Droogte

De Nederlandse boer is naarstig op zoek naar zoet water

José Waverijn uit het Zeeuwse Philippine heeft op zijn land een ondergrondse druppelirrigatie. De slangen liggen op 40 centimeter diepte, op 75 centimeter afstand van elkaar.  Beeld Arie Kievit
José Waverijn uit het Zeeuwse Philippine heeft op zijn land een ondergrondse druppelirrigatie. De slangen liggen op 40 centimeter diepte, op 75 centimeter afstand van elkaar.Beeld Arie Kievit

Door de aanhoudende droogte ontstaat er zoetwaterschaarste. Boeren in Zeeuws-Vlaanderen zoeken naar nieuwe manieren om hun oogst veilig te stellen. ‘Zoet water is de nieuwe olie.’

Yara van Buuren

José Waverijn (54) kan zich het moment nog goed herinneren. Bijna vijftig jaar geleden gebruikte zijn vader de brandkraan om hun net ingezaaide wortels van de extreme droogte in 1976 te redden. In dat jaar mislukte bij veel landbouwers de oogst, maar Waverijns vader wist met zijn actie een deel van de opbrengst veilig te stellen.

Ook dit voorjaar is het erg droog in Nederland. Naar verwachting piekt het neerslagtekort binnenkort al boven de recordstand van 1976 uit. Hoeveel last boeren hiervan hebben, is afhankelijk van de beschikbaarheid van zoet water in een gebied. Met name in het zuiden van Nederland is de verdroging van de bodem goed merkbaar.

Slecht oogstjaar

De ervaren akkerbouwer Waverijn uit het Zeeuws-Vlaamse plaatsje Philippine ziet al van een afstand dat zijn tarwegewassen snakken naar een beetje water. Door het vochttekort rollen de bladeren van de planten zich op, waardoor zijn akker donkerder kleurt dan normaal. “Dit jaar kan al geen goed oogstjaar worden”, meent Waverijn.

Ook de komende tijd lijkt het nog niet te gaan regenen. Waverijn probeert daarom het inzaaien van zijn andere gewassen, zoals wortels en uien, zo lang mogelijk uit te stellen. Want juist het zaaien is een kritiek moment: als een zaadje niet direct voldoende water krijgt, ontkiemt het niet, waardoor de hele oogst kan mislukken. Dat moment kan Waverijn nog maar enkele weken rekken. “Dan is de beste tijd om te zaaien alweer voorbij.”

Precisieberegening

Maar net als zijn vader denkt Waverijn graag in oplossingen. Na de eerdere periodes van uitzonderlijke droogte in 2018, 2019 en 2020 besefte hij dat de weersomstandigheden in Nederland blijvend zijn veranderd. Om die reden stelde hij twee jaar geleden zijn land beschikbaar voor een experiment met precisieberegening.

In de tuinbouw wordt de techniek al veel gebruikt en het werkt als volgt: onder een deel van Waverijns akkers zijn computergestuurde buizen geplaatst, die geleidelijk de juiste hoeveelheid water afgeven. Doordat het water vlak bij de wortels wordt afgegeven, gaat er nauwelijks iets verloren. Daarbij is het een duurzame oplossing, want de zonnepanelen op het dak van Waverijns schuur leveren de stroom voor de waterpomp.

Het deel van de akker waaronder de druppelirrigatie ligt, is duidelijk lichter van kleur. Maar de waterbron voor de installatie is het grondwater aan de overkant van Waverijns akker en daarvoor is nu al een gebruikslimiet ingesteld. Hoe langer de droogte aanhoudt, hoe meer het grondwaterpeil zal zakken. “We moeten zuinig met het water omgaan, anders blijft er alleen maar zout water over”, legt Waverijn uit.

Regenwaterbassin

Hans Moggré (30) heeft daarvoor wel een oplossing. Hij woont een paar dorpen verderop en verbouwt net als Waverijn wortels, sjalotten en tarwe, maar heeft geen natuurlijke zoetwaterbron tot zijn beschikking. Door de droogte in 2020 ging zelfs de volledige uien oogst verloren.

Na dat dramatische oogstjaar, besloot hij zelf een groot waterbassin op zijn akker te bouwen. Daarin wordt het regenwater van de herfst en de winter opgevangen. Op dit moment beschikt hij daarom over voldoende water, maar hoewel het bassin tot wel 5000 kub water kan opslaan, is dat volgens Moggré dit jaar niet genoeg: “Het liefst bouw ik er nog een bij.”

Moggré is ook adviseur aan boeren in de buurt en merkt dat iedereen last heeft waterschaarste. “Zoetwater is de nieuwe olie”, meent Moggré. Toch maken beide boeren zich voor dit jaar nog geen grote zorgen. Want een mindere productie, betekent een hogere prijs per product. Moggré: “Geen ramp is een ramp, zegt mijn vader altijd.”

Boeren: nog twee weken droogte kan oogsten straks verpesten

Als het binnen twee weken in delen van het land niet flink gaat regenen, kunnen oogsten voor een heel jaar mislukken, zegt boerenbelangenvereniging ZLTO. Dan lopen de akker- en tuinbouwteelten gevaar in gebieden in het zuidoosten van het land die niet kunstmatig beregend kunnen worden. Gewassen als aardappelen en ook suikerbiet zijn net gezaaid. In sommige gebieden in Brabant mag niet gesproeid worden uit oppervlaktewater, waardoor een deel van de boeren hun gewassen geen water kunnen geven. Anderen hebben niet voldoende capaciteit om water te sproeien of hebben daar geen vergunning voor. Dat water is hoe dan ook binnen twee weken nodig, anders dreigen volgens ZLTO de meest kwetsbare gewassen op vooral zandgronden te mislukken.

Lees ook:

Braziliaanse koffietelers lijden onder droogte

De extreme droogte vorig jaar heeft de koffieproductie in Brazilië fors aangetast. Koffieboer Tiago Figueiredo houdt nog net het hoofd boven water.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden