ReportageArbeidsmigranten

De Poolse Paulina Karys weet wat het is: moderne slavernij in het Westland

De Poolse Paulina Karys moest haar uitzendbureau Efficient at Work 100 euro per week voor een bed betalen.Beeld Roos Pierson

Arbeidsmigranten worden bovengemiddeld vaak besmet met corona. Uitzendbureau Efficient at Work neemt het niet zo nauw met de RIVM-voorschriften en laat zieke werknemers gewoon doorwerken. 

Paulina Karys begint halverwege maart met hoesten. Voor de Poolse uitzendkracht reden voor dubbele zorgen. Vier weken werkt ze nu voor uitzendbureau Efficient at Work en echt lekker gaat het buitenlandse avontuur niet. Ze is naar Naaldwijk gelokt met de belofte van lange werkdagen tegen een naar Poolse maatstaven goed salaris. In de praktijk is het uren sprokkelen. Haar meegereisde vriend zit het merendeel van de week werkloos thuis.

Ondertussen rekent het uitzendbureau wel zo’n 100 euro per week voor een bed. Het plan om geld te sparen is voorlopig onder het matras geschoven, rondkomen is prioriteit één. Nog los van een potentieel dodelijke virus; een ziekte kan Karys er nu echt niet bij hebben.

Tegen beter weten in gaat ze op donderdag 19 maart naar de vleesfabriek die haar van het uitzendbureau huurt. “Ik was bang dat ik geen geld zou krijgen”, zegt ze een paar weken later over dat besluit. Daar aangekomen stuurt een leidinggevende haar naar huis, na klachten van angstige collega’s – geen risico’s tijdens een pandemie. Dat levert uitzendbureau Efficient at Work een probleem op, want Karys beschikt over een rijbewijs en haalt en brengt de andere uitzendkrachten. De Poolse wordt gebeld met de vraag of ze haar collega’s toch kan ophalen, zegt ze. Naar eigen zeggen krijgt ze het advies uit het zicht blijven van de vleesfabriek waar ze eerder op de dag is weggestuurd. “Dat heb ik toen maar gedaan.” De ­rittenrapportage van het bedrijf bevestigt de gemaakte kilometers.

Paulina Karys bij de huisjes waarin ze nu met nog vier andere arbeidsmigranten woont, in de Work and Stay in Venlo.Beeld Roos Pierson

Ze voelt zich ziek, maar blijft optreden als chauffeur

Ondanks haar heenzending in de vlees­fabriek stuurt het uitzendbureau Karys de twee dagen daarna naar een andere werkplek. Hoewel ze zich naar eigen zeggen ziek voelt, blijft ze ook optreden als chauffeur, blijkt uit de rittenrapportage. De maandag erop keert ze terug in de vleesfabriek, om dinsdag vanwege hetzelfde hoestje een tweede keer te worden weggestuurd.

Volgens Karys is ze telefonisch onder druk gezet om te blijven werken en rijden. Het uitzendbureau claimt dat Karys zichzelf aanbood, en maar al te blij was nog wat te verdienen.

Tijdens de coronacrisis blijken arbeidsmigranten extra vatbaar voor het virus. Deze week bleken bij vleesfirma Tönnies in Duitsland ­genoeg medewerkers, vaak arbeidsmigranten uit Oost-Europa, geïnfecteerd om de hele regio Gütersloh terug in lockdown te zetten. Zevenduizend medewerkers zijn aan huis gebonden. Ook in Nederland leidt de ­combinatie van ­fysiek werk in kleine ruimtes, gezamenlijke huisvesting en gezamenlijk vervoer tot een grote hoeveelheid besmettingen onder medewerkers van slachthuizen en fruittelers.

Bij kleine uitzendbureaus is de kans op misstanden het grootst

Efficient at Work is een klein uitzendbureau in Naaldwijk. Het bedrijf uit het Westland verhuurt de arbeid van een paar honderd uitzendkrachten, in snel wisselende samenstelling. Op een totaal van zo’n 400.000 arbeidsmigranten in Nederland valt dat in het niet. 

Toch is er tijdens de coronacrisis reden aandacht te besteden aan de omgang van kleine uitzendbureaus met hun uitzendkrachten, zegt Erik Pentenga van vakbond FNV. Bij hen is de kans op misstanden volgens hem het grootst. “Nederland heeft zo’n 14.000 uitzendbureaus. Ongeveer 600 zijn lid van de ABU, 1200 van de NBBU. Als wij die bonden ­ergens van op de hoogte brengen, spreken zij hun leden aan.” Blijft over: zo’n 12.000 uitzendbureaus die nergens lid van zijn. Niet alle kleine uitzendbureaus zijn fout, nuanceert Pentenga. “Maar elke idioot kan nu een uitzendbureau beginnen. En soms lijkt het erop alsof elke idioot dat ook gedaan heeft.”

Paulina Karys bij de bussen die haar naar haar huidige werk in Venlo brengen Beeld Roos Pierson

Relatief veel migranten sterven aan het coronavirus

Het CBS berekende onlangs dat relatief veel migranten sterven aan het coronavirus. In de eerste zes weken van de epidemie stierven 38 procent meer autochtone Nederlanders dan gebruikelijk. Onder mensen met een westerse migratieachtergrond, zoals Polen en Roemenen, lag de oversterfte op 49 procent.

Trouw sprak met zes uitzendkrachten van één klein uitzendbureau, Efficient at Work. Drie van hen zijn inmiddels bij het uitzendbureau vertrokken en durven zich onder eigen naam uit te spreken. Drie huidige werknemers blijven anoniem. Voor hun inkomen en in veel gevallen hun huisvesting zijn ze afhankelijk van het uitzendbureau.

Efficient at Work heeft een bedenkelijke reputatie. In 2017 berichtte De Telegraaf over huizen vol lekkages, losse toiletten en ratten, in het bezit van het uitzendbureau. Niet lang daarna deed de hoofdpersoon van dat artikel aangifte wegens mishandeling en doodsbedreiging. De advocaat van eigenaar André van Leent van het uitzendbureau meldt aan Trouw dat die aangifte een storm in een glas water was, waar niets uit is voortgekomen.

Ziek in bed, geen ziektegeld

Aleksandra Krzyminska rijdt in alle vroegte door het Westland. De jonge Poolse zoekt werk. De uitzendkracht van Efficient at Work is ziek geweest en komt daarom halverwege maart geld tekort, zo vertelt ze enkele weken later. Een van de planners van het uitzendbureau heeft haar naar eigen zeggen verteld dat ze mag opdraven als reservekracht. Komt een van de inleners – klanten van het uitzendbureau – handjes tekort, dan mag zij de lege plaats innemen. Draven alle uitzendkrachten van Efficient op, dan kan Krzyminska weer naar huis – onbetaald.

Het is een ervaring die Krzyminska deelt met Paulina Karys. Karys laat een screenshot zien waarin een van de Poolstalige coördinatoren van het bedrijf haar aanbiedt reserve te staan bij een bedrijvencentrum in groente en fruit. “Als er geen twaalf personen van Efficient zijn, kun je blijven. Waarom probeer je het niet?”, staat er.

Niet veel later is Krzyminska weer ziek. Het zou corona kunnen zijn, maar ook zomaar iets anders. Tweemaal vraagt haar toenmalige vriend via sms aan een medewerker van ­Efficient at Work of iemand namens hen een afspraak kan maken met de huisarts, want de twee spreken alleen Pools. Een huisarts krijgt ze niet te zien. Volgens Efficient at Work komt dat door nalatigheid van een oud-medewerker.

In de week dat Krzyminska in bed ligt, krijgt ze geen ziektegeld, blijkt uit haar gegevens in de bedrijfsapplicatie. Op 6 maart, de dag dat een opdrachtgever haar naar huis stuurt, staat ze in het systeem aangemerkt als ‘afwezig’. Volgens Van Leent is dat de zogeheten wachtdag. Uitzendbureaus hebben de ­mogelijkheid om bij ziekte een of twee wachtdagen te hanteren, waarop ze uitzendkrachten geen ­salaris hoeven te betalen. Pas bij langer ziekteverzuim ontvangen de werknemers een vergoeding. In zo’n geval verandert het uitzendbureau met terugwerkende kracht alle ­dagen in ‘ziek’, laat Van Leents advocaat weten.

Van een eenmalige fout is geen sprake

Die uitleg is opmerkelijk: ook bij een wachtdag is het zaak iemand officieel ziek te melden. Een volgende ziekdag op korte termijn telt dan niet meer als wachtdag. De verklaring van de advocaat strookt bovendien niet met de werkelijkheid. Krzyminska is ziek van 6 tot en met 12 maart, langer dan één werkdag. Maar: na de eerste ‘wachtdag’ staat ze simpelweg niet meer ingepland.

Efficient at Work erkent in een reactie dat Krzyminska inderdaad ziek was en wijt de gemaakte fout aan de nalatige oud-medewerker. Ze krijgt van het bedrijf alsnog een ziekteuitkering van vier dagen.

Van een eenmalige fout is echter geen sprake. Nog vier van de huidige en voormalige werknemers klagen tegenover Trouw dat zij niet het ziektegeld hebben gekregen waar ze recht op hadden. Een van de anonieme bronnen nam volgens de bedrijfsapplicatie vakantiedagen op, precies in de periode dat ze niet kon werken. Haar ziektebed telde dus officieel als vakantieperiode. Ook haar loonstrookjes vermelden geen ziekte of ziektegeld. Zowel de applicatie als de loonstrookjes zijn ingezien door Trouw.

Gedwongen genomen ontslag

Patrycja Bogdanska en haar vriend zijn vlak voor Kerst in het Westland aangekomen. Ook hun avontuur in Nederland valt tegen: ze ­maken te weinig uren om eten te ­kopen en hun bed te betalen. Ondertussen kwakkelt haar gezondheid. Ze geeft over, is vaak misselijk. Achteraf is dat logisch: ze blijkt zwanger.

Als ze zich – nog voor het coronatijdperk – een dag ziek meldt, komt een van de Poolse chauffeurs bij haar langs. Ze beschrijft hem achteraf als een potige kerel. Hij schreeuwt haar toe, logt in bij de bedrijfsapplicatie, en laat haar digitaal een document ondertekenen. Ze heeft een paar dagen om het huis te verlaten, zoals in haar contract vermeld staat. ­Bogdanska raakt in paniek: waar moet ze het geld vandaan halen om de bus naar Polen te ­betalen? Pas later begrijpt de nu vier maanden zwangere Bogdanska dat ze helemaal niet is ontslagen, zoals ze eerst dacht. Volgens de door haar ondertekende papieren heeft ze zelf ontslag genomen.

Efficient at Work stelt dat het uitzendbureau niemand dwingt om ontslag te nemen. De arbeidsovereenkomst van Bogdanska is volgens het bedrijf uit Naaldwijk in goed overleg beëindigd, omdat ze te vaak te laat of helemaal niet kwam opdagen. Het uitzendbureau stuurt de door Bogdanska ondertekende verklaring mee als bewijs. Twee huisgenoten van Bogdanska stellen echter in schriftelijke verklaringen aan Trouw dat ze aanwezig waren op het moment dat Bogdanska haar baan verloor. Zij zeggen dat van goed overleg absoluut geen sprake was.

Aleksandra Krzyminska overkomt hetzelfde. Ook zij ‘neemt’ ontslag op aandringen van een stevige Poolse chauffeur in dienst van het uitzendbureau. Ook zij moet daarna snel haar huis uit. De reden: ze zou een feestje hebben georganiseerd in coronatijd. Ze ontkent het bij hoog en laag.

Huisvesten van migranten is een middeleeuwse praktijk

“Het is alsof je onze database opleest”, zegt Francien Winsemius van FairWork nadat ze een samenvatting van de grieven heeft aangehoord. Klachten over belabberde omgang met ziekte, dure woonruimte, uitgeoefende druk en de voortdurende dreiging van ontslag staan bij de ngo die moderne slavernij bestrijdt in het rijtje met gebruikelijke klachten , zegt ze. Ook volgens vakbond FNV komen de klachten in de uitzendsector veel vaker voor.

“Als we dit soort meldingen binnenkrijgen, kan het leiden tot een fysieke inspectie. We nemen dit zeer serieus”, voegt woordvoerder Paul van der Burg van de Inspectie SZW toe, zonder precies te weten om welk uitzendbureau het gaat.

Of eventueel resoluut ingrijpen bij dit uitzendbureau genoeg is om de positie van arbeidsmigranten bij alle kleine uitzendbureaus structureel te verbeteren valt te betwijfelen. Het probleem is dat de prioriteit van uitzendbureaus en hun klanten ligt bij het laag houden van de kosten, zegt Pentenga van vakbond FNV. “Extra vervoer regelen staat haaks op ‘zo goedkoop mogelijk’. Aparte slaapkamers voor uitzendkrachten kan, maar wie gaat dat betalen?” 

De Work and Stay in Venlo die onderdak biedt aan arbeidsmigranten Beeld Roos Pierson

Wat wel zou helpen? Anita Strockmeijer, gepromoveerd op de sociaal-economische ­positie van arbeidsmigranten, doet een moreel appèl. “Werkgevers komen met heel veel weg. We zouden moeten zeggen: jullie maken gebruik van het vrije verkeer van personen, dat is goed voor de algehele economie. Maar als je iemand naar Nederland haalt, schept dat verplichtingen, juist als iemand ziek wordt.”

Vicevoorzitter Tuur Elzinga van de FNV pleit ervoor dat werkgevers niet ook huisbaas mogen zijn. “Het huisvesten van arbeidsmigranten is fiscaal zo lucratief dat het een verdienmodel op zich is. Deze middeleeuwse praktijk houdt mensen in een te afhankelijke positie.”

Voor Paulina Karys doet de discussie er niet meer toe. Ze is inmiddels vertrokken bij Efficient at Work en maakt in Venlo de gewenste lange werkdagen tegen een naar Poolse maatstaven goed salaris. Een tijdlang belde Efficient at Work haar vijf keer per dag om een bedrag op te eisen dat ze haar voormalige werkgever verschuldigd zou zijn. Tot haar opluchting is dat inmiddels opgehouden, zegt ze. Ziektegeld voor de dagen dat ze hoestend chauffeur speelde, zal ook zij nooit ontvangen, daar heeft ze zich bij neergelegd. In ieder geval is ze weg uit Naaldwijk.

De namen van de anonieme bronnen zijn bekend bij de hoofdredactie van deze krant.

Lees ook:

Corona-uitbraak duwt de Duitse regio Gütersloh opnieuw in een lockdown

Door een uitbraak van het coronavirus in een vleesbedrijf in Noord-Rijnland-Westfalen gaat een Duitse regio weer op slot. Gevreesd wordt dat het hier niet bij blijft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden