Nieuws Blockchain

Deze noot valt niet ver van de muskaatboom

Een nootmuskaatvrucht. Beeld colourbox

De nootmuskaat van specerijenproducent Verstegen is met blockchain te herleiden tot de kleine boeren in Indonesië. Klanten kunnen zien of ze eerlijk betaald zijn. 

Hendrik, Hertje, Karlina en Tineke: deze Indonesische boeren (m/v) van het eiland Sangihe verkochten eind vorig jaar hun nootmuskaat aan specerijenproducent Verstegen Spices & Sauces uit Rotterdam. Hebben ze hun geld gekregen? Als de nootmuskaat deze week in de supermarkten van Coop liggen, kunnen klanten dat zelf controleren dankzij een speciale code.

Van boerenland naar winkelmand: het hele handelsproces is vastgelegd. Of de boeren van de eilandengroep tussen Noord-Celebes en de Filippijnen netjes zijn betaald, kunnen zij laten weten per sms. Die informatie belandt in een soort database waarop alle partijen van de productieketen zijn aangesloten. Op de website ziet de consument of de boeren als groep zijn betaald.

Zo is te zien dat het bedrijf Toko Nangka de nootmuskaat van de boeren koopt en nog op het eiland verwerkt. De noot wordt gescheiden van de foelie – dat zijn de rode draden eromheen. De volgende stap is de kwaliteitscontrole door exporteur Sentul. Alleen de grote, gave en rijpe noten worden verscheept naar de Rotterdamse haven. Bij Verstegen worden de noten nog geïnspecteerd in een laboratorium. Dat alles kan dus acht maanden duren – van december tot augustus, en ook al die tijdssprongen zijn terug te zien.

Nootmuskaatboer Riandy weegt en verkoopt zijn oogst. Beeld Fairfood

Blockchain

Fairfood, een ngo die wil bijdragen aan een transparant en duurzaam voedselsysteem, verzorgt de gebruikte blockchain-technologie. “Veel spelers op de markt hebben hun eigen kasboek, Excelsheet of database”, zegt Marten van Gils van Fairfood. “Iedereen kent dus zijn eigen versie van het productverhaal, en ziet vaak alleen de schakels direct voor en na hemzelf. Met blockchaintechnologie ontstaat er een beveiligde datalaag waarin al die spelers informatie kunnen delen.”

Aan dit project doen 28 nootmuskaatboeren mee. Verstegen wil het uitbreiden, zodat alle leveranciers van alle specerijen in beeld komen. “Blockchain is voor ons geen doel, maar een instrument om de keten transparant te maken”, zegt directeur duurzaamheid Marianne van Keep. “We willen de boer kennen. Want dan kunnen we hem of haar helpen de kwaliteit te verbeteren en de capaciteit te vergroten. Dat zorgt weer voor een hoger inkomen.” Hem of haar – er zijn veel vrouwelijke nootmuskaattelers op Sangihe.

Premie

Westerse bedrijven die zakendoen aan de andere kant van de wereld zijn medeverantwoordelijk voor de omstandigheden van de zwakkere schakels in de keten. Ze moeten bijvoorbeeld bijdragen aan een leefbaar inkomen voor arbeiders en boeren. Dat is ook in wederzijds belang: als de boer geen geld heeft om nieuwe muskaatbomen te planten, zal het aanbod opdrogen.

“Continuïteit is belangrijk, we moeten aan toekomstige generaties denken”, zegt Van Keep. “Daarom betalen we de boeren een premie van 25 procent bovenop de marktprijs. Die marktprijs wordt hoofdzakelijk bepaald door grote Aziatische opkopers die speculeren met houdbare specerijen. Op die wereldprijs hebben wij weinig invloed.”

Nootmuskaatboer Riandy op het eiland Sangihe in Indonesië. Beeld Fairfood

Historie

Het familiebedrijf Verstegen, opgericht in 1886, voelt zich door de lange historie verbonden met Indonesië, zegt Van Keep. En dat uit zich in langdurige samenwerkingen. “Wij kennen het land en onze partners kennen ons. Een aantal producten kopen we uitsluitend in Indonesië, ook als de prijs lager is in Vietnam. Kwaliteit verschilt namelijk per regio.” Verstegen zegt voor de kennisoverdracht aan boeren ook samen te werken met de overheid en lokale universiteiten.

In de tijd van de VOC haalde Nederland al nootmuskaat uit het huidige Indonesië, en dat economische belang werd vaak met geweld veiliggesteld. De Nederlands klinkende namen van enkele boeren van Sangihe zijn een echo van dat koloniale verleden. In Nederland wordt nootmuskaat bij sperziebonen of bloemkool gebruikt, maar het komt in zo’n beetje alle wereldkeukens voor.

Korte keten

“Een korte keten, daar streven we naar”, zegt Van Keep. De praktijk kan er ook heel anders uitzien. Van Keep schetst het beeld waarbij een boer zijn goederen op de fiets verkoopt aan een opkoper met een brommer, die weer een tussenpersoon kent met een tractor, die de oogst weer aan een handelaar met een vrachtwagen levert. Elke tussenhandelaar legt een winstmarge bovenop de prijs en verdient zo aan het werk van de boer. De kloof tussen wat de boer verdient en wat de supermarkt rekent wordt dan alleen maar groter.

Hoe dichter de klant op de producent zit, des te beter dus. Blockchain helpt bij die analyse. Nootmuskaat heeft een compacte keten, zo blijkt. Vanuit de supermarkt ben je in vier sprongen op het eiland. Bij boer Hendrik (52) uit Menggawa of bij Sri (32) die met haar familie in Mala woont.

Lees ook:

Thee-exporteur Malawi is een proeftuin voor leefbaar loon

Verschillende organisaties werken samen om theeplukkers in 2020 een leefbaar loon te geven, maar het blijft moeilijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden