Boerenprotest

Deze boeren stopten ermee. ‘Tot tien jaar geleden was het leuk om boer te zijn’

Wim en Corry Boere bij hun zorgboerderij. Beeld Werry Crone

De toekomst van veel boeren is ongewis door het stikstofprobleem. Deze drie boeren maakten eerder al de keuze om hun agrarische carrière te beëindigen.

Eindeloze wetten en regels die steeds veranderen

Koen van Zoest (63), melkveehouder in Driebruggen

“Mijn zoon heeft met zijn vrouw gekeken of hij mijn melkveehouderij kon overnemen, maar uiteindelijk hebben we in januari dit jaar besloten de grond en de 65 koeien te verkopen.

Ik kon het niet meer, mijn knieën zijn te slecht geworden. Mijn zoon is vrachtwagenchauffeur en wilde wel boer worden, totdat hij zag met welke wetten en regels je allemaal te maken krijgt. Je kunt helemaal geen beleid maken, want de regels veranderen steeds. Hij kan beter op de vrachtwagen blijven rijden, dat levert financieel meer op.

Eerst hadden we de mestheffing voor de uitstoot van fosfaat, nu hebben we het stikstofprobleem en volgend jaar krijgen we vast weer ammoniak. Maar ondertussen hoor je al niemand meer over fosfaat. Het is steeds weer wat nieuws en we zien door de bomen het bos niet meer.

Tot tien jaar geleden was het leuk om boer te zijn, maar daarna was de lol er wel van af. In Europa lachen ze om de regels die wij hier bedenken. Ik weet nog dat ik mijn stal wilde uitbreiden, maar dan zou die op papier iets te dicht bij de buren komen te staan. Zij klaagden daar niet over en vonden het prima. Ik moest veel moeite doen om het voor elkaar te krijgen, terwijl die regels later weer zijn versoepeld waardoor het toen veel makkelijker zou zijn gegaan.

Iedereen in de politiek roept maar wat zonder onderbouwing. Zo hoor ik niemand over de stikstof die gewassen opnemen, het gaat alleen maar over de uitstoot. Maar misschien blijft er netto wel veel minder uitstoot over. Natuurlijk begrijp ik dat we iets aan het milieu moeten doen. Maar de onrust die er nu is onder boeren, is helemaal niet goed. We worden in het verdomhoekje gedrukt. Daarom ben ik dinsdag ook naar Den Haag gegaan om te protesteren, je voelt je toch nog een beetje boer. 

Wel staat iedereen ervan te kijken hoe makkelijk ik het boerenleven loslaat. Ik ben altijd heel fanatiek geweest, maar nu is het klaar. Ik heb een nieuw huis op 400 meter van de boerderij. Ik ben nu veel aan het kaarten. Misschien dat ik straks wat vrijwilligerswerk ga doen. En ik help de buurman nog wel eens op de boerderij, als hij zoals nu op vakantie is bijvoorbeeld.

Dan rijd ik nog even lekker op de tractor. Het gaat eigenlijk prima, ik denk dat het zwarte gat nog moet komen.”

Koen van Zoest met kleinzoon Bram en hond Daks. Beeld Werry Crone

Ex-boer verhuurt nu boten

Nicky Sanders (57), varkensboer in Den Dungen

“In tegenstelling tot veel andere boeren ben ik niet helemaal gedwongen gestopt. Tot 2014 was ik een varkensboer met toen nog ruim zes hectare grond en 1500 varkens. Maar ik kwam op het punt dat ik moest investeren om aan nieuwe milieueisen te voldoen, en om mijn stal flink uit te breiden om in de toekomst rendabel te blijven. Dat zou me alles bij elkaar ruim een miljoen euro kosten. Toen bleek dat het risico dat ik die investeringen ooit terug zou verdienen, te groot was. Al had ik het wel kunnen proberen. 

Ook had ik geen opvolger klaarstaan, dat gaf de doorslag om te stoppen. Boer zijn is een manier van leven, maar er moet ook gewoon brood op de plank komen. En als dat niet meer gaat, kunnen ook boeren een carrièreswitch maken. Daar was ik in 2008 al deels mee begonnen, toen ik vanaf de boerderij ook fietsen en boten ging verhuren. Daar ben ik fulltime mee verdergegaan.

Ik heb jarenlang bestuursfuncties gehad bij ZLTO (zuidelijke land- en tuinbouworganisatie) en was al lang bezig met innovatieve varkenssystemen. Ik had machines die voor mijn dieren individueel exact aangaven wanneer ze bijvoorbeeld voer wilden of moesten plassen en poepen. Varkens zijn heel intelligente dieren en ik probeerde ze zo te sturen dat ze allemaal op dezelfde plek hun behoeften deden. Op een plek waar geen mest lag, want als je urine en mest kunt scheiden, ontstaat er ook geen ammoniak. Zo kun je problemen al oplossen, voordat ze er zijn. En dat moeten we veel meer gaan doen. Vijftien jaar geleden wisten we al dat stikstof een groot probleem is. En dan nu barst opeens de bom, als het al veel te laat is.

Het was rationeel een verstandige beslissing om te stoppen, maar emotioneel moeilijk. Wat het vaak moeilijk maakt, is dat een bedrijf al vijf of zes generaties meegaat en jij niet degene wilt zijn die stopt. Maar ik heb mijn stallen in 1984 zelf gebouwd, op de restanten van mijn vaders bedrijf dat toen al bijna was gestopt, dus dat voelt anders. Ik heb ook de grond nog, heb nog wat schapen en kippen. Ik doe niet meer aan traditionele landbouw, maar voel me nog altijd agrariër. Ik was niet in Den Haag, maar snap de boeren die protesteren heel goed.”

Nicky Sanders bij zijn nieuwe werk; rondvaartboten en fietsen verhuur. Beeld Merlin Daleman

Genekt door droge zomer

Corrie Boere (56), melkveehouder in Hekendorp

“Mijn man Wim zei altijd: ‘Ik ga door tot ik 60 ben.’ Maar dat is niet gelukt, hij is nu 58. Samen hadden we tot mei dit jaar een kleine melkveehouderij met 45 koeien en 25 stuks aan jongvee. Het probleem was dat we alles nog zelf met de hand deden zonder automatisering. Daardoor konden we niet uitbreiden en concurreren met grotere melkveehouderijen, die wel met nieuwe machines veel meer koeien konden hebben. We werden ook al wat ouder. Wim kreeg steeds meer fysieke problemen. De droge zomer van 2018 heeft ons genekt. We hebben het even aangekeken, maar zijn toch maar gestopt. 

Wij werkten echt 24 uur per dag. Een melkrobot zou wel wat werk uit handen nemen. Maar ja, die kosten een ton per stuk. Ik heb bij innovatieve melkveehouderijen gezien dat ze echt alles van koeien kunnen registreren, tot wanneer ze vruchtbaar zijn aan toe. Ik geloof dat boeren van onze omvang het niet gaan redden. Boeren zitten nu meer achter de computer dan dat ze op het land zijn. Dat wilden wij niet.

Het gezegde dat een boer arm leeft en rijk sterft is echt wel waar. Daarom openden we een paar jaar geleden al onze zorgboerderij waar mensen met alzheimer kunnen verblijven. Daarmee gaan we nu intensief verder. We hebben nog zo’n vier hectare aan grond die we willen gebruiken voor een voedselbos. Maar we hebben wat problemen met de vergunning en worden weer geremd door de politiek.

Mijn man en ik denken verschillend over de boerenprotesten. Wim geeft de boeren groot gelijk, want er wordt met ze gesold. Boeren weten niet waar ze aan toe zijn. Bijvoorbeeld met de afschaffing van het melkquotum. Dan krijgen we weer vrijheden in de melkproductie en dan weer beperkingen. Dat geldt voor alles, ook met milieuregels. Boeren kunnen zo geen beleid maken.

Maar ik vind ook dat boeren niet zo moeten zeuren, zoals over de inkrimping van de veestapel. We moeten de milieuproblemen met zijn allen oplossen. En welke andere sector krijgt nou zo de helpende hand van de overheid toegestoken? We moeten dankbaar zijn voor de subsidies en kennisoverdracht die we krijgen voor kringlooplandbouw.

Of het erg is om geen boer meer te zijn? De familie zag hoeveel stress Wim had en dat het stoppen met boeren heeft geholpen. En we hebben nog de zorgboerderij. Maar als je tegen Wim zegt dat hij geen boer meer is, dan is hij nog wel beledigd.”

Wim en Corrie Boere op de zorgboerderij. Beeld Werry Crone

Lees ook:
Boeren willen ze best verduurzamen, maar is zo’n omslag economisch haalbaar?  

Dat er anders moet worden geboerd – kleinschaliger, duurzamer – daarover zijn ook de boeren het massaal eens. 

Den Haag wacht grimmig boerenprotest.

Wij mogen er niet zijn. We krijgen overal de schuld van. Ze proberen ons weg te pesten.  Om aan dat sentiment uiting te geven, was er dinsdag een groot boerenprotest in Den Haag. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden