Rente

De overheid betaalt deze week weer rente om te mogen lenen. Hoe kan het dat de rente zo oploopt?

De koersen van aandelen daalden gisteren, omdat de rente aan het stijgen is Beeld ANP
De koersen van aandelen daalden gisteren, omdat de rente aan het stijgen isBeeld ANP

Waarom loopt de rente zo op in Nederland? En is dat blijvend?

Dirk Waterval

Rente betalen om geld te mogen lenen op de kapitaalmarkten. Dat was de Nederlandse overheid niet meer gewend. Deze week moet het weer. In Duitsland, in de VS en in Nederland stijgen de rentestanden. En komen daardoor boven de nul-grens.

Donderdagochtend betaalde de Nederlandse overheid een positieve rente (van 0,04 procent) voor leningen met een looptijd van tien jaar. De rente op die tienjaarsleningen was de afgelopen tweeënhalf jaar vrijwel continu negatief, wat betekende dat de staat geld toe kreeg als ze geld leende van beleggers. Zó graag wilden zij hun geld steken in staatsobligaties, die als zeer veilige investering gelden. Deze week is het even afgelopen met dat feest voor de overheid, al is onzeker hoe lang de tienjaarsrente positief blijft. Een rentestand van net-iets-boven-de-nul is historisch gezien heel laag.

Komen overwaaien

De oorzaak van de rentestijging komt overwaaien uit de VS. Daar is de koepel van centrale banken, de Federal Reserve, begonnen aan de afbouw van haar beleid om de rente bewust laag te houden. Woensdag kwamen notulen vrij van de vergadering waarin de ‘Fed’ tot die beslissing kwam.

Daaruit leidden beleggers af dat het de centrale bank nog meer menens is dan ze al dachten. Duidelijk was al dat de beleidsrente dit jaar meerdere keren omhoog zal gaan. En dat de centrale bankenkoepel in maart zou stoppen met het massaal opkopen van staatsschuld om zo de rente daarop te drukken. Maar woensdag viel te lezen dat sommige beleidsmakers binnen de Fed vinden dat er meer actie nodig is: niet alleen stoppen met het aankopen van nieuw schuldpapier, maar ook het reeds opgekochte papier terug-verkopen.

De cirkel rond

Als zo’n grote partij op de obligatiemarkten zijn portefeuille begint af te bouwen, dan doet dat wat met de prijs die beleggers kunnen krijgen voor een obligatie. Zo’n stukje staatsschuld wordt minder waard als obligaties worden uitgestort over de markt. En bij obligaties loopt de koers precies omgekeerd met de rente op die obligaties: wordt het schuldpapier minder waard, dan stijgt de rente daarop.

Ziedaar de fors oplopende rentes in Amerika van deze week. Die hebben direct invloed op de rentestanden in Duitsland. Financiële markten beschouwen de situatie in de VS als voorbode van wat er hier gaat gebeuren en anticiperen daar direct op. De rente op Nederlandse obligaties volgt die van Duitsland.

Bij pensioenfondsen de vlag uit

Een hogere tienjaarsrente heeft niet alleen invloed op de rentelasten van de overheid. Zo zal bij pensioenfondsen de vlag uit gaan. Een hogere rente betekent dat zij minder vermogen hoeven aan te houden om hun toegezegde pensioenuitkeringen te dekken. Ook de hypotheekrente is van ‘de tienjaars’ afgeleid. Bij een structureel hogere tienjaarsrente zal uiteindelijk het lenen voor een woning duurder worden.

Voor de koers van aandelen is hogere rente niet goed. In Nederland zakte de AEX-index, de belangrijkste graadmeter op Beursplein 5, donderdagochtend met 2 procent. De beurzen in Frankfurt, Londen en Parijs leverden tot 1,8 procent in. Vooral de koersen van bedrijven waarvan beleggers veel groei verwachtten, veelal tech-fondsen, daalden flink.

Verdrinken in rentebetalingen?

Zal deze iets hogere rentestand blijvend zijn? Moet de overheid blijven rekenen op hogere rentelasten? Daar zijn geen harde uitspraken over te doen, zegt Edin Mujagić, hoofdeconoom bij OHV Vermogensbeheer. “Maar je kunt wel kijken naar wat er voor die hogere rente zorgt: beleggers die ervan uitgaan dat de centrale banken minder obligaties zullen opkopen.” Met de huidige groei- en inflatieverwachtingen ligt het volgens Mujagić voor de hand dat dit nog wel even zo blijft.

Dat betekent niet dat de Nederlandse staat gelijk zal verdrinken in rentebetalingen, zegt hij. “De gemiddelde looptijd van overheidsschuld is zes à zeven jaar, dus voor een groot gedeelte ligt de rente die de overheid betaalt de komende tijd al vast.” Bovendien moet je voor de betaalbaarheid kijken naar de reële rente, dus de rente minus de geldontwaarding. “En met de hoge inflatie ervan afgetrokken blijft de rente nog wel even negatief.”

Lees ook:

Hogere rente zet Amerikaanse techfondsen op verlies

De verwachte renteverhogingen duwen de koersen van techbedrijven omlaag. ‘Een pavlovreactie op de beurs’.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden