Productiviteit

De productiviteit groeit niet meer zo hard, is dat de schuld van de zzp’er?

Beeld Colourbox

Volgens het CBS is het aannemelijk dat de afgekalfde productiviteit van werkenden komt door het toegenomen aantal zelfstandigen.

De laatste tien jaar is de productiviteit per werkende Nederlander maar mondjesmaat omhooggegaan, terwijl dit juist belangrijk is voor economische groei. De afkalving zit vooral in de commerciële sector: daar steeg de arbeidsproductiviteit het afgelopen decennium met maar 3,9 procent. Tussen 1998 en 2008 gingen werkenden in die sector nog ruim 20 procent meer per uur produceren.

Dit blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek, die de verklaring zoekt in het gestegen aantal zelfstandigen. Over de hele linie waren zelfstandigen in 2018 goed voor 20 procent van alle gewerkte uren. In 2003 was dit 18 procent. Splitst het CBS het aandeel zelfstandigen uit naar bedrijfstak, dan rolt daar een statistisch solide verband uit. Van houthandel tot de IT, de voedingsindustrie tot de waterbedrijven: meer zelfstandigen betekent een lagere groei in productiviteit. Alleen de olie- en gasbranche moest uit die vergelijking worden gehaald – daar daalde de productiviteit (abnormaal) hard doordat de gaswinning in Groningen is stopgezet.

Uit de cijfers blijkt niet in welke richting het verband precies loopt. Misschien beginnen er wel meer werknemers voor zichzelf in bedrijfstakken waar de productiviteitsgroei wat stagneerde. Economen hebben hiervoor simpelweg nog geen sluitend antwoord.

Maar het CBS vindt het aannemelijk dat de zelfstandige debet is aan de stagnatie, en niet andersom. Uit eerder CBS-onderzoek, de Staat van het MKB, bleek namelijk al dat kleine ondernemers minder productief zijn dan grotere bedrijven. Zij hebben bijvoorbeeld minder middelen om te investeren in betere machines. Ook lopen ze schaalvoordelen mis. Tenslotte zouden zelfstandigen minder vaak een bedrijfsopleiding of -training volgen.

Kapitaalgoederen

Toch wijst het statistiekbureau niet alleen naar zelfstandigen, maar ook naar een kleinere bijdrage van kapitaalgoederen in de hele economie (lees: efficiëntere machines om sneller productie te draaien). Sinds de crisis is daar minder in geïnvesteerd. Maar investeringen in kapitaal dragen maar voor een relatief klein deel bij aan productiviteitsgroei: 0,5 procent van de in totaal 3,9 procent in de afgelopen tien jaar. In de tien jaar daarvoor ging het om 4 van de in totaal 20 procent groei.

Daarnaast lijkt vergrijzing een rol te spelen. Om dit te staven, haalt het CBS opnieuw eerder onderzoek aan: vooral in het begin van een carrière stijgt de arbeidsproductiviteit snel. Onder meer omdat investeren in vaardigheden en scholing dan nog rendabeler zou zijn. Een steeds ouder wordende beroepsbevolking is wat dat betreft niet goed voor de stijging in productiviteit.

Kennisplatform ZiPconomy schrijft dat áls de productiviteitsgroei al geremd wordt door een groeiend aantal zelfstandigen (en niet andersom), dit geen reden moet zijn om die hele groep werkenden in hun keuzevrijheid te beperken. Daarvoor zou je ook moeten kijken naar hun werkgeluk.

Lees ook:

Als ook het belastingvoordeel eraan gaat, zijn zzp’ers het écht zat

Nu ook een deel van hun belastingvoordeel eraan lijkt te gaan, voelen zzp’ers zich opnieuw gepakt. Steeds lijken zij te boeten voor iets waar ze zelf geen invloed op kunnen uitoefenen.

Zzp’er wil niet zielig gevonden worden, en is dat wellicht ook niet

Of eenpitters hulpbehoevend zijn, is lastig vast te stellen. Dat ze de negatieve framing zat zijn, is wél duidelijk.   

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden