Frank Elderson, directeur van De Nederlandsche Bank en daar verantwoordelijk voor het toezicht op banken.

Analyse Banken

De tijd van het tandeloze toezicht op banken is voorbij

Frank Elderson, directeur van De Nederlandsche Bank en daar verantwoordelijk voor het toezicht op banken. Beeld Patrick Post

Banken moeten werk maken van het nagaan van hun klanten. Na ING en Triodos weet ABN Amro dat nu ook.

Terwijl het ene bankkantoor na het andere sluit en het personeelsbestand bij banken kleiner en kleiner wordt, is er bij alle Nederlandse banken een hoek waar het voller wordt. Het is de hoek waar de mensen zitten die de clientèle van de bank in de gaten houden.

Bij ABN Amro doen duizend mensen dat, bij Rabobank 1600 en bij ING, naar eigen zeggen, drieduizend. Het worden er meer en meer. Zo gaat ABN Amro nog een paar honderd controleurs aannemen, zei Kees van Dijkhuizen, bestuursvoorzitter van de bank die nog altijd voor 56 procent in handen is van de staat, woensdag.

Banken beginnen werk te maken van hun controlerende taken. Om het witwassen van geld en het financieren van terrorisme op te sporen en tegen te gaan, zijn banken sinds 2008 wettelijk verplicht een inschatting te maken van de risico’s die bepaalde klanten en producten met zich meenemen.

Bedrijfsrisico

Banken hebben daar trouwens zelf belang bij. Dubieuze klanten vormen immers een bedrijfsrisico. Als banken vermoedden dat cliënten zich bezondigen aan dubieuze transacties dan moeten zij die aanmelden bij de Financial Intelligence Unit, een Nederlandse (jawel, ondanks de naam) instelling die valt onder het ministerie van justitie en veiligheid.

De Nederlandsche Bank (DNB) houdt toezicht op de bankensector en kijkt dus ook of zij hun controlerende taak goed uitvoeren. Dat deden ze de laatste jaren lang niet altijd. Rabobank (een miljoen euro) en Volksbank (500.000 euro) kregen boetes omdat hun controles tekortschoten of omdat ze dubieuze transacties niet hadden gemeld.

Triodos Bank kreeg een aanwijzing, een zwaar middel. Triodos moet zijn screening van klanten dit jaar op orde hebben. Met afstand het meest geruchtmakend was de schikking die ING vorig jaar met het Openbaar Ministerie (OM) trof, omdat de bank tien jaar lang stelselmatig veel te weinig had gedaan om witwaspraktijken te voorkomen. Voor 775 miljoen euro kocht ING strafvervolging af.

Particuliere klanten

Woensdag kreeg ABN Amro een tik op de vingers; lang niet zo’n harde als ING van het OM kreeg, maar toch: een tik. ABN Amro heeft, concludeerde DNB na onderzoek, te weinig zicht op de handel en wandel van zijn circa vijf miljoen particuliere klanten. Die moet ABN Amro beter in de gaten houden. Of ABN Amro voor die omissie wordt beboet, is nog onzeker.

Voor Van Dijkhuizen kwam die aankondiging als een verrassing, zei hij. Hij memoreerde dat ABN Amro zijn zakelijke klanten, zijn rijke particuliere klanten en zijn creditcard-houders al beter screent dan vroeger en dat er bedrijfsonderdelen met mogelijk risicovolle klanten zijn verkocht.

Zoals een dochter op het belastingparadijs Guernsey, een vermogensbeheerder in Luxemburg en een dochter die rijke klanten in Azië en het Midden-Oosten bediende.

Schot voor de boeg

Toch is het niet zo heel verrassend dat DNB woensdag weer uithaalde naar een bank. In maart klonk er al een schot voor de boeg. Toen oordeelde DNB dat banken hun leven hebben gebeterd, maar dat ze hun controles nog niet op orde hebben; namen van banken noemde DNB daarbij niet.

In april constateerde DNB-directeur Frank Elderson in Trouw: “We zien nog te vaak dat banken wetten te mechanisch en te minimalistisch interpreteren. Dat kan echt niet meer. 2019 is niet meer de tijd om je in een soort vinkjescultuur aan de letter van de wet te houden. Het gaat om de geest. Je moet je blijven afvragen: hoe zal er morgen worden gedacht over dit gedrag? En overmorgen?”

Controles, betoogde Elderson, moet je niet uitvoeren omdat DNB dat wil, maar omdat dat in het DNA van de bank moet zitten.

Bij de banken begint dat besef te dagen. Zoals het besef er ook daagt dat het DNB nu menens is. ING mocht, ondanks waarschuwingen van DNB, tien jaar aanmodderen met zijn controles van klanten en transacties. De tijden van het tandeloze toezicht zijn voorbij.

Lees ook: 

ABN Amro krijgt mogelijk een boete van toezichthouder DNB omdat de bank niet genoeg weet van zijn particuliere klanten. 

De schandalen volgen elkaar in rap tempo op binnen de financiële sector. Toch proeft directielid Frank Elderson van De Nederlandsche Bank een omslag in het denken. ‘Er zijn geen bankiers meer, die denken dat dit niet belangrijk is.’ Maar het is pas een begin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden