CoronacrisisKosten / baten

De lockdown kost geld, ja. Maar moet het daarom anders?

Een leeg Amsterdam tijdens de eerste lockdown begin dit jaar.Beeld ANP

De lockdown tegen corona kost meer dan die oplevert, betogen twee economen. Of dat ook tot ander beleid moet leiden, is nog maar de vraag.

Een mensenlichaam telt zeven organen die geschikt zijn voor een transplantatie en dus kan het stuksnijden van één mens zeven zieke mensen redden. Wie de sommen van economen volgt, zal dus zeggen: doen. Maar we doen het niet. Logisch, vindt filosoof Bas Haring, want blind varen op economische inzichten is niet verstandig. Maar die sommen stellen wel de vraag aan de orde: willen we dit echt?

De waarschuwing van Haring in het blad Economisch-Statistische Berichten (ESB) gaat vooraf aan beschouwingen van twee economen die berekenen dat de kosten van de lockdown veel groter zijn dan de baten. In het voorjaar was een lockdown economisch gezien nog te verdedigen, zeker gezien de beperkte kennis van toen, betoogt Bas Kolen, onderzoeker aan de TU Delft. Maar voor de gedeeltelijke lockdown van nu geldt dat niet.

Het uitgangspunt van Kolens kosten-batenanalyse is de onder economen niet ongewone vaststelling dat de waarde van een levensjaar uitgedrukt kan worden in geld: Kolen gaat uit van 40.000 euro. Met schattingen van het aantal mensen dat dankzij de lockdown niet overlijdt plus cijfers over onder meer de verwachte daling van het bruto binnenlands product (bbp) is de som in principe snel gemaakt.

“De baten-kostenratio is alleen positief in de eerste weken van de intelligente lockdown”, stelt Kolen, dus die lockdown was ‘voor de korte termijn een logische keuze’. Maar inmiddels weten we dat de dodelijkheid van het virus destijds is overschat. Daar komt bij: “De coronadreiging is niet weg, en op de langere termijn zullen de kosten veel hoger dan de baten zijn”.

Het verlaten Stratumseind in Eindhoven, normaliter een afgeladen uitgaangebied.Beeld ANP

Geluksjaren

Paul Frijters, verbonden aan de London School of Economics, gaat verder. Hij voorziet een daling van het bbp met 144 miljard euro. De dalende overheidsuitgaven die in dat bbp verdisconteerd zijn, leiden onder meer tot minder welzijn. Dat leidt ertoe, berekent hij, dat de Nederlandse lockdown per maand 24.000 ‘geluksjaren’ kost, volgens hem het equivalent van vijfduizend coronadoden.

Neem dan Tanzania, vervolgt Frijters. De overheid in dat land nam nauwelijks maatregelen, weersprak zelfs dat corona iets was om bang voor te zijn. Toch vielen er weinig doden. En was de capaciteit op de intensive care in Nederland echt zo’n knelpunt? Welnee, het is maar ‘zeer de vraag’ of het veel gescheeld had als de ic-capaciteit daadwerkelijk tekort zou zijn geschoten.

Overtuigend? ESB laat behalve Haring drie anderen reageren en die plaatsen een serie kritische kanttekeningen. Met name Frijters’ aanpak wordt ‘ondoorzichtig en onvolledig’ genoemd en zijn stelling over de ic’s wordt van tafel geveegd – want hadden we echt patiënten naar huis willen sturen? Maar de drie zijn het erover eens: maatschappelijke kosten-batenanalyses moeten meewegen in beslissingen over het coronabeleid.

Doormodderen

De auteurs van de ESB-artikelen weten wel hoe die beslissingen zouden moeten uitpakken. Frijters bepleit een overstap op de Tanzania-aanpak. “Het alternatief is doormodderen tot er een vaccin is”, waarschuwt hij, “met steeds terugkerende coronagolven die tijdelijk door lockdowns worden tegengehouden”.

Ook volgens Kolen is het niet verstandig om de samenleving op slot doen tot er een vaccin is, want “de kans op economische trendbreuken met exceptioneel veel schade neemt toe”. Hij pleit voor een partiële lockdown, gericht op ouderen en kwetsbaren, want daar zijn de grootste baten te behalen. Gezonde jongeren en mensen onder de zestig jaar kunnen dan gewoon ‘naar school, naar sport, naar het werk en naar het restaurant’, schrijft Kolen. “Deze groep is niet immuun en zal dus geleidelijk besmet raken, maar zonder dat de zorg wordt overbelast.”

Wie op economen vertrouwt, zegt misschien: doen. “Maar we moeten de invloed van maatschappelijke kosten-batenanalyses op beleid niet overschatten”, weet Niek Mouter, docent aan de TU Delft. De politiek trekt zich er soms niets van aan, leert de ervaring. Maar die analyses zijn wel “een goed uitgangspunt voor een inhoudelijk debat”.

Lees ook:

De beurzen veren op. Is de crisis voorbij dan?

Het is weer bal op de effectenbeurzen: er waren forse koerswinsten voor bedrijven die door de coronacrisis juist in de problemen verkeerden. Wat bezielt de beleggers? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden