InterviewVrouwenquotum

Deze vrouwen slechten de hobbels op de weg naar de top

Jacqueline van den EndeBeeld Martijn Gijsbertsen

Eind vorig jaar besloot de Tweede Kamer dat er een vrouwenquotum moest komen in raden van commissarissen bij beursgenoteerde bedrijven. Maar er moet meer gebeuren om ervoor te zorgen dat vrouwen makkelijk carrière kunnen maken. Twee dertigers over hun loopbaan, de balans met het privéleven en de noodzaak van een cultuurverandering. 

 Of ze even zijn jas wilde ophangen. Het is Jacqueline van den Ende een keer overkomen dat ze die vraag kreeg voor een zakelijke ontmoeting. “Die man dacht dat ik de secretaresse was. Tenminste, dat neem ik aan. Ik was niet beledigd hoor, maar het zegt wel wat dat ik het me nog herinner.” Verder heeft Van den Ende zich zelden gediscrimineerd gevoeld.

Van den Ende is partner bij investeringsmaatschappij Peak Capital, maar ze begon haar carrière met het scouten en aankopen van bedrijven bij investeringsmaatschappij Hal. “Je zoekt interessante bedrijven, onderzoekt ze en probeert ze te waarderen. Als het wat wordt, begeleid je het transactieproces. Ik ben een keer naar Zweden gestuurd om gehoorbedrijven te vinden, omdat Hal al groot was in de optiek.”

Is de investering gedaan, dan controleert en adviseert een investeringsmaatschappij. “Die probeert een bedrijf te helpen waarde te realiseren.”

Mannen zijn vaak recht door zee

Voelde Van den Ende zich tijdens haar carrière wel eens minder serieus genomen omdat ze een vrouw is? “Nee”, zegt ze in eerste instantie. Maar al pratende stelt ze vast dat de verschillen tussen mannen en vrouwen in de wereld van investeringsmaatschappijen de cultuur wel heel erg bepaalt. “Ik ­generaliseer, maar mannen zijn vaak recht door zee, feitelijk en erop gericht om het werk gedaan te krijgen. Vrouwen kijken meer naar de emotionele kant van het werk. Ze zijn zorgvuldiger in de communicatie en vragen zich eerder af hoe iets overkomt. Mannen kunnen heel direct en bot zijn.”

Voor Van den Ende was dat wel eens lastig. “Als negatieve feedback niet ­positief wordt ingekleed, kan die heel demotiverend werken.”

Het kan voordelen hebben om vrouw te zijn in zo’n mannenwereld, zegt Van den Ende. “Je valt op en daar kun je de vruchten van plukken. Ik word veel gevraagd om te spreken op congressen.”

Maar zo’n scheve verhouding is toch onwenselijk, vindt Van den Ende. “Het creëert een omgeving waarmee vrouwen zich niet goed kunnen identificeren. Daardoor selecteren ze zichzelf sneller uit.”

Een vis uit het water

Soms voelde ze zich ‘een vis uit het water’. Ze noemt de netwerkbijeenkomsten die ze bezocht toen ze de baas was van start-up Lamudi, de Filippijnse versie van Funda. Lamudi is opgezet door investeerder Rocket Internet, die zijn topmensen soms bijeenbracht. “Ik ben heus niet verlegen of schuw en ik kan prima netwerken, maar op deze bijeenkomsten met andere ceo’s van Rocket Internet in Azië voelde ik me niet thuis. Tijdens het eten en drinken met deze mannen ontstond er een haantjessfeer. Ze hadden de neiging om te doen alsof alles geweldig ging, terwijl ik ook de behoefte had om te praten over zwaktes en onzekerheden. Ik kreeg het idee dat ik de enige was bij wie het allemaal niet vlekkeloos ging.”

Van den Ende liet de bijeenkomsten vaker schieten, omdat ze er zich niet op haar gemak voelde. “Daardoor liep ik wel informatie en netwerkcontacten mis.” Toch werd Lamudi een van de succesvolste bedrijven van Rocket Internet. Van den Ende begon met twee ­medewerkers en had er honderd toen ze er vertrok.

Als baas van Lamudi had ze er verder weinig last van dat ze vrouw is. “In de Filippijnse cultuur is het nauwelijks een kwestie. De stereotypes die er in de westerse wereld en vooral ook in Nederland zijn, waren daar niet. Ik kreeg daar nooit de vraag die ik hier wel vaak krijg: hoe het is om als vrouw deze positie te hebben? Misschien wel omdat er in het Filippijns geen ander woord is voor hij of zij. Taal heeft een impact op hoe we denken over mannen en vrouwen.”

Een belachelijk hoog bedrag

Aan het begin van haar carrière ­onderhandelde Van den Ende niet over haar salaris. “Ik vond de leercurve in het vooruitzicht veel belangrijker, maar ik was ook bescheiden en durfde niet te onderhandelen.” Ze had regelmatig de indruk dat mannen in een vergelijkbare functie meer verdienden dan zij.

“Vrouwen denken bij onderhandelingen vaak: wat is eerlijk om te vragen? Mannen noemen gewoon een belachelijk hoog bedrag, om in de onderhandelingen lager uit te komen. Met zo’n verschillende insteek is het logisch dat vrouwen minder verdienen.”

Bij de laatste twee salarisbesprekingen heeft ze wel hard onderhandeld en gekregen wat ze wilde. “Ik zou vrouwen aanraden om niet aan zichzelf te twijfelen en hoger in te zetten.”

Taal speelt een rol

Om het gebrek aan vrouwen op topposities op te lossen, zegt Van den ­Ende, moeten selectiecomités die de werving doen divers zijn. Ze is voor een vrouwenquotum sinds ze hoorde dat wervingsbureaus telkens in dezelfde groep van mannelijke kandidaten zoeken. “Nederland loopt zo achter en het verbetert helemaal niet. We hebben ­rigide maatregelen nodig. Door een quotum te stellen, moeten bedrijven veel meer hun best doen om buiten de bekende netwerken te zoeken.”

Ook hier speelt taal een rol. “Wie werft, moet het niet hebben over een sales guy, dat bepaalt te veel het beeld van een succesvolle kandidaat.”

Hoe Van den Ende werk en privé combineert? Op die vraag, die vaak ­alleen aan vrouwen wordt gesteld, wil ze geen antwoord geven, tot ze hoort dat Trouw die ook aan de topman van Schiphol voorlegde. “Ik ben een enorme workaholic. Op de Filippijnen ging ik om zes uur ’s ochtends naar kantoor en was ik pas om half negen weer thuis. Dat vraagt wel wat van Andrea, mijn vrouw. Kinderen hebben we niet, maar zij zit toch vaak op mij te wachten. Het is soms een lastige balans.”

Geboren: 27 augustus 1984
2006 Bachelor liberal arts en sciences aan University College in Utrecht
2010 Master economics en business aan de Erasmus Universiteit
2008 Oprichting De Kleine Consultant
2010 Medewerker van het investeringsteam van Hal Investments
2013 Oprichter en directeur van de start-up Lamudi, de Fillippijnse versie van Funda, in opdracht van Rocket Internet
2017 Directeur van True Money, een fintechbedrijf van Ant Financial en de CPGroup
2019 Partner investeringsmaatschappij Peak Capital

Sanne PatijnBeeld Martijn Gijsbertsen

In haar loopbaan bij Schiphol heeft Sanne Patijn nooit gemerkt dat ze anders werd benaderd omdat ze een vrouw is. “Als ik ergens tegen aanliep, was het vooral vanwege mijn leeftijd. Ik kreeg al jong managementfuncties. Dan vraag je je af: zien ze mij voor vol aan? Wat me heeft geholpen, is dat ik heel stellig ben over wat ik kan en over wat ik nog moet leren.”

Patijn merkte wel dat mannelijke collega’s meer verdienden dan zij. “Maar mijn indruk was dat dat meestal te maken had met dat ik jonger was.”

Zeker in de eerste jaren van haar carrière onderhandelde Patijn niet over haar salaris. “Ik maakte steeds weer een stap. De eerste acht jaar binnen de cao en daarna erbuiten. Ik dacht telkens: dit ben ik waard. En mijn drijfveer is dat ik leuk en goed werk wil doen, waarvan ik tastbare resultaten zie en dat waardering oplevert. Het financiële plaatje is niet waar ik ’s ochtends mijn bed voor uit kom.” Al demotiveerde het wel als ze erachter kwam dat een man in een minder zware functie meer verdiende.

Lastig om de confrontatie aan te gaan

Patijn vond het in salarisonderhandelingen lastig om de confrontatie aan te gaan. Mogelijk zou dat niet gewaardeerd worden. “De strekking van zo’n gesprek was toch vaak: wees dankbaar dat je deze baan mag doen en accepteer het salaris wat wij bieden. Laat het eerst maar eens zien.”

Toch liet Patijn dat niet zo maar ­gebeuren. “Ik sprak wel af: als ik het een half jaar lang heb laten zien, dan moet mijn salaris worden aangepast.”

Loonverschillen

Vrouwen in het ­bedrijfsleven verdienden in 2016 ­gemiddeld 19 procent minder per uur dan mannen. Dit grote verschil wordt deels verklaard, zegt het Centraal Bureau voor de Statistiek, doordat het ­beroepsniveau van vrouwen nog altijd lager is dan dat van mannen. Zou dat wel gelijk zijn, dan blijft er nog een verschil van 17 procent over.

Vrouwen geven minder vaak leiding dan mannen en hiervoor gecorrigeerd, is er nog een verschil van 15 procent. Dat vrouwen vaker in deeltijd werken, zou voor hun uurloon niet moeten uitmaken. Toch blijkt dat wel het geval. Als voor alle bekende factoren is gecorrigeerd, blijft er een onverklaard loonverschil over van 7 procent tussen mannen en vrouwen. Dit kan volgens het CBS te maken hebben met onderhandelingsvermogen, reisbereidheid en een gat in de loopbaan vanwege de komst van kinderen. Of met discriminatie.

Een glazen plafond? Nee dat is er niet, volgens Patijn. “Maar je moet wel weten wat je wil. Veel vrouwen hebben gestudeerd en geïnvesteerd in een carrière, maar lopen bewust of onbewust een bepaald pad af, waardoor ze ­terechtkomen in een traditionele rolverdeling als er kinderen komen.”

Om dit te voorkomen, moeten vrouwen al vroeg nadenken over wat ze willen met hun werk. “Met vier dagen werken kun je een carrière opbouwen, met drie dagen niet. Voordat er kinderen ­komen, moet je het gesprek aan de keukentafel voeren met je partner over hoe je dat organiseert. Denk er goed over na, omdat er toch als eerste naar de vrouw wordt gekeken: zij zorgt voor de kinderen. Dat is helaas nog steeds de sociale norm.”

En als een vrouw er toch voor kiest om drie dagen of minder te werken, moet ze zich realiseren dat dit gevolgen heeft voor haar toekomst, vindt Patijn. “Waarschijnlijk ben je dan financieel ­afhankelijk van je man. Wat betekent dat? En als de kinderen groot zijn, wat ga je dan doen?”

Liever af en toe een dag vrij

De man van Patijn wist dondersgoed dat zij haar carrière niet zou laten schieten voor de kinderen. Toch hoopte hij wel dat zij vier dagen zou gaan werken. “Ik heb gezegd: dat doe ik alleen als jij dat ook doet. Maar dat was een keuze die hij niet wilde maken.”

Dus Patijn en haar man werken allebei fulltime. “Daar krijg ik veel eerder een reactie op dan hij. Vooral oudere mannen en vrouwen van mijn leeftijd zeggen: het zal wel pittig zijn. Daarin proef ik dat ze denken dat het zwaar is voor mij en zielig voor mijn kinderen. Mijn afweging is dat ik waarschijnlijk even hard zou werken als ik maar voor vier dagen wordt betaald. Op mijn vrije dag zou ik niet volledig met mijn aandacht bij de kinderen zijn. Ik neem liever af en toe een dag vrij, waarop ik er dan helemaal ben voor mijn kinderen.”

Maar, benadrukt Patijn: haar man en zij werken fulltime omdat het prima gaat met de kinderen. “We hebben het goed met zijn allen, mede dankzij een militair planschema, een oppas aan huis en twee dagen kinderopvang.”

Functies aantrekkelijker maken voor vrouwen

Patijn doet nu zelfs parttime een MBA-opleiding waarvoor ze vaak periodes in het buitenland moet zijn. “Daar stond mijn man echt niet om te juichen. Hij heeft me dan ook goed ­bevraagd. Toen hem duidelijk werd dat ik dit echt graag wilde, zei hij: we regelen het wel. Dit soort gesprekken moet je voeren als partners. Nog te vaak wordt er van de vrouw verwacht om in te springen als de man een stap wil ­maken in zijn carrière, zonder dat daar van tevoren over wordt gesproken.”

Maak ook goede afspraken met je werk, zegt Patijn. “Ik wil van zes tot acht thuis zijn voor mijn kinderen en ze in ieder geval twee keer per week naar school brengen. Dat betekent dat ik pas laat kom binnenlopen. Gelukkig is daar de ruimte voor.”

Een vrouwenquotum moet er zeker komen, vindt Patijn, en niet alleen voor de raad van commissarissen, zoals de Tweede Kamer heeft afgesproken. “Het gaat veel te langzaam, simpelweg omdat mannen kiezen voor mannen. Dat doen ze niet bewust, ze zoeken naar iemand die op hen lijkt. Je hoort vaak: we konden geen vrouw vinden, er zijn er niet genoeg. Dat is gewoon onzin.”

En er zijn functies die aantrekkelijker gemaakt moeten worden voor vrouwen. “Stel, je constateert dat er voldoende jonge vrouwen in je organisatie werken, maar er stromen er niet genoeg door naar de top. Dan kun je je afvragen of die functies wel aantrekkelijk ­genoeg zijn voor vrouwen.”

Sanne Patijn

Geboren: 8 september 1981
1999 Bachelor ­informatica en ­economie aan Erasmus Universiteit Rotterdam
2006 Master ­economie
2006 Adviseur capaciteit­s­­­management bij Schiphol.
2008 (Senior) ­manager bij ­Schiphol
2019 Operationeel directeur bij Robin Radar Systems 2019 parttime MBA

Lees ook:

Grote bedrijven moeten verplicht 30 procent vrouwen in de raden van toezicht aanstellen

Voor het eerst is er een meerderheid voor een verplicht vrouwenquotum. De Tweede Kamer wil 30 procent vrouwen in de raden van toezicht in grote bedrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden