null Beeld
Beeld

ColumnIrene van Staveren

De vrekkige vier begingen een enorme economische blunder met hun metafoor van het huishoudboekje

Welk land denk u dat al dertig jaar lang minder uitgeeft dan er aan belastinggeld binnenkomt? Nederland? Nee, bij lange na niet. Duitsland dan? Nee ook niet. Het is Italië. Het land waarvan Rutte eiste dat het eerst maar eens hervormingen moest doorvoeren voor het hulp mag krijgen van Europa. Waar Rutte hooguit geld aan wilde lenen in plaats van doneren om de economie te herstellen na de hevige impact van de coronacrisis.

Veel Nederlanders steunden Rutte’s redenering. Maar ze trappen allemaal in dezelfde misplaatste metafoor van het huishoudboekje. Het is het idee dat een land net zoals een huishouden zijn inkomsten en uitgaven netjes in balans moet houden. Maar een land kan niet failliet gaan en een huishouden wel.

Belangrijker verschil is dat een hoge overheidsschuld niet te vergelijken is met hoge schulden van een huishouden. Bij een huishouden staat tegenover schuld vaak niets (het geld is opgesoupeerd) of een woning die minder opbrengt dan de hypotheek. Maar de overheid kan zijn schulden op termijn altijd weer aflossen, mits die in de eigen valuta zijn. Dat lukt omdat met nieuwe tienjaarleningen oude afbetaald kunnen worden die dankzij inflatie na tien jaar niet zo veel meer zijn ten opzichte van de belastinginkomsten.

Natuurlijk is het niet gunstig dat Italië zo’n hoge staatsschuld heeft opgebouwd – deels al voor de introductie van de euro. Want de jaarlijkse rentekosten daarvan zijn hoog: rond de vier procent van het Italiaanse nationale inkomen. Voor de EU gemiddeld is dat zo’n twee procent. En dat is ook precies de reden dat Italië na aftrek van deze rentelast geen begrotingsoverschot meer heeft. Om van die rentelast af te komen moet de staatsschuld naar beneden. Dus de eis vanuit de ‘vrekkige vier’ (Nederland, Oostenrijk, Denemarken en Zweden) dat het EU-fonds vooral leningen moet bevatten in plaats van subsidies is heel onverstandig: het zou de Italiaanse staatsschuld alleen maar hoger maken met een nog hogere jaarlijkse rentelast.

Sparen is voor huishoudens en bedrijven heel verstandig

De moderne monetaire theorie gaat een stap verder. Die laat zien dat een tekort juist goed is voor de veerkracht van een economie. Hoe minder de overheid bespaart, des te meer huishoudens en bedrijven een spaarpotje kunnen aanleggen. En aangezien die twee wel failliet kunnen gaan is sparen voor hen heel verstandig.

Nu de rente in Europa vrijwel nul is kan het Europese coronafonds bijna gratis geld lenen om de zuidelijke landen te helpen er weer bovenop te komen. Over tien jaar is die schuld plus renteaflossing kleiner in verhouding tot het Europese inkomen dan nu: een win-win-situatie. En door het opkopen van staatsschulden door de centrale bank kan tegen lage rente geleend blijven worden, zo laat de theorie zien, zonder dat de inflatie oploopt zolang de werkloosheid nog hoog is.

Tot slot zijn de giften uit het coronafonds ook in het belang van de grootste exporteurs binnen Europa: Nederland en Duitsland. Hoe sneller de koopkracht in het zuiden herstelt, des te minder onze exporten te lijden hebben.

De vrekkige vier begingen een enorme economische blunder met hun metafoor van het huishoudboekje. Gelukkig komt het fonds er toch dankzij de visie van Merkel en Macron. Zij begrijpen heel goed dat de metafoor van het huishoudboekje schadelijk is en dat alleen flinke gezamenlijke financiële steun de hele Europese economie er weer bovenop kan helpen. Met tachtig procent interne handel profiteren we daar allemaal van en vormen we een serieus blok tegenover China.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden