Zuid-Afrika Jeugdwerkloosheid

De tijd van economisch optimisme is voorbij in Zuid-Afrika

Vlnr: Mike Mashau, Rosina Kaseke en Master Tarisai. Beeld Bram Lammers

De werkloosheid in Zuid-Afrika steeg het afgelopen kwartaal tot het hoogste punt in zestien jaar. Vooral jongeren voelen de pijn van oplopende economische crisis.

De tijd van ‘Ramaphoria’ in Zuid-Afrika is definitief voorbij. Die term gebruikten Zuid-Afrikanen om het hernieuwde economische optimisme te beschrijven na het aantreden van president Cyril Ramaphosa begin 2018. Hij volgde de van corruptie verdachte Jacob Zuma op, beloofde schoon schip te maken en buitenlandse investeringen aan te trekken. Ramaphosa’s ANC won de verkiezingen afgelopen mei vervolgens met 57,5 procent van de stemmen.

Maar inmiddels staan alle seinen alweer op rood. In het eerste kwartaal van dit jaar kromp de Zuid-Afrikaanse economie met 3,2 procent. En in het tweede kwartaal bereikte het werkloosheidspercentage met 29 procent zijn hoogste punt sinds 2003, blijkt uit vorige week bekendgemaakte cijfers. Zuid-Afrikanen die het zoeken van werk geheel hebben opgegeven zijn in dat cijfer niet eens meegerekend. Tellen zij wel mee, dan zit 38,5 procent van de beroepsbevolking zonder baan.

Vooral zwarte Zuid-Afrikanen hebben geen werk. Het werkloosheidspercentage onder hen is 4,5 keer zo hoog als dat onder witte landgenoten. Maar het allerhardst getroffen zijn de jongeren. Het percentage Zuid-Afrikanen tussen de 15 en 34 dat niet alleen geen baan heeft, maar ook niet naar school gaat of een andersoortige training volgt ligt inmiddels op 40,3 procent.

De paniek onder jongeren – ondernemers, studenten en zij die door de crisis gedwongen zijn tot (slecht betaald) zwart werk – is voelbaar. Bestaat er nog wel een toekomst voor hen in Zuid-Afrika?

Zelfstandig ondernemer Mike Mashau in zijn appartement in Maboneng, Johannesburg. ‘Het bestellen van een taxi is luxe. Mensen in Zuid-Afrika doen dat door de economische crisis nauwelijks nog.’ Beeld Bram Lammers

Mike Mashau (zelfstandig ondernemer, 31 jaar)

“Ik verzorg rondleidingen in township Soweto. Dit jaar zijn er opvallend weinig toeristen. Ook organiseer ik teambuildingsuitjes voor Zuid-Afrikaanse bedrijven. Maar die houden de hand op de knip. In het toeristische laagseizoen, zoals nu in de winter, werk ik bovendien als taxichauffeur voor Taxify (officieel Bolt, vergelijkbaar met Uber, red). Maar het bestellen van een taxi is luxe. Mensen in Zuid-Afrika doen dat door de economische crisis nauwelijks nog. Op maandag tot woensdag probeer ik het niet eens meer, dan verdien ik op een hele dag werken nog geen 500 rand (omgerekend 30 euro, red.). Mijn financiële situatie is momenteel dus echt problematisch. Ik weet niet eens hoe ik deze maand mijn huur moet betalen. Een collega heeft onlangs zijn twee Mercedesbusjes, die hij gebruikte voor zijn Soweto-tours, moeten verkopen. Om zijn schulden af te betalen. Om met zijn gezin het hoofd boven water te houden. Sommige vrienden van me grappen al dat het onder de vorige, corrupte president Jacob Zuma beter was dan onder Cyril Ramaphosa. Een enkeling meent dat zelfs serieus.”

Rosina Kaseke, studente Rechten, op de campus van Wits University. ‘Ik denk dat veel hogeropgeleide Zuid-Afrikanen naar het buitenland zullen trekken.’ Beeld Bram Lammers

Rosina Kaseke (student rechten, 23 jaar)

“Ik studeer dit jaar af en ga daarna een jaar Engelse les geven in China. Dat is een geruststellende gedachte, want mijn studiegenoten die direct in Zuid-Afrika een baan moeten zoeken, maken zich grote zorgen. Door de schaarste aan banen wordt het, om ergens een starterspositie te krijgen, steeds belangrijker wie je kent. Of wie je ouders kennen, of je ooms en tantes. Je kwaliteiten en cijfers doen er steeds minder toe. Ik maak me wel zorgen voor als ik terugkom uit China. Al heb ik het voordeel dat ik altijd weer tijdelijk bij mijn ouders kan intrekken. Zij wonen in Johannesburg. Niet al mijn studiegenoten hebben die luxe. Als er niet snel meer banen worden gecreëerd, denk ik dat vooral veel hoger opgeleide Zuid-Afrikanen naar het buitenland zullen trekken, om daar werk te zoeken. Ja, dat zou voor mij ook zeker een optie zijn. Dat kun je ons toch ook moeilijk kwalijk nemen? Als je in eigen land geen carrière kunt opbouwen, is het toch logisch dat je dat elders probeert?”

Hopend op werk zit Master Tarisai langs een straat in de wijk Westdene. ‘Ik zit hier vaak op de hoek van de straat in de wijk Westdene, in de hoop dat iemand mij inhuurt als tuinman.’ Beeld Bram Lammers

Master Tarisai (tuinman, 27 jaar)

“Ik zit hier vaak op de hoek van de straat in de wijk Westdene, in de hoop dat iemand mij inhuurt als tuinman. Mensen pikken mij hier met hun auto op, voor de dag. Maar eigenlijk heb ik alleen regelmatig werk op vrijdagen en zaterdagen. Op een doordeweekse dag als vandaag komt er zelden iemand langs. En het is ook nog winter, dan is het hartstikke droog. Als het niet regent, groeit het gras langzaam en hebben de witte mensen in deze wijk mij niet nodig om hun grasveld te maaien of onkruid te wieden. Ik doe dit nu drie jaar. Daarvoor had ik werk als stratenmaker. Ik deed dat drie maanden, voor een overheidsbedrijf, maar kreeg niet uitbetaald. Ik weet niet waarom. Toen ben ik daar dus mee gestopt en ben ik me langs de weg gaan aanbieden als tuinman. “Ik hoop gewoon maar dat het snel weer gaat regenen, zodat meer mensen mij nodig hebben. Want wat zit er anders voor mij op?”

Lees ook:
De aloude apartheidsangst voor het ‘swart gevaar’ herleeft

Dat er een genocide zou plaatsvinden op de witte bevolking van Zuid-Afrika is met geen statistiek te staven. Toch is het een hardnekkige mythe, die vooral ook in de westerse wereld aanslaat.

De slogan ‘Zuid-Afrika voor iedereen’ slaat niet aan

Zuid-Afrika gaat woensdag naar de stembus. Het ANC zal opnieuw winnen. Oppositiepartij DA heeft in het extreem ongelijke land moeite haar boodschap van eenheid over te brengen. Zo ook in Brakpan. ‘Ze zeggen dat ze op me gaan stemmen, maar doen dat niet.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden