uit de gezondheidszorg​:​ “Voor een paar tientjes kun je mensen van blindheid genezen​”​, zegt Smeets. “De aandoening rivierblindheid komt vooral in Afrika voor​ en wordt verspreid door de beet van een vlieg die bij rivieren leeft​. Er zijn goedkope medicijnen die ​de ​patiënten kunnen helpen.” Het is een goed doel dat Smeets persoonlijk steunt. Het onderwerp gaat hem na aan het hart, omdat hij zelf niet goed kan zien. ​“Ik vind het een mooi idee dat ik andere mensen hiermee kan helpen.”

Doet het goede doel wat het belooft?

Kies dus een onderwerp dat dicht bij je staat, adviseert Smeets. Zoek vervolgens naar een betrouwbare hulporganisatie. Eentje met het keurmerk van de stichting Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF) bijvoorbeeld, de toezichthouder op de goededoelenmarkt. Van de 10.000 filantropische organisaties zijn dat er 657. Het CBF bekijkt of het geld eerlijk wordt besteed en of het goede doel doet wat het belooft. Maar het meet niet de impact, het eindresultaat.

Smeets wijst op de website doneereffectief.nl die donateurs wil ​attenderen op goede doelen die per euro veel resultaat behalen – ​zodat gevers met verstand kunnen geven. Sommige organisaties ​zijn wel honderd keer effectiever dan andere​, meldt de website die naar internationale onderzoeksorganisaties​ verwijst​. “In de miljarden-business van goede doelen wordt nog te weinig objectief de effectiviteit gemeten, laat staan onderling vergeleken”, schrijft Doneer Effectief​, een initiatief van de organisatie Effectief Altruïsme. ​

Wat als een evaluatie negatief uitvalt?

Smeets schetst een dilemma voor go​​ede doelen: om het vertrouwen van hun donateurs te belonen, en het geld zo goed mogelijk te besteden, is het verstandig om projecten te evalueren en ervan te leren als iets n​í​et werkt. Maar tegelijkertijd zijn organisaties bang dat een negatieve uitkomst ​van zo’n onderzoek ​het vertrouwen onder donateurs juist schaadt.

Goededoelenprofessor Paul Smeets, hoogleraar aan Maastricht University, onderzoekt filantropie en duurzame financiering. Beeld Paul Smeets
Goededoelenprofessor Paul Smeets, hoogleraar aan Maastricht University, onderzoekt filantropie en duurzame financiering.Beeld Paul Smeets

​​“Er is nog veel terughoudendheid bij goede doelen om te delen wat is misgegaan”, zegt Smeets. “Dat is jammer omdat ook andere organisaties dan niets leren van je ervaringen.” Goede doelen blijven ​te vaak ​doen wat ze al jaren doen. “Ze zijn een bepaalde manier van werken gewend en gooien die niet zomaar om. Ook kijken ze nog relatief weinig naar wetenschappelijke bewijzen over wat voor projecten werken”​, zegt Smeets.​

Wordt waargemaakt wat wordt beloofd?

De Impact Challenge is een initiatief vanuit de Nederlandse goededoelensector om de evaluatie en het leerproces te stimuleren. Impact Challenge legt goede doelen confronterende vragen voor. Maak je waar wat je belooft? Hoe weet je of wat je doet ook werkt? Is dit het beste wat je kunt doen?

Vorige maand werden enkele goede doelen die hiermee bezig zijn in het zonnetje gezet. Ondanks de terughoudendheid in de sector was er best veel animo​, zegt Smeets. Samen met junior onderzoeker Robin Aarts ​was hij ​een week kwijt aan de voorselectie. De winnaars zijn ​vervolgens ​aangewezen door een onafhankelijke vakjury en een publieksjury.

Betere voorlichting over menstruatie

Hulporganisatie Simavi won in de categorie grote goede doelen met een project in Bangladesh op het gebied van menstruatie. Simavi wil voorkomen dat meisjes uitvallen op school. Er kwamen betere toiletten op scholen, docenten kregen voorlichting en er werd klassikaal over menstruatie gesproken. Dat had een positief effect: meisjes gingen vaker naar school. Voor elke duizend euro die besteed werd, kwam er opgeteld anderhalf jaar scholing bij, berekende Smeets in een wetenschappelijke analyse.

Maar een jaar later ging de Universiteit van Dhaka terug voor een meting. Het project bleek te zijn stilgevallen. De toiletten werden niet meer onderhouden en de docenten gaven geen voorlichting meer. Dat kwam niet alleen door corona; ook als de scholen open waren gebeurde er nog weinig.

Een unicum onder goede doelen

Bij Simavi willen ze nu bekijken hoe het programma duurzamer voortgezet kan worden. Hilda Alberda van Simavi zei ​over de Impact Challenge: “Het delen van minder positieve resultaten is net als menstruatie vaak een taboe. Maar wij besloten dit wel te doen. Meet en deel je resultaten, dat is onze tip.”

Dat Simavi terugging om te kijken wat het resultaat is, is een uitzondering in de wereld van de goede doelen, zegt Smeets. “​Vaak is er ook geen geld ​beschikbaar ​om nog eens te onderzoeken of iets gewerkt heeft.”

Smeets benadrukt de rol die donateurs spelen. “Die moeten organisaties de kans geven om te falen en daarvan te leren. Zonder meteen teleurgesteld te zijn en hun steun in te trekken. Impact maken is niet iets wat je even in een paar maanden doet. Dat heeft jaren nodig.”

Meer donaties in coronajaar 2020

Veel goede doelen moesten hun fondsenwerving in coronajaar 2020 anders vormgeven. Grote acties en evenementen waren niet mogelijk en de huis-aan-huiscollectes werden tijdelijk opgeschort. Toch hebben goede doelen donateurs weten te bereiken, blijkt uit cijfers die brancheorganisatie Goede Doelen Nederland vorige maand bekendmaakte. Particulieren hebben vorig jaar 6 procent meer gedoneerd aan goede doelen dan in 2019, een verschil van zestig miljoen euro. Zowel de giften en donaties als de nalatenschappen stegen. Grote en middelgrote organisaties ontvingen meer geld, bij kleine organisaties was er een daling. In totaal ontvingen goede doelen volgens dit onderzoek 1085 miljoen euro van particulieren.

Lees ook:

Steek liever miljoenen in filantropie dan wachten op belastinghervorming

Moeten miljonairs meer belasting gaan betalen? Nee, vinden Frank Aalderinks en Kayleigh Boerjan. Zij pleiten juist voor meer filantropie. Omdat miljonairs beschikken over ‘vrij geld’ kunnen ze allerlei vernieuwingen van de grond krijgen waarvan de samenleving snel profiteert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden