Pandemie

DNB beschreef al in 2006 verrassend accuraat de gevolgen van een wereldwijde grieppandemie

Als gevolg van de uitbraak van het coronavirus zijn de beurskoersen al flink gedaald. Beeld ANP

Een studie van De Nederlandsche Bank uit 2006 beschrijft verrassend accuraat welke gevolgen een grieppandemie kunnen hebben. 

Al in 2006 waarschuwden onderzoekers van De Nederlandsche Bank (DNB) voor de verstrekkende economische gevolgen van een wereldwijde grieppandemie. De studie is veertien jaar na dato verrassend actueel, hoewel de gevolgen van het uitbreken van de coronavirus op korte termijn nog heftiger lijken dan destijds geschat.

Aanleiding voor de studie in 2006 was de telkens terugkerende uitbraken van het destijds nieuwe vogelgriepvirus H5N1, met name in Azië. Hoewel besmettingen beperkt bleven van dier tot mens, is het ‘een kwestie van tijd’ voordat het virus zodanig muteert dat mensen elkaar kunnen besmetten, schrijven de onderzoekers. Raak dus, alleen gaat het nu niet om het H5N1-virus, maar Sars-Cov-2 dat de ziekte Covid19 veroorzaakt.

Spaanse Griep

Veel houvast aan ervaringen uit het verleden is er niet, stellen de onderzoekers. Voor een heftige pandemie met hoge sterftecijfers moet je terug naar de Spaanse Griep van 1918. Maar de wereld ziet er inmiddels heel anders uit: de wereldwijde bevolking is verstedelijkt, er is meer sprake van massa-activiteiten en het toegenomen internationale transport- en luchtverkeer kan zorgen voor een snelle verspreiding.

Ondanks de onzekerheden beschrijft de studie hoe effecten in verschillende sectoren en landen die op elkaar inwerken een ‘zware, mondiale recessie’ kunnen veroorzaken. Ten eerste aan de vraagkant van de economie. Consumenten zullen minder uitgeven, en veel plekken gaan mijden om besmettingsrisico tegen te gaan.

Hierdoor lopen bedrijven veel omzet mis – de onderzoekers noemen bijvoorbeeld ‘openbaar vervoer, winkelcentra, uitgaansgelegenheden en pretparken’, maar ook toerisme en internationaal zakenverkeer. Met de huidige – in een aantal landen zelfs verplichte – oproep om zoveel mogelijk thuis te blijven is in de studie nog niet eens rekening gehouden. Het enige positieve effect aan de vraagkant dat de onderzoekers beschrijven is, wrang genoeg, een flink stijgende vraag naar zorg.

Massale ziekmeldingen

Aan de aanbodkant voorzagen de onderzoekers al wel meer maatregelen zoals die nu genomen worden, zoals het tijdelijk sluiten van scholen. Uitvaleffecten werden verder vooral voorzien doordat mensen zich ziek melden, doordat zij zouden moeten zorgen voor zieke naasten of simpelweg uit besmettingsangst. De onderzoekers denken aan een verzuimpercentage van 25 tot 30 procent voor ‘één tot drie weken’, ‘dat bij grote paniek aanzienlijk hoger kan uitvallen’.

Die productie-uitval versterkt zichzelf, doordat bedrijven afhankelijk zijn van elkaars leveringen. Ook dat is een groot verschil met de tijd van de Spaanse Griep: internationale handelsketens zijn oneindig veel meer met elkaar verweven geraakt, waardoor uitval bij het ene bedrijf als het ware andere bedrijven verderop in de keten ‘besmet’. Ter illustratie: ten tijde van het onderzoek in 2006 bestond meer dan de helft (55 procent) van de wereldwijde handel uit zogeheten ‘intermediaire producten’, die door andere bedrijven weer gebruikt worden voor het maken van hun producten. Dat percentage is sindsdien verder opgelopen.

Klap voor de overheidsfinanciën

Nederland is als open economie extra kwetsbaar voor de gevolgen van een wereldwijde pandemie, waarschuwen de onderzoekers. Ook de afhankelijkheid van export maakt dat de gevolgen hier relatief groot zullen zijn.

Daar komen de gevolgen voor de financiële sector – eveneens relatief groot in Nederland – nog bij. Naast de eerder genoemde effecten op eigen werknemers en de gevolgen voor hun continuïteit, krijgen banken bijvoorbeeld te maken met een toename van het aantal faillissementen van bedrijven, of particulieren die in betalingsproblemen komen met hun hypotheek. Verzekeraars zullen extra claims krijgen als gevolg van ziekte en sterfte. Pensioenfondsen lijden onder gedaalde koersen van aandelen.

Precieze cijfers voor de gevolgen van de economie geven de onderzoekers niet, daarvoor zijn er teveel onzekerheden en aannames nodig. Wel geven zij aan dat ook de gevolgen voor de overheidsfinanciën fors zullen zijn, vanwege snel oplopende werkloosheid. Ook in 2006 beoordeelden de onderzoekers al dat dit op korte termijn juist wenselijk is: om de negatieve gevolgen voor de economie af te zwakken is het beter het tekort op de begroting te laten oplopen. 

Lees ook:

De recessie is vrijwel zeker, maar hoe diep wordt ze?

De economie komt piepend tot stilstand vanwege de verregaande maatregelen om verspreiding van het coronavirus te voorkomen. De schade kan snel worden goed gemaakt, mits de uitbraak snel onder controle komt. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden