Centrale bank-rekening

DNB start proef met ‘publiek bankgeld’

Het nieuwe bankbiljet van vijftig euro dat in 2017 door De Nederlandsche Bank is verspreid. Het gebruik van contanten, zeker nu, loopt terug – ten faveure van digitale transacties.Beeld ANP

Rechtstreeks een bankrekening bij de centrale bank openen? De Nederlandsche Bank laat de aanvankelijke bezwaren tegen dit initiatief varen en begint een proef.

Er wordt nog wel eens geklaagd over het gebrek aan concurrentie op de Nederlandse bankenmarkt, maar nu dient zich wel een hele opmerkelijke concurrent aan. De Nederlandsche Bank (DNB), toezichthouder op de Nederlandse financiële sector, overweegt namelijk een proef waarbij burgers en bedrijven de mogelijkheid krijgen om rechtstreeks een bankrekening te openen bij de centrale bank.

Het idee van DNB komt niet helemaal uit de lucht vallen – de discussie over dit zogeheten ‘digitaal centrale-bankgeld’ speelt al veel langer. In eerste instantie vooral als een gedachte-experiment, hoewel vooraanstaande economen al jaren pleitten voor een alternatief voor commerciële banken als het gaat om digitale tegoeden. Ook via het burgerinitiatief Ons Geld, dat aandacht vraagt voor de manier waarop het geldstelsel werkt en ook verandering bepleit, kwam het idee onder de aandacht.

Echt serieus werd het in Nederland toen de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) ruim een jaar geleden haar omvangrijke onderzoek ‘Geld en Schuld’ naar het financiële stelsel publiceerde. De WRR deed daarin een pleidooi voor een stabieler financieel stelsel, omdat er ruim tien jaar na het uitbreken van de financiële crisis nog maar weinig was veranderd in Nederland. Om een einde te maken aan het geconcentreerde Nederlandse bankenlandschap, waar een paar grootbanken de dienst uitmaken, zou een publiek alternatief een welkome aanvulling zijn.

Bankrun

Toen de WRR met het advies kwam was DNB daar echter nauwelijks voor te porren. Kort daarvoor had de centrale bank in zijn vooruitblik voor het betalingsverkeer tussen 2018 en 2021 nog gezegd een ‘kritische houding’ aan te nemen ten opzichte van digitaal centrale-bankgeld, en vooral veel ‘onzekerheden en risico’s’ te zien. Het zou het aantrekken van geld voor commerciële banken duurder maken, en daardoor de kredietverlening beperken.

DNB vreesde bovendien dat het financieel stelsel in tijden van stress eerder wankeler dan stabieler zou worden met de toezichthouder als actieve concurrent. Immers, in crisistijd zou iedereen het liefst zijn geld bij de veilige centrale bank en zo een mogelijke bankrun uitlokken of versterken. Onzin, wierpen economen van het Sustainable Finance Lab daar eerder al op tegen: commerciële banken zullen veiliger willen worden om de concurrentie aan te kunnen. Dat willen we als samenleving toch juist?

Publiek alternatief

Maar DNB heeft de bakens verzet en laat nu weten ‘een positieve grondhouding’ in te nemen. Ten eerste omdat die andere vorm van publiek geld, namelijk contanten, snel in gebruik terugloopt. Zeker nu met de coronacrisis accepteren winkeliers nauwelijks nog cash. En dus zijn burgers volstrekt afhankelijk geworden van private bankrekeningen bij commerciële banken, en dreigt een situatie waarin zij alleen toegang hebben tot privaat geld. DNB wil dat er een publiek alternatief beschikbaar blijft.

Daarnaast dreigde de centrale bank ingehaald te worden door andere, opnieuw private initiatieven zoals de aangekondigde cryptomunt libra van Facebook – ook een vorm van digitaal geld. Centrale banken bekijken dat soort initiatieven met argusogen. Ook een reden om dan maar het heft in eigen hand te nemen. Wat DNB betreft neemt het met de proef ‘een voortrekkersrol in Europa’. Het wachten is alleen nog op groen licht van de toezichthouder: de Europese Centrale Bank.

Lees ook: 

Banken in het nauw door beleid van de Europese Centrale Bank.

Commerciële banken hebben steeds meer last van het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB), die de economie in de Eurozone probeert aan te jagen met renteverlagingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden