Waarschuwing

De wereld van schaduwbankieren blijft groeien en dat geeft risico’s voor de ‘gewone’ bankwereld

Klaas Knot maakt zich als vicevoorzitter zorgen om de systeemrisico’s van schaduwbanken. Beeld Reuters

Financiële instellingen die zich gedragen als banken, maar dat officieel niet zijn. Welkom in de wereld van het schaduwbankieren die in 2018 opnieuw in omvang is gegroeid. Een wereld met minder toezicht dan het gewone bankwezen, terwijl pensioenfondsen, verzekeraars en andere grote beleggers veel geld bij ze ‘op de bank hebben staan’.

Het gaat om grote investeringsfondsen die veel geld lenen en dat weer verder uitlenen aan andere partijen. Aan het eind van 2018 ging er wereldwijd 50,9 biljoen euro in om, 13,8 procent van de totale geldstromen. Dat meldt waakhond Financial Stability Board (FSB), die deze kredietverstrekking een risico voor de wereldeconomie noemt.

Niet-bancaire hypotheek

Schaduwbanken hebben minder van toezichthouders te duchten dan ‘gewone’ banken, terwijl ze net als die gewone banken, ingelegd geld gebruiken om leningen uit te geven aan andere partijen. Alleen bestaat dat ingelegde geld hier niet uit spaargeld van consumenten, maar uit investeringen van grote beleggers als pensioenfondsen of verzekeraars.

Beide soorten banken zetten ‘spaargeld’ van hun klanten om in langlopende leningen die ze weer aan anderen verstrekken, bijvoorbeeld in de vorm van een hypotheek of bedrijfskrediet. Volgens eerder onderzoek van journalistiek platform Investico komt een op de vijf Nederlandse hypotheken van een niet-bancaire instelling.

Geen vangnet

Tot zover de overeenkomsten, nu de verschillen. De commerciële consumentenbanken staan sinds de crisis onder verscherpt toezicht. Bij wet moeten ze aan allerlei buffereisen voldoen, bijvoorbeeld voor het geval dat alle consumenten ineens besluiten hun spaargeld weer in een sok te bewaren. De Nederlandsche Bank, de Autoriteit Financiële Markten en andere instanties zien daarop toe.

Dat soort buffereisen zijn er veel minder voor ‘banken’ in het schaduwlandschap, terwijl ook de institutionele beleggers kunnen besluiten hun geld terug te vragen om het in iets anders te steken. Voor die situaties is geen vangnet.

Waarom die schaduwbanken dan toch aan een jarenlange opmars bezig zijn? Omdat grote beleggers relatief veel rente vangen op hun investeringen. In de rest van het financiële landschap staan de rentes overal juist heel laag. Risicovollere beleggingen leveren nu eenmaal meer op. De vicevoorzitter van de FSB, Klaas Knot (tevens president van De Nederlandsche Bank), waarschuwde onlangs nog voor het onverantwoord jagen op rendement.

Paul Koster, directeur van de Vereniging van Effectenbezitters, waarschuwt zijn leden bij het investeren in dit soort beleggingsfondsen. “‘Pas nou op’, zeg ik dan, ‘weet hoe hun balans erbij staat’.”

Risicovolle investering

Voor consumenten scheelt het dat de schaduwbanken iets verder van hun bed staan – mits ze er geen hypotheek bij hebben afgesloten, of een lening voor hun midden-kleinbedrijf. Consumenten kunnen er geen spaargeld op zetten, dus dat raken ze niet kwijt bij een faillissement. De pijn zit dus bij de grote beleggers.

Toch raakt het de gewone bankwereld wel degelijk als grote investeringsmaatschappijen ‘in de schaduw’ omvallen, legt Koster uit. Bijvoorbeeld doordat consumentenbanken er ook in beleggen. Pensioenfondsen en verzekeraars ook. En dan mogen ze zelf wel onder toezicht staan, hun geld kunnen ze evengoed kwijtraken bij een risicovolle investering.

Het jaarlijkse onderzoek van de FSB beslaat 29 landen. In 2018 is de omvang gegroeid met 1,7 procent. Dat is een minder harde groei dan de jaren ervoor, toen het gemoeide bedrag nog jaarlijks met gemiddeld 8,5 procent steeg. 

Lees ook:

DNB-baas Klaas Knot waarschuwt: ‘Mondiale economie kwetsbaar bij langdurig lage rente’

Langdurige lage rente levert veel gevaren op, waarschuwt DNB-baas Klaas Knot.

De ECB heeft geen duif, geen havik, maar met Lagarde een wijze uil aan het hoofd

De nieuwe ECB-president wil de strategie van de centrale bank herzien én de twee kampen van centralebankpresidenten in de eurozone weer met elkaar verzoenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden