Werkzaamheden Afsluitdijk

Deining over Neerlands beroemdste dijk

Minister Cora van Nieuwenhuizen van infrastructuur en waterstaat tijdens het officiële startsein voor de werkzaamheden voor de versterking van de Afsluitdijk.  Beeld ANP
Minister Cora van Nieuwenhuizen van infrastructuur en waterstaat tijdens het officiële startsein voor de werkzaamheden voor de versterking van de Afsluitdijk.Beeld ANP

De versterking van de Afsluitdijk duurt zeker drie jaar langer dan gedacht. Waarom? 

Opnieuw komt een groot infrastructuurproject veel later af dan gepland en valt dat project ook veel duurder uit. Dit keer gaat het om de versterking van de Afsluitdijk, al bijna negentig jaar een van de paradepaarden van de Nederlandse waterbouw, die van 1927 tot 1932 werd aangelegd om delen van Nederland te vrijwaren van overstromingen als die van 1916 toen delen van Noord-Holland, Overijssel, Gelderland en Utrecht onder water kwamen te staan.

De versterking van de Afsluitdijk, nodig vanwege de klimaatverandering, zou in 2022 klaar moeten zijn. Maar dat wordt, schreef minister Van Nieuwenhuizen (infrastructuur) deze week aan de Tweede Kamer, drie jaar later. Daarbij houdt zij een slag om de arm: “Het eerste beeld is dat de eindoplevering van het gehele project circa drie jaar wordt uitgesteld, van 2022 naar 2025.” Het kan dus later worden.

Spuisluizen

Wat is er aan de hand? De problemen zitten bij de spuisluizen. Dat zijn sluizen die bij hoge waterstanden in het IJsselmeer water doorlaten naar de Waddenzee. Die hoge waterstanden kunnen voorkomen als het in Zwitserland, Duitsland en/of Nederland veel heeft geregend en het IJsselmeer volloopt. Onderdelen van het versterkingsproject zijn het vernieuwen van de bestaande spuisluizen (bij Den Oever in Noord-Holland en Kornwerderzand in Friesland) en de bouw van twee nieuwe spuisluizen bij Den Oever.

Toen Rijkswaterstaat het project aanbesteedde, gaf de dienst de bedrijven die de klus wilden klaren informatie over zaken als de verwachte waterstanden en de hoogte, lengte en kracht van de golven in verschillende weersomstandigheden. Mede op basis van die informatie maakten bedrijven hun plannen. De aanbesteding werd gewonnen door bouwer Bam en baggeraar Van Oord. Voor circa 550 miljoen euro zou deze combinatie de versterkingen ontwerpen, aanbrengen, financieren en 25 jaar onderhouden.

Krachtigere golven

Problemen ontstonden toen na de aanbesteding bleek dat de informatie die Rijkswaterstaat had verstrekt een hiaat vertoonde. Bij aparte omstandigheden – relatief lage waterstanden en relatief hoge golven - zouden de golven in het IJsselmeer hoger en krachtiger zijn dan eerder gedacht, bleek uit nader onderzoek. Dat betekende dat de nieuwe, bij Den Oever te bouwen sluizen, steviger moesten zijn dan eerder aangenomen. Dat betekende ook een serie aanpassingen aan het ontwerp én aan de tijden waarop de andere sluizen zouden worden vernieuwd. Tijdens de werkzaamheden moet het spuien van IJsselmeerwater immers te allen tijde mogelijk blijven. Het betekende ook dat het project duurder zal uitvallen dan de begrote 550 miljoen euro.

Er zijn de laatste jaren meer projecten geweest die veel duurder uitvielen en later klaar waren dan gepland. Het gold onder meer voor de verbreding van de A15 (gereed), het Zuidasdok in Amsterdam (uitstel) en de grote zeesluis bij IJmuiden, een ander paradepaardje van de waterbouw. De kwesties leidden tot veel discussie tussen de grote bouwers enerzijds en Rijkswaterstaat, de belangrijkste opdrachtgever, anderzijds. Die gingen over de vraag wie er verantwoordelijk was voor bepaalde risico’s en wie de rekening moest betalen bij grote kostenoverschrijdingen. 

Ruud Joosten, bestuursvoorzitter van Bam, zei deze week dat er in zijn ogen een verschil is tussen de kwestie ‘zeesluis IJmuiden’ en de kwestie ‘Afsluitdijk’. In het eerste geval maakten de aannemers (Bam en VolkerWessels) een ontwerpfout – de meerkosten waren voor hen. Bij de ‘Afsluitdijk’ kregen de aannemers ná de aanbesteding extra informatie. Voor de informatievoorziening was Rijkswaterstaat verantwoordelijk.

Dat vindt Van Nieuwenhuizen blijkbaar ook. “Als gevolg van de vertraging en de herziene ontwerpen zal ook het projectbudget moeten worden aangevuld vanuit het Deltafonds”, schreef ze. In andere woorden: de meerkosten zijn voor rekening van het Rijk. Hoe hoog die kosten zijn is nog onduidelijk. De Tweede Kamer bespreekt Van Nieuwenhuizens brief komende week. In de brief staat ook dat veel werkzaamheden aan de 32 kilometer lange Afsluitdijk gewoon doorgaan: “Grote delen van het project worden overigens niet of minder geraakt” door de benodigde aanpassingen aan de sluizen.

Lees ook:

De Afsluitdijk gaat op de schop, tot onvrede van fietsers en wandelaars

In Kornwerderzand heeft minister Cora van Nieuwenhuizen van infrastructuur en waterstaat vanochtend het startsein gegeven voor een grootschalige opknapbeurt van de Afsluitdijk.

Bouwbedrijven willen minder risico dragen

De grote bouwers zijn de manier waarop aanbestedingen van grote projecten verlopen zat. Zij willen dat opdrachtgevers – en dat is heel vaak Rijkswaterstaat – meer risico dragen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden